ทุเรียน เป็นพืชเศรษฐกิจที่มาแรงที่สุดก็ว่าได้  ราคาขายปลีกทุเรียนทะลุกิโลกรัมละ 100 บาทต่อเนื่องมาแล้วพื้นที่ภาคตะวันออก  แม้จันทบุรีได้ชื่อเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่ปลูกทุเรียนเป็นอันดับ 1 ก็จริง แต่เป็นอันดับ 1 ท่ามกลางความมั่นคงด้านน้ำที่สั่นไหว  เพราะยังขาดแหล่งน้ำต้นทุนสนับสนุนอย่างเต็มที่

 

ผิดกับพื้นที่ใกล้กันอย่างระยอง กลายเป็นพื้นที่ที่มีการขยายตัวของพื้นที่ปลูกทุเรียนอย่างมโหฬารแล้วอย่างมั่นคง โดยมีอ่างเก็บน้ำประแสร์เป็นแหล่งน้ำต้นทุนที่สำคัญอย่างยิ่ง

อ่างเก็บน้ำประแสร์ มีความจุหลังเพิ่มประสิทธิภาพเก็บกักเป็น 295 ล้านลูกบาศก์เมตร ส่งน้ำด้วยระบบท่อ และปล่อยน้ำลงสู่ลำรางธรรมชาติ  แล้วเกษตรกรสูบน้ำจากลำรางใส่บ่อพักน้ำในสวนตัวเองอีกทอดหนึ่ง

 

 

 

ระบบนี้ยังมีข้อจำกัดในการส่งน้ำเข้าแปลงได้ไม่ทั่วถึง  แต่เมื่อเสริมด้วยการจัดระบบน้ำด้วยการต่อท่อย่อยกระจายถึงสวนโดยตรงอีกทอดหนึ่ง ทำให้สามารถขยายพื้นที่ปลูกทุเรียนได้อีกมาก

 

“ส่วนใหญ่พอเห็นเราก่อสร้างวางท่อส่งน้ำใกล้เข้ามา  ชาวสวนบางรายโค่นต้นยางพาราเตรียมปลูกทุเรียนกันแล้ว” นายพิษณุ แถลงกิจ ผู้อำนวยการสำนักงานจัดรูปที่ดินและจัดระบบน้ำเพื่อเกษตรกรรมที่ 19 สำนักงานจัดรูปที่ดินกลาง กรมชลประทานกล่าว

 

สำนักงานจัดรูปที่ดินและจัดระบบน้ำฯ ที่ 19 เพิ่งเข้ามาขยายงานจัดระบบน้ำในพื้นที่ จ.ระยอง ไม่กี่ปีมานี้ โดยมีพื้นที่จัดระบบน้ำไม่น้อยกว่า 16,300 ไร่ จากพื้นที่ชลประทานที่อาศัยแหล่งน้ำต้นทุนจากโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาประแสร์ 175,000 ไร่

 

“การจัดระบบน้ำเท่ากับส่งน้ำเข้าถึงสวนโดยตรง  เป็นหลักประกันความมั่นคงให้ชาวสวน  ขณะเดียวกันก็ลดต้นทุนค่าสูบน้ำด้วยไฟฟ้า เดิมต้องสูบจากลำรางเข้าสู่สวนทุเรียนอีกทอดหนึ่ง”

 

การจัดระบบน้ำได้รับการตอบรับจากเกษตรกรเป็นอย่างดี เพราะชาวสวนตระหนักรู้ว่า น้ำเป็นปัจจัยสำคัญอันดับแรกของการอยู่รอดของต้นทุนเรียน นอกจากนั้น หากไม่มีแหล่งน้ำต้นทุนเท่ากับต้องเพิ่มค่าใช้จ่ายในการจัดหาน้ำสำหรับต้นทุเรียนในสวน จึงไม่น่าแปลกใจว่าฤดูร้อนทีชาวสวนทุเรียนที่ไม่มีแหล่งน้ำย่อมใจตุ๊มต่อมทุกที

สำหรับชาวสวนทุเรียนระยองในเขตชลประทาน เบาใจและมั่นใจได้อีกนาน 

 

เพราะอ่างเก็บน้ำประแสร์มีปริมาณน้ำสมบูรณ์  เดิมที่มีปริมาณความจุอ่าง 248 ล้านลูกบาศก์เมตร น้ำล้นอ่างทุกปี  แม้ขยายปริมาณเก็บกักเป็น 295 ล้านลูกบาศก์เมตร ก็ยังมีน้ำล้นเช่นเดิม  หากบริหารจัดการน้ำดีๆ จะเก็บกักเต็มอ่าง 100% โดยไม่ต้องระบายทิ้งทะเลก่อนสิ้นฤดูฝน

 

 

 

ฤดูแล้งปีนี้ ความต้องการน้ำของสวนทุเรียนเพิ่มมากขึ้นเห็นได้ชัด ทั้งจากพื้นที่สวนทุเรียนขยายตัวมากขึ้น และไม่มีฝนตกมากเท่าช่วงเดียวของปีก่อน ทำให้สิ้นเดือนมีนาคมค่าใช้จ่ายในการสูบน้ำพุ่งถึง 9 ล้านกว่าบาท จากงบประมาณที่ได้รับจากกรมชลประทาน 13 ล้านบาท อาจไม่เพียงพอสำหรับใช้สูบในช่วงที่เหลืออีก 2 เดือน คือเมษายนและพฤษภาคม 

“แต่ปริมาณน้ำใช้การในอ่างประมาณ 100 ล้านลูกบาศก์เมตร น่าจะเพียงพอสำหรับการใช้ถึงสิ้นเดือนพฤษภาคม” นายพิษณุกล่าว

 

ด้วยปริมาณน้ำที่มั่นคงของอ่างเก็บน้ำประแสร์ จึงไม่แปลกที่เกษตรกรที่อยู่นอกพื้นที่โครงการจัดระบบน้ำจะเฝ้ารอคอยการขยายงานของกรมชลประทานด้วยใจจดใจจ่อ 

“โครงการที่เราทำอยู่แล้วพอกางเป็นรัศมีวงกลม เกษตรกรที่อยู่นอกเส้นรัศมีหรืออยู่นอกโครงการเขาก็เรียกร้องเร่งรัดอยากให้เราเข้าไปก่อสร้างให้ เพราะรู้ว่าได้น้ำแน่นอน และทำการเกษตรได้โดยไม่ต้องกังวล โดยเฉพาะคนที่คิดจะปลูกทุเรียน ถ้าไม่มีแหล่งน้ำต้นทุนก็จบ โดยเฉพาะทุเรียนออกดอกจนเก็บเกี่ยวอยู่ในช่วงฤดูแล้งและขาดน้ำไม่ได้เลย”

 

อย่างไรก็ตาม สำนักงานจัดรูปที่ดินและจัดระบบน้ำฯ ที่ 19 พยายามชี้แจงให้เกษตรกรพิจารณาถึงความเหมาะสมในการปลูกพืชด้วย โดยในบางพื้นที่ที่ไม่เหมาะสมก็แนะนำให้ปลูกพืชอื่น “แต่ถึงเวลาก็หันไปปลูกทุเรียนกันเป็นส่วนใหญ่เพราะเห็นราคาดี เราก็บังคับไม่ได้”

 

ด้วยข้อจำกัดด้านงบประมาณที่ต้องจัดสรรกระจายไปหลายพื้นที่  ทำให้การขยายงานจัดระบบน้ำใน จ.ระยอง ทำได้อย่างจำกัดเช่นกัน 

“ปีนี้พื้นที่ปลูกทุเรียนขยาย 2,000 ไร่ น้อยกว่าปีก่อนที่ขยายมาก 3,000-4,000 ไร่ เพราะข้อจำกัดในการขยายพื้นที่จัดระบบน้ำ” นายมานิตย์ ดีเจริญชัยยะกุล ประธานกลุ่มผู้ใช้น้ำ โครงการจัดระบบน้ำเพื่อเกษตรกรรมวังหว้า อ.แกลง จ.ระยองกล่าว

 

ส่วนผลผลิตทุเรียนปี 2562 นี้ไม่เพิ่มมากไปจากปีก่อน  เนื่องจากสภาพอากาศไม่อำนวย  สภาพอากาศหนาวช่วงก่อนปีใหม่มีเพียง 1-2 วัน แทนที่จะเป็น 7 วัน จึงส่งผลกระทบต่อการออกดอกทุเรียนถ้วนหน้า 

 

 

 

 “แต่ด้านราคายังคงดีอย่างต่อเนื่อง ช่วงแรกตอนนี้ประมาณ 110-130 บาท/กิโลกรัม แล้วค่อยอ่อนตัวลงช่วงกลาง-ปลายเดือนเมษายน ที่ผลผลิตทุเรียนออกสู่ตลาดพร้อมกันจำนวนมาก หลังจากนั้น ราคาก็จะดีดกลับสูงขึ้นไปอีกเท่าเดิมหรือสูงกว่า เพราะผลผลิตเริ่มน้อยลง”

 

นายมานิตย์กล่าวว่า ที่กลุ่มผู้ใช้น้ำโครงการจัดระบบน้ำรณรงค์โดยตลอด คือการให้ชาวสวนทุเรียนขุดสระเก็บน้ำไว้เป็นแหล่งสำรองน้ำ เพิ่มความมั่นคงให้ตัวเองอีกระดับหนึ่ง แทนการพึ่งน้ำที่จ่ายจากท่อโดยตรง โดยไม่เก็บสำรองไว้เลย เพราะไม่ต้องการเสียที่ดินในการขุดสระ

 

เช่นเดียวกัน กลุ่มผู้ใช้น้ำเองกำลังพิจารณาจัดตั้งกองทุนสำหรับเป็นค่าใช้จ่ายสูบน้ำแทนการพึ่งกรมชลประทานฝ่ายเดียวอย่างที่เป็นมา เพราะอาจไม่ทันเวลาและงบประมาณที่ได้รับอาจไม่เพียงพอ

 

การขยายตัวเป็นแหล่งปลูกทุเรียนสำคัญภาคตะวันออกของระยอง จึงมีคำตอบชัดเจนอยู่ที่การมีแหล่งน้ำต้นทุนที่มั่นคงอย่างอ่างเก็บน้ำประแสร์ ผนวกกับการจัดระบบน้ำที่เป็นหลักประกันในการส่งน้ำถึงแปลงอย่างทั่วถึง