สถานการณ์ความขัดแย้งทางทหารระหว่าง สหรัฐอเมริกา อิสราเอล และ อิหร่าน ในภูมิภาค ตะวันออกกลาง เมื่อช่วงเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ได้ส่งแรงกระแทกอย่างรุนแรงต่อระบบเศรษฐกิจโลก โดยเฉพาะความมั่นคงด้านพลังงาน หลังเกิดการปิดเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญอย่าง ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางลำเลียงน้ำมันดิบกว่า 1 ใน 3 ของโลก

รายงานวิเคราะห์ระบุว่า การหยุดชะงักของเส้นทางดังกล่าวส่งผลให้ปริมาณน้ำมันดิบที่ไหลผ่านวันละ 14–20 ล้านบาร์เรลหายไปจากตลาดโลกทันที ขณะที่ก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ซึ่งมีสัดส่วนเกือบ 20% ของอุปทานโลกได้รับผลกระทบอย่างหนัก ส่งผลให้ราคาพลังงานผันผวนรุนแรง และมีแนวโน้มดันเศรษฐกิจโลกเข้าสู่ภาวะถดถอย

ผลกระทบดังกล่าวได้ลุกลามสู่ระดับมหภาค โดยแบบจำลองเศรษฐกิจชี้ว่า หากราคาน้ำมันพุ่งแตะระดับ 140 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลต่อเนื่อง อาจทำให้หลายภูมิภาค รวมถึงยุโรปและญี่ปุ่น เผชิญภาวะเศรษฐกิจถดถอย ขณะที่ประชาชนใน สหรัฐอเมริกา เองแสดงความกังวลต่อค่าครองชีพและราคาน้ำมันมากกว่าประเด็นความมั่นคงทางทหาร

สำหรับประเทศไทย ซึ่งพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันจาก ตะวันออกกลาง สูงถึง 58% ได้รับผลกระทบโดยตรงจากต้นทุนพลังงานที่พุ่งสูงขึ้น นักวิเคราะห์ประเมินว่า หากราคาน้ำมันยืนระดับสูงต่อเนื่อง เศรษฐกิจไทยอาจเติบโตต่ำกว่า 1% และมีความเสี่ยงเข้าสู่ภาวะถดถอย ขณะที่เงินเฟ้ออาจพุ่งถึง 4.5%

ท่ามกลางวิกฤตดังกล่าว นักวิชาการเสนอแนวทางใหม่ผ่าน “พุทธสันติวิธี” และ “พุทธเศรษฐศาสตร์” เพื่อเป็นกรอบคิดในการแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน โดยชี้ว่าการพึ่งพามาตรการทางทหารหรือเศรษฐศาสตร์กระแสหลักเพียงอย่างเดียวไม่สามารถคลี่คลายปัญหาได้

การวิเคราะห์ผ่านหลัก “อริยสัจ 4” ชี้ให้เห็นว่า วิกฤตพลังงานเป็น “ทุกข์” ที่เกิดจาก “ตัณหา” และ “อวิชชา” ในระบบเศรษฐกิจที่มุ่งเติบโตไม่สิ้นสุด นำไปสู่การแย่งชิงทรัพยากรและความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ขณะที่ “นิโรธ” คือการบรรลุความมั่นคงทางพลังงานผ่านการพึ่งพาตนเองและพลังงานสะอาด และ “มรรค” คือการปรับนโยบายและพฤติกรรมทั้งระบบ

ในมิติทางเศรษฐกิจ แนวคิดพุทธเศรษฐศาสตร์เสนอให้เปลี่ยนจากการบริโภคเพื่อตอบสนอง “ตัณหา” ไปสู่ “ฉันทะ” หรือการใช้ทรัพยากรเพื่อคุณค่าแท้ ลดการใช้พลังงานฟอสซิล และส่งเสริมพลังงานหมุนเวียน เช่น ระบบขนส่งสาธารณะและยานยนต์ไฟฟ้า

ขณะที่ในเวทีระหว่างประเทศ แนวคิดพุทธสันติวิธีเน้นการวางตัวเป็นกลางบนพื้นฐาน “อุเบกขา” และความเข้าใจเรื่องการพึ่งพาอาศัยกัน (ปฏิจจสมุปบาท) เพื่อหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้าและลดความรุนแรง โดยเปิดพื้นที่การเจรจาอย่างสันติ

ผู้เชี่ยวชาญยังเสนอให้ภาครัฐไทยนำหลักธรรม เช่น สัปปุริสธรรม 7 และอิทธิบาท 4 มาประยุกต์ใช้ในการกำหนดนโยบายพลังงาน ทั้งในด้านการอุดหนุนอย่างพอประมาณ การลงทุนพลังงานสะอาด และการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน

ทั้งนี้ วิกฤตพลังงานจากความขัดแย้งใน ตะวันออกกลาง ครั้งนี้ ไม่เพียงเป็นบททดสอบด้านเศรษฐกิจโลก แต่ยังสะท้อนความจำเป็นในการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของมนุษยชาติ จากการแสวงหาผลประโยชน์เชิงแข่งขัน ไปสู่การอยู่ร่วมกันอย่างสมดุลและยั่งยืนในระบบนิเวศโลก.