เหตุการณ์ที่โลกจับตาในช่วงต้นปี 2569 คือปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐอเมริกาในการเข้าจับกุมประธานาธิบดีนิโกลัส มาดูโร แห่งเวเนซุเอลา เมื่อวันที่ 3 มกราคมที่ผ่านมา ปฏิบัติการ “Absolute Resolve” ซึ่งใช้กำลังทางอากาศและหน่วยรบพิเศษบุกถึงทำเนียบประธานาธิบดี ได้สร้างแรงสั่นสะเทือนต่อระเบียบโลกและหลักกฎหมายระหว่างประเทศอย่างรุนแรง

แม้รัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้การนำของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ จะอ้างความชอบธรรมในฐานะปฏิบัติการบังคับใช้กฎหมายเพื่อต่อสู้กับ “นาร์โค-เทอเรอริซึม” แต่เสียงวิพากษ์จากนานาชาติ โดยเฉพาะประเทศในละตินอเมริกา จีน และรัสเซีย กลับมองว่านี่คือการละเมิดอธิปไตยรัฐชาติอย่างโจ่งแจ้ง และเป็นสัญญาณของการหวนคืนสู่ลัทธิอำนาจนิยมฝ่ายเดียวของมหาอำนาจตะวันตก

ท่ามกลางความขัดแย้งที่โลกกำลังเผชิญ แนวคิดเรื่อง “สันติภาพ” ถูกหยิบยกขึ้นมาถกเถียงอีกครั้ง ไม่ใช่ในความหมายของ “ผลลัพธ์หลังสงคราม” แบบตะวันตก แต่เป็นสันติภาพในฐานะ “กระบวนการ” ที่เน้นการปรองดองและการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ ซึ่งสะท้อนผ่านบทบาทของ ดร.นิยม เวชกามา รัฐบุรุษอาวุโสของไทย ผู้ได้รับรางวัล Sweden World Peace Award 2025 ณ กรุงสตอกโฮล์ม

รางวัลดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงเกียรติยศส่วนบุคคล หากแต่เป็นการรับรองแนวคิด “พุทธสันติวิธี” และ “ปฏิญญาสตอกโฮล์ม” ที่เสนอให้โลกแก้ปัญหาความขัดแย้งด้วยการสานเสวนา เมตตาธรรม และการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ แทนการใช้อำนาจแข็งและกำลังทหาร

นักวิเคราะห์ชี้ว่า เหตุการณ์เวเนซุเอลาสะท้อนการปะทะกันของสองกระบวนทัศน์อย่างชัดเจน ด้านหนึ่งคือแนวคิด “Peace through Strength” ที่มองว่าการโค่นล้มผู้นำคือหนทางสู่ประชาธิปไตย อีกด้านหนึ่งคือแนวคิดสันติภาพเชิงพุทธของดร.นิยม ที่เห็นว่าสันติภาพที่ยั่งยืนไม่อาจเกิดจากการสร้างความอับอาย ความกลัว และความโกรธแค้น ซึ่งมีแต่จะก่อวงจรความรุนแรงระลอกใหม่

ในมุมมองของดร.นิยม การจับกุมมาดูโรอาจเป็นชัยชนะทางยุทธวิธีของสหรัฐฯ แต่กลับเป็นความพ่ายแพ้ทางศีลธรรม เพราะเป็นการทำลายหลักอหิงสาและความเสมอภาคของรัฐชาติ อีกทั้งยังละเลยรากเหง้าของปัญหาเชิงโครงสร้าง ทั้งความเหลื่อมล้ำ การคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ และความแตกแยกภายในเวเนซุเอลา ซึ่งไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการ “ตัดตอน” ตัวบุคคล

บทบาทของไทยในสถานการณ์นี้จึงถูกจับตามองในฐานะประเทศขนาดกลางที่มีความสัมพันธ์ดีกับทั้งโลกตะวันตกและมหาอำนาจตะวันออก โดยดร.นิยม เวชกามา ซึ่งมีความชอบธรรมทางจริยธรรมจากรางวัลสันติภาพระดับโลก ถูกมองว่าอาจเป็น “สะพานเชื่อม” สำคัญในการผลักดันการเจรจาและลดระดับความตึงเครียด ผ่านแนวทางที่เรียกว่า “พุทธการทูต”

นักวิชาการด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศประเมินว่า ในยุคที่มหาอำนาจสามารถใช้อำนาจทหาร “อุ้ม” ผู้นำต่างชาติได้ทุกเมื่อ แนวคิดสันติภาพเชิงพุทธอาจดูอ่อนโยน แต่กลับมีพลังเชิงศีลธรรมสูงในการถ่วงดุลอำนาจดิบ และสร้างความ (legitimacy) ในระยะยาวมากกว่าการครอบงำด้วยกำลัง

บทเรียนจากกรณีเวเนซุเอลาและบทบาทของดร.นิยม เวชกามา จึงเป็นคำถามสำคัญต่อโลกว่า ระเบียบโลกใหม่จะเดินหน้าไปด้วย “ปลายกระบอกปืน” หรือด้วย “ปัญญาและความเมตตา” และสันติภาพที่แท้จริงจะเป็นชัยชนะของผู้ถืออาวุธ หรือของผู้ที่กล้าวางอาวุธลงเพื่อหันหน้าเข้าหากัน