ไม้กวาดดอกอ้อศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านเมืองชุมพร

คงจะปฏิเสธไม่ได้เลยสำหรับท่านที่มีบ้านเป็นที่อยู่อาศัย ไม่ว่าบ้านหลังนั้น จะเล็กหรือใหญ่เป็นบ้านเช่าเขาอยู่หรือไม่เช่า ทุกท่านต้องทำความสะอาดเป็นกิจวัตรประจำวัน ยุคสมัยเปลี่ยนไปตามกาลเวลา บางบ้านที่มีฐานะดีหน่อยอาจจะซื้ออุปกรณ์ที่เป็นเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้ทำความสะอาดเศษฝุ่นทรายบนพื้นบ้านอย่างเช่น เครื่องดูดฝุ่น

ถึงกาลเวลาจะเปลี่ยนไปเทคโนโลยีจะเข้ามามีบทบาทในการทำความสะอาดบ้าน แต่สังคมคนไทยเราตั้งแต่สมัยปู่ย่าตายายจนถึงปัจจุบัน ยังต้องพึ่งพาไม้กวาดดอกอ้อ ของใช้ประจำบ้าน

อ้อ เป็นชื่อไม้ล้มลุก ขึ้นเป็นกอลำต้นกลมขนาด 5 มิลลิเมตร ลักษณะของใบคล้ายใบไผ่ ขึ้นสูงประมาณ 170 เซนติเมตร ส่วนใหญ่มักจะพบอ้อขึ้นตามไหล่ทางไหล่เขา อ้อชอบขึ้นตามบริเวณป่ากลางแจ้ง โดยเฉพาะทางภาคใต้ของประเทศ

อ้อ จะเริ่มออกดอกตั้งแต่เดือนมกราคมถึงมีนาคม ชาวบ้านเรียกการเก็บดอกอ้อว่า หักดอกอ้อ (ชื่อเรียกของชาวปักษ์ใต้) ภาคกลางเรียกดอกหญ้า

เรามารู้จักครอบครัว “ลุงโญ ป้าณา” หรือ นายภิญโญ-นางวรรณา แดงสะอาด สองสามีภรรยาชาวบ้าน บ้านหาดทรายรี อยู่บ้านเลขที่ 102/1 หมู่ 8 ตำบลท่าหิน อำเภอสวี จังหวัดชุมพร ที่สร้างรายได้เลี้ยงสมาชิกในครอบครัวทั้ง 6 ชีวิต ด้วยการผลิตไม้กวาดดอกอ้อส่งขายสร้างรายได้แบบสบายๆ

ลุงโญ เล่าให้ฟังว่า “อดีตเมื่อหลายปีก่อน มีอาชีพขายปลาทะเลสดทุกชนิด ใช้มอเตอร์ไซร์เป็นพาหนะวิ่งเร่ขายตามหมู่บ้านต่างๆ ซึ่งไปรับมาจากพ่อค้าคนกลางอีกต่อ ทำไปได้สักพักสู้ไม่ไหวกับต้นทุนที่ค่อนข้างสูง กำไรก็ไม่พอกับค่าใช้จ่ายภายในครอบครัว จึงหันมาทำไม้กวาดดอกอ้อขาย สานต่อตามรอยอาชีพดั้งเดิมของผู้เป็นแม่ ที่มีความชำนิชำนาญด้านนี้และคิดว่าตนเองก็น่าจะทำได้ แรกๆ ทดลองทำโดยเริ่มจากไปหาเก็บดอกอ้อตามเชิงเขาที่มีดอกอ้อชุกชุม ตอนนั้นเงินทุนจ้างเขาเก็บก็ไม่มีเลยต้องหาตัดเอง

พอหัดทำจนคิดว่าน่าจะขายได้ก็ส่งขายตามร้านค้าใกล้บ้าน ปรากฏว่า มีลูกค้าชอบในฝีมือสวยงามมีความคงทนในการใช้งานได้ดี ลูกค้าบอกปากต่อปาก จนปัจจุบันมีรายได้เลี้ยงครอบครัวอยู่ดีกินดีได้โดยไม่ขัดสน และยังสร้างรายได้ให้กับเพื่อนบ้านด้วยการรับซื้อไม้กวาดดอกอ้อมาอีกทอดหนึ่งเพื่อส่งขาย”

ขั้นตอนในการทำ โดยจะรับซื้อต้นอ้อที่ตากแห้งแล้วจากชาวบ้านทั่วไปในราคา 1000 ต้นหรือก้านต่อ 180 บาท ดึงแขนงส่วนที่เป็นดอกอ้อออกประมาณครึ่งหนึ่งให้เหลือแขนงส่วนที่เป็นดอกอ้อติดลำต้นไว้อีกครึ่งหนึ่ง เมื่อดึงแขนงออกจนมากพอสมควร หรือพอจะที่ผูกเป็นไม้กวาดได้หลายอัน จึงเริ่มเอาแขนงที่เป็นฝอยมัดเป็นวงกลมมัดเล็กๆ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณมัดละ 1 เซนติเมตร แยกไว้ต่างหาก

เมื่อมัดแขนงฝอยของดอกอ้อไว้แล้ว โดยนำเอาลำต้นของดอกอ้อมาประมาณ 5 ต้น และให้เอาแขนงของดอกอ้อที่ได้มัดเตรียมไว้ 1 มัดเล็ก นำมาเรียงเข้าด้วยกันโดยใช้สายรัดพลาสติกกล่องลังฉีกเป็นเส้นเล็กๆ จะมีความเหนียวและคงทนกว่าเชือกฟางหรือเส้นลวด ผูกให้กระชับและแข็งแรงพอที่จะมัดเป็นไม้กวาดได้ และนำแขนงของดอกอ้อ กับก้านดอกอ้อมาผูกรวมเป็นมัดเดียวกัน เอาละครับอธิบายวิธีทำพอสังเขปแต่ก็คงน่าจะเข้าใจกัน

ลุงโญ เล่าต่อว่า “รูปแบบของไม้กวาดตอนนี้ทำอยู่ 2 ชนิด คือไม้กวาดดอกอ้อและไม้กวาดก้านมะพร้าว ไม้กวาดดอกอ้อ ตลาดต้องการมากที่สุดปริมาณในการผลิตเอง 500 อันต่อเดือน บางเดือนส่งให้ร้านค้าที่รับซื้อไปขายต่อหน้าร้านไม่ทัน เพราะลูกค้ายังต้องการอีกมาก จึงต้องรับซื้อจากชาวบ้านละแวกใกล้เคียงและต่างอำเภอเพิ่มมากขึ้นด้วย รวมปริมาณความต้องการของตลาดจัดส่งให้ร้านค้าในพื้นที่ จ.ชุมพร จ.สุราษฎร์ธานี และนครศรีธรรมราชในแต่ละเดือนรวม 20,500 อัน ราคาขายปลีกอันละ 40 บาท ขายส่งอันละ 30 บาท”

สนใจในผลิตภัณฑ์พื้นบ้าน ภูมิปัญญาท้องถิ่น ไม้กวาดดอกอ้อ ของใช้ประจำบ้านอยู่คู่คนไทยมานานสอบถามได้ที่ ลุงโญ โทร.08-7322-0079

อำเภอสวี ติดกับถนนเอเชีย 41 เป็นถนนสายหลักเส้นทางผ่านลงภาคใต้หลายจังหวัด ถ้าท่านต้องการซื้อเป็นจำนวนมากๆ หรือเป็นของฝาก จะเยี่ยมชมวิธีทำแบบภูมิปัญญาชาวบ้านก็ขอเชิญครับ เดินทางเข้ามาในอำเภอแล้วใช้ถนนสาย 4003 สวี-บ่อคา ทางทิศตะวันออกประมาณ 20 กิโลเมตร ก็จะเจอกับ บ้านหาดทรายรีกันแล้วละครับ

ชูศักดิ์ ตระหง่าน/ชุมพร

วันที่ 22/01/2555 เวลา 10:30 น.

[24/05/2556]3 จว.หนุนสร้างสนามบินเลิงนกทา
[24/05/2556]เชียงใหม่เตรียมสร้างสนามบินแห่งที่ 2
[24/05/2556]จับมือภาคีเครือข่ายแก้ค้ามนุษย์ที่จ.สระแก้ว
[24/05/2556]มจร.พะเยาลุ้นตั้งศูนย์เรียนรู้พุทธฯ
[24/05/2556]ทม.มหาสารคามชวนร่วมกันบริจาค
[23/05/2556]ท่องทะเลสตูล
[23/05/2556]50ปีกรมพัฒนาที่ดิน
[23/05/2556]สศก.คาดการณ์ไม้ผล4ชนิดภาคใต้
[23/05/2556]พร้อมรับมือสับปะรดล้นตลาด
[23/05/2556]เชิดชูเกียรติครูบัญชีอาสา