โลกนี้ไม่มีอะไรฟรี

เริ่มขึ้นแล้วสำหรับการแข่งขัน ฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2012 หรือเรียกย่อๆ ว่า บอลยูโร 2012 ซึ่งคอฟุตบอลนับพันล้านคนทั่วโลกเฝ้าติดตาม แม้ไม่ใช่การแข่งขันฟุตบอลโลก แต่ยุโรปก็เป็นภูมิภาคที่รวมยอดทีมของโลกอยู่อย่างคับคั่ง ชื่อชั้นอย่างทีมชาติเยอรมัน ฝรั่งเศส ฮอลแลนด์ โปรตุเกส อิตาลี อังกฤษ สเปน เป็นหลักประกันชั้นดีว่า การแข่งขันย่อมเข้มข้นเร้าใจ เพราะแต่ละทีมก็มีดีกรีเป็นอดีตแชมป์หลายรายการ โดยประเทศเจ้าภาพจัดแข่งขันครั้งนี้ คือ สาธารณรัฐโปแลนด์ และยูเครน

ความนิยมต่อกีฬาฟุตบอลในยุโรปมีสูงมาก เพราะแม้ในยามที่ประเทศยุโรปต่างประสบกับวิกฤตการณ์ทางการเงิน แต่จำนวนผู้เข้าชมการแข่งขันในสนามกลับไม่ได้ลดลง ทั้งที่ราคาบัตรเข้าชมจะมีราคาสูง สำหรับแฟนฟุตบอลที่ไม่สามารถเข้าชมที่สนามได้ ก็มีบริการถ่ายทอดสัญญาณให้ชมทางโทรทัศน์ได้ทั่วโลก

มาถึงตรงนี้ต้องทำความเข้าใจเป็นเบื้องต้นว่า ฟุตบอลยูโร 2012 แม้เป็นการแข่งขันระดับนานาชาติ แต่องค์กรที่จัดการแข่งขันคือ สมาคมฟุตบอลยุโรป หรือ ยูฟ่า (UEFA) ซึ่งผู้จัดมีการลงทุนในหลายรายการ ทั้งการประชาสัมพันธ์ เงินรางวัลของทีม งบประมาณจ้างเจ้าหน้าที่ แน่นอนว่ายูฟ่าจะต้องจัดหารายได้มาเพื่อทำให้การจัดแข่งขันรายการนี้เป็นไปตามแผน ช่องทางสร้างรายได้ของยูฟ่าที่สำคัญคือ การขายลิขสิทธิ์การถ่ายทอดสัญญาณฟุตบอลยูโร 2012 ให้แก่ผู้ที่สนใจ โดยเฉพาะกลุ่มธุรกิจโทรทัศน์ เคเบิลและดาวเทียม เพราะธุรกิจเหล่านี้สร้างจุดเด่นของช่องรายการได้ด้วย การนำรายการที่น่าสนใจมาจัดฉาย

สำหรับประเทศไทย บริษัท GMM Grammy เป็นผู้ที่ได้รับลิขสิทธิ์การถ่ายทอดฟุตบอลยูโร 2012 แต่เพียงผู้เดียว ถ่ายทอดสัญญาณการแข่งขันทุกคู่ ผู้ที่ต้องการรับชมจึงต้องซื้อกล่องรับสัญญาณดาวเทียมของ GMM Grammy ที่เรียกว่า GMMZ เป็นการซื้อครั้งเดียว ไม่มีค่าบริการเป็นรายเดือน สำหรับผู้ที่ไม่มีกล่องสัญญาณดาวเทียม GMMZ สามารถชมได้เช่นกันผ่านช่องฟรีทีวีที่รับสัญญาณโดยวิธีเสาอากาศ หรือระบบสัญญาณอนาล็อก

ปัญหาของการชมฟุตบอลยูโรในครั้งนี้ คือ มีผู้ชมจำนวนมากไม่สามารถชมการถ่ายทอดการแข่งขันได้ แม้จะชมผ่านช่องฟรีทีวี เนื่องจากวันนี้การรับชมรายการโทรทัศน์ของคนไทยเปลี่ยนไป นิยมรับชมโดยผ่านช่องดาวเทียม หรือกิจการบอกรับสมาชิก ที่ต้องมีกล่องสัญญาณและต้องมีจานรับสัญญาณมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นจานเล็กระบบ KU แบนด์ หรือ จานใหญ่ (จานดำ) ระบบ C แบนด์ ทั้งหมดถ่ายทอดด้วยสัญญาณดิจิตอล ซึ่งทั้งแบบมีค่าใช้จ่ายรายเดือนและแบบฟรี ที่เสียเฉพาะค่าอุปกรณ์และค่าติดตั้ง ระบบสัญญาณดาวเทียมได้รับความนิยมเพราะสามารถรับสัญญาณภาพที่คมชัดแม้จะอยู่ในสถานที่อับสัญญาณ เช่น หากไกลจากเสาสัญญาณ หรือมีสิ่งก่อสร้างบดบัง ในขณะที่ราคาค่าติดตั้งก็ถูกลงมาก เมื่อเทียบกับการติดตั้งเสาอากาศแบบก้างปลา ปัญญาคือ GMM Grammy จะอนุญาตให้ผู้ชมผ่านฟรีทีวีแบบเสาอากาศเท่านั้นที่จะได้ดูฟรี ดังนั้นกลุ่มที่ชมรายการผ่านกล่องสัญญาณดาวเทียมทุกประเภท ทุกค่าย จึงไม่สามารถรับชมได้ ยกเว้นกล่อง GMMZ ทำให้ในช่วงเวลาที่มีการถ่ายทอดการแข่งขัน ผู้ชมผ่านระบบดาวเทียมจะพบกับข้อความขออภัยที่ไม่มีสัญญาณถ่ายทอด นี่เป็นที่มาของปัญหาจอดำ สร้างความอึดอัดใจต่อผู้ชมอย่างมาก เพราะรู้สึกว่าในเมื่อถ่ายทอดผ่านช่องฟรีทีวีแบบเสาก้างปลาได้ ทำไมจึงถ่ายทอดช่องฟรีทีวีผ่านระบบดาวเทียมไม่ได้

นี่เป็นบทเรียนอย่างหนึ่งให้แก่ผู้บริโภคในระบบทุนนิยมว่า โลกนี้ไม่มีอะไรฟรี หากมองในมุมเศรษฐศาสตร์ จอดำจึงเป็นเรื่องที่ไม่เกินคาด เพราะในเมื่อทุกอย่างมีต้นทุน ผู้ผลิตก็ย่อมคาดหวังรายได้จากผู้บริโภค แปลว่าใครอยากดูก็ต้องจ่าย เจ้าของลิขสิทธิ์ อย่างยูฟ่าหารายได้จากการขายสัมปทานสัญญาณ GMM Grammy ซื้อสิทธิ์มาสร้างรายได้ต่อ นี่เป็นหลักของทุนนิยมทั่วไป GMM Grammy ย่อมสามารถสร้างเงื่อนไขได้ตามสิทธิ์ แม้แต่ฟรีทีวีซึ่งจริงแล้วก็ไม่ฟรี เพียงแต่ฟรีทีวีนั้นสินค้าที่จองซื้อเวลาโฆษณาได้จ่ายให้คนดูแล้ว

อย่างไรก็ตาม ภายใต้ระบบที่พยายามแปลงทุกอย่างให้เป็นของที่มีกรรมสิทธิ์ แม้แต่ของที่เราเข้าใจว่าไม่น่าจะเป็นของใคร เพราะควรเป็นของสาธารณะ เช่น คลื่นในอากาศ ก็ควรถูกจัดการให้เกิดประโยชน์แก่สาธารณชนตามสมควร ทั้งความรู้และความบันเทิง เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงได้อย่างเสมอภาค

วันนี้จึงมุ่งเป้าตั้งคำถามกับท่าทีของ กสทช. ซึ่งมีหน้าที่โดยตรงในการจัดสรรและกำกับกิจการคลื่นความถี่สาธารณะ ว่าจะทำอย่างไร จะมีมาตรการใดมากำกับดูแล เพราะต่อจากนี้หากโมเดลธุรกิจของ GMM Grammy ในการถ่ายทอดสัญญาณฟุตบอลยูโรเป็นสิ่งที่ทำได้ เชื่อว่าจะมีเหตุการณ์จอดำ เกิดขึ้นอีกหลายครั้ง อาจเป็นฟุตบอลโลก อาจเป็นฟุตบอลพรีเมียร์ลีก หรืออื่นๆ เพราะผู้ให้บริการอื่นก็มีสิทธิ์ทำได้เช่นกัน ผู้บริโภคที่มีกำลังซื้ออาจตอบสนองโดยการติดตั้งกล่องให้ครบทุกค่าย ลองนึกดูเล่นว่า ปกติรีโมตในบ้านก็มีมากจนจำไม่ได้ว่าอะไรเป็นอะไรแล้ว หากต้องติดเครื่องรับหรือกล่องเพิ่มอีกหลายกล่องจะเป็นอย่างไร แต่สำหรับผู้มีรายได้น้อยก็คงไม่ได้รับชมหากรายการไม่ได้ถ่ายทอดผ่านระบบที่ตนเองใช้อยู่

ผิดไหมที่เกิดมาเป็นคนไทยในระบบทุนนิยม ไม่มีเงิน ไม่มีทุน ไม่มีจ่าย ก็ไม่ได้ชมรายการแม้แต่จะเป็นช่องฟรีทีวี หากจะแก้ปัญหาไปก่อนก็ไปซื้อเสาหนวดกุ้งมาดูกัน เขามีทางเลือกให้ เพียงแค่หวังว่ารอบหน้าจะไม่มีแบบนี้อีก

ดร.สืบวงศ์ กาฬวงศ์

มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร

วันที่ 15/06/2555 เวลา 1:11 น.

[23/05/2556]สสส.สร้างเสริมสุขภาพ
[23/05/2556]เฮียเพ้งโทษฟ้าผ่าเมืองมืด
[23/05/2556]ฟันธงนิรโทษเหลิมสุดซอย
[22/05/2556]บิ๊กตู่ฉุน ส.ส.จับผิดงบ
[22/05/2556]ติวประมง4ภาค-รับมือภัยพิบัติ
[22/05/2556]จี้รัฐบูรณาการคุณภาพการศึกษา
[22/05/2556]ย่างปีที่42นสพ.บ้านเมือง
[22/05/2556]เหลิมเตรียมประจานศาลไทย
[22/05/2556]ชวนนท์ร้องผู้ตรวจฯปมสุรนันท์
[21/05/2556]ปิดฉากประชุมน้ำโลก