งานแรก “ยศชนัน” เปิดวิสัยทัศน์ด้านการศึกษา ท่ามกลาง “นักเรียน วปอ.”  ชูยุทธศาสตร์ “เศรษฐกิจ-สังคม-คมนาคม กับการศึกษา คือเรื่องเดียวกัน” เร่งทลายคอขวดความเหลื่อมล้ำ-ปั้น R&D และสร้าง New Growth Engine ดันไทยสู่ประเทศรายได้สูง ลั่น “ผู้นำต้องกล้าล้ำไปข้างหน้า แม้โดนด่าก็ต้องอธิบายประชาชน” 

เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2569    ที่วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร (วปอ.) ถนนวิภาวดี ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ ว่าที่รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เป็นวิทยากรบรรยายพิเศษในหัวข้อ "การพัฒนาการศึกษาในยุคพลวัตเพื่อพัฒนาและแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคมไทยอย่างยั่งยืน" แก่นักศึกษาหลักสูตรป้องกันราชอาณาจักร (วปอ.) รุ่นที่ 68 ประจำปีการศึกษา 2568-2569 โดยเน้นย้ำถึงการปรับเปลี่ยนโครงสร้างประเทศผ่านกลไกการศึกษาและนวัตกรรม เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว โดยใช้เวลาบรรยายกว่า 1 ชั่วโมงอย่างสนุกสนานและเป็นกันเอง ท่ามกลางผู้เข้าร่วมฟังนับร้อยคน

การศึกษาคือมิติทางเศรษฐกิจและสังคม : ไม่ใช่แค่เรื่องของโรงเรียน

ศ.ดร.ยศชนัน เริ่มต้นการบรรยายด้วยการชี้ให้เห็นว่า ในโลกยุคพลวัตที่นโยบายและสถานการณ์โลกเปลี่ยนแปลงรายวัน มิติของการศึกษาไม่ควรถูกจำกัดอยู่เพียงแค่การที่เด็กเดินเข้าโรงเรียนหรือการพัฒนาหลักสูตรเท่านั้น แต่ต้องมองลึกลงไปถึงสภาพแวดล้อมและแรงจูงใจในการเรียนรู้ 

“หากบรรยากาศการเรียนแบบ วปอ. ที่ทำให้พวกเราอยากมาเรียน รู้สึกสนุกและอยากได้อะไรบางอย่างกลับไป เกิดขึ้นได้ตั้งแต่เด็ก มันจะดีกว่าไหม? การแก้ปัญหาการศึกษาไม่ใช่การโยนความผิดให้ครู หรือไปโฟกัสแค่โรงเรียน แต่ต้องมองเรื่องความเหลื่อมล้ำในครอบครัวและสังคมด้วย”

รมว.อว. ระบุว่ากระทรวง อว.ในวันนี้ ไม่ได้มีบทบาทแค่เรื่องมหาวิทยาลัยหรือการวิจัย แต่เป็นกลไกสำคัญที่จะช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจและทำให้สังคมน่าอยู่ โดยมองว่าการศึกษาเป็นทั้งเรื่องเศรษฐกิจและสังคมที่แยกกันไม่ได้

ยุทธศาสตร์ “คมนาคมคือการศึกษา” และการทลายความยากจนข้ามรุ่น

ประเด็นที่น่าสนใจในการบรรยาย คือการเชื่อมโยงระบบโครงสร้างพื้นฐานเข้ากับการพัฒนาทุนมนุษย์ โดย ศ.ดร.ยศชนัน ได้ยกตัวอย่างโมเดลการพัฒนา “Feeder” หรือระบบขนส่งรองของรถไฟ เพื่อชี้ให้เห็นภาพความเหลื่อมล้ำที่ชัดเจน

“พี่สังเกตไหมว่าทำไมรถไฟถึงไปไม่ถึงบางพื้นที่? และนั่นคือภาพเดียวกับความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ถ้าเมื่อไหร่ที่รถไฟเข้าถึงพื้นที่เหล่านั้น ความเหลื่อมล้ำในการเดินทางลดลง คะแนน PISA จะขึ้นตามมาเองโดยที่พี่แทบไม่ต้องทำอะไรเลย เพราะ ‘คมนาคมคือการศึกษา’ มันคือการเปิดโอกาสให้คนเข้าถึงทรัพยากร”

นอกจากนี้ ยังได้เสนอแนวคิดเรื่อง “Safety Net” หรือฟูกรองรับทางสังคม สำหรับครอบครัวที่เผชิญกับภาวะวิกฤต (Disrupt) ไม่ว่าจะเป็นปัญหาสุขภาพหรือเศรษฐกิจ เพื่อไม่ให้พวกเขาล้มลงทั้งตระกูล โดยรัฐต้องมี Buffer และระบบการ Upskill เพื่อให้คนเหล่านี้กลับมายืนได้ใหม่ อันจะเป็นกลไกสำคัญในการ “ทำลายความยากจนข้ามรุ่น”

ยกระดับประเทศสู่เศรษฐกิจรายได้สูงด้วย "New Growth Engine"

ศ.ดร.ยศชนัน ได้ลงรายละเอียดถึงแผนการยกระดับประเทศไทยสู่การเป็น “ประเทศรายได้สูง” โดยเน้นการสร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ (New Growth Engine) ควบคู่กับการอัปเกรดเครื่องยนต์เดิม ผ่านกลยุทธ์หลัก ดังนี้

Frontier Research & AI Hub - ดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) เพื่อสร้างอุตสาหกรรมแห่งอนาคต เช่น หุ่นยนต์ เครื่องมือแพทย์ และการเป็น AI Hub ของภูมิภาค High-Value Agriculture - เปลี่ยนเกษตรกรรมแบบเดิมสู่ “เกษตรล้ำ” โดยใช้เทคโนโลยีชีวภาพ (Biotechnology) เพิ่มมูลค่า เช่น การทำวิจัยเชิงลึกเพื่อยกระดับสมุนไพรไทยอย่าง “กระชายหรือหอมแดง” ให้มีมูลค่าเท่ากับโสมเกาหลี 
Sustainable Development & Synthetic Biology - มุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero ด้วยเทคโนโลยีใหม่ เช่น การผลิตปูนซีเมนต์ Low Carbon หรือการใช้จุลินทรีย์ช่วยซ่อมแซมรอยร้าวของวัสดุก่อสร้าง Wellness & Medical Hub - ยกระดับภาคบริการสู่การเป็นศูนย์กลางสุขภาพระดับโลก ผ่านการทำ Clinical Trial Hub และนวัตกรรมการรักษาโรคเฉพาะทาง

 ความมั่นคงในโลกใหม่ - จาก Physical สู่ Cyber และ Digital Government

ศ.ดร.ยศชนัน เน้นย้ำว่าความเชื่อมั่นของนักลงทุนจะเกิดขึ้นได้ ประเทศต้องมีความมั่นคงทั้งทางกายภาพและไซเบอร์ รวมถึงหลักนิติธรรม (Rule of Law) ที่เข้มแข็ง โดยได้นำเสนอ Framework เรื่อง Digital Government เพื่อลดปัญหาคอร์รัปชัน

“การลดคอร์รัปชัน บางทีพี่ไม่ต้องรอแก้กฎหมาย 2-3 ปีด้วยซ้ำ แต่พี่ใช้ระบบดิจิทัลเชื่อมข้อมูลข้ามกระทรวงให้จบในระบบ เมื่อข้อมูลโปร่งใส การตรวจสอบจะเกิดขึ้นทันที นี่คือสิ่งที่ต้องทำก่อนเพื่อสร้างความมั่นใจให้อากาศที่สวิงอยู่กลับมานิ่งพอที่ใคร ๆ ก็อยากมาลงทุน”

 Innovation & R&D - เปลี่ยน “หอมแดง-กระชาย” ให้มีค่าเท่า “โสมเกาหลี”

ในมิติด้านนวัตกรรม รมว.อว. อธิบายว่า Innovation ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องล้ำสมัยจนจับต้องไม่ได้เสมอไป แต่อยู่ที่ “คนใช้” โดยเปรียบเทียบระหว่างเข็มฉีดยาที่มีคนใช้ทั้งโลก กับรถเทสล่าหรือเฟซบุ๊ก ซึ่งหัวใจสำคัญคือการนำ Science & Technology มายกระดับมูลค่าสินค้าเกษตรไทย

“เราต้องใช้ R&D ทำงานวิจัยให้ลึก ทำอย่างไรให้กระชายหรือหอมแดงของเรามีมูลค่าและได้รับการยอมรับเท่ากับโสมเกาหลี? นี่คือหนทางเดียวที่จะเปลี่ยนไทยจากประเทศรายได้ปานกลาง สู่ประเทศรายได้สูงอย่างยั่งยืน”

ปักหมุดปฏิรูปโครงสร้างด้วย “พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ” 

เพื่อให้แผนเศรษฐกิจมูลค่าสูงเกิดขึ้นได้จริง ศ.ดร.ยศชนัน ได้นำเสนอสาระสำคัญของ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ ฉบับปฏิรูป ที่จะเข้ามาเป็นรากฐานใหม่ของประเทศ โดยมีหัวใจสำคัญคือ:

การเชื่อมโยงระบบการศึกษาสู่ตลาดงาน - มุ่งเน้นการผลิตคนให้สอดคล้องกับความต้องการของอุตสาหกรรม New Growth Engine  ยกระดับทุนมนุษย์ทุกมิติ - ไม่ได้ดูแลแค่เด็กนักเรียน แต่รวมถึงการ Upskill แรงงานและพัฒนาครูอย่างเป็นระบบ 

การจัดตั้ง Productivity Superboard - บอร์ดบริหารที่จะรวบรวมผู้เชี่ยวชาญจากทั้งฝั่งการศึกษาและตลาดแรงงานมาดูแลหลักสูตรให้มีความยืดหยุ่น ปรับเปลี่ยนได้ตามพลวัตโลก และดูแลสวัสดิภาพครูไปพร้อมกัน โดย ศ.ดร.ย้ำว่า “การศึกษาลูกหลานเราไม่ใช่แค่เรื่องของกระทรวงศึกษาฯ หรือกระทรวง อว. แต่เป็นเรื่องของคนไทยทุกคน”Digital Government ในการศึกษา - ใช้ระบบดิจิทัลมาช่วยลดภาระงานเอกสารของครู และจัดการงบประมาณให้ทั่วถึงและโปร่งใส เพื่อให้ครูมีเวลาโฟกัสกับการพัฒนาการเรียนรู้ของเด็กอย่างเต็มที่

“แยกแห่งความหวัง” และบทบาทผู้นำในการคาดเดาอนาคต แม้โดนด่าก็ต้องยอม

ศ.ดร.ยศชนัน ทิ้งท้ายด้วยการเปรียบเทียบสถานการณ์ปัจจุบันว่าประเทศไทยกำลังอยู่ตรง “แยกแห่งความหวัง” ที่ทุกประเทศทั่วโลกกำลังเผชิญกับปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์ โลกร้อน และการเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยีพร้อมกัน เราจึงจำเป็นต้องปรับโครงสร้างในทุกมิติ โดยเริ่มจากการศึกษาเป็นอันดับแรก

“ผู้นำต้องคาดเดาให้ได้ว่าในอนาคต ประเทศต้องไปยืนรออยู่ที่ไหนก่อน แม้จะโดนด่า ไม่เป็นไรเลย ก็ต้องอธิบายให้ประชาชนรับรู้ว่าคืออะไร เพราะในวันที่เทคโนโลยีใหม่ๆ อย่าง 6G หรือ Digital Twin ของทรัพยากรน้ำมาถึง หากเราเตรียมตัวไว้พร้อม เราจะเป็นที่หนึ่งในเวทีโลก” ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวปิดท้าย