เมื่อวันที่ 11 เม.ย.2569 ดร.ปลอดประสพ สุรัสวดี อดีตปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และอดีตรองนายกรัฐมนตรี โพสต์เฟซบุ๊กเสนอแนวทางแก้ปัญหาไฟป่าและฝุ่น PM2.5 อย่างเป็นระบบ หลังได้รับเสียงเรียกร้องจากสังคมให้ขยายความจากบทวิเคราะห์ก่อนหน้า

ชี้ปัญหาเชิงนโยบาย “กฎหมาย-โครงสร้างรัฐ” เป็นต้นตอ

ดร.ปลอดประสพระบุว่า การเผาป่าขนาดใหญ่ในปัจจุบันมีรากจากปัญหาที่ดินทำกินของกลุ่มชาติพันธุ์ แม้กฎหมายชาติพันธุ์มีผลบังคับใช้แล้ว แต่กฎหมายลูกและการสำรวจยังไม่เกิดขึ้นจริง ส่งผลให้เกิดแรงกดดันและนำไปสู่การเผาป่า

นอกจากนี้ ร่างกฎหมายอากาศสะอาดที่ยังอยู่ระหว่างการพิจารณา อาจกลายเป็นแรงกระตุ้นให้เกิดการ “เผาเตือนรัฐ” เห็นได้จากการเกิดจุดความร้อนจำนวนมากในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน

อีกประเด็นสำคัญคือการยกเลิกหน่วยควบคุมไฟป่ามืออาชีพในอดีต และหันไปใช้ระบบอาสาสมัคร ซึ่งเจ้าตัวมองว่าไม่เพียงพอและขาดประสิทธิภาพ เนื่องจากงานควบคุมไฟป่าต้องทำต่อเนื่องตลอดปี

เสนอเพิ่มงบ–จ้างคนเฝ้าป่าตลอดฤดู

ในระดับปฏิบัติการ อดีตรองนายกฯ เน้นย้ำว่า งบประมาณที่ใช้ยังไม่เพียงพอ เมื่อเทียบกับความเสียหายด้านทรัพยากร สุขภาพ และเศรษฐกิจการท่องเที่ยว โดยเสนอให้รัฐกล้าลงทุนระดับ 2,000–3,000 ล้านบาท

พร้อมเสนอให้จ้างแรงงานท้องถิ่นทำหน้าที่ดูแลและดับไฟป่าตลอด 24 ชั่วโมงในช่วงฤดูไฟ เพื่อป้องกันการลักลอบเผา และควรจัดระบบน้ำ เช่น จุดเติมน้ำและแทงก์กระจายตามพื้นที่เสี่ยง

วิจารณ์การใช้ทรัพยากรผิดจุด ชี้ “ฮ.ใหญ่ดับไฟไม่ได้ผล”

ดร.ปลอดประสพ ยังตั้งข้อสังเกตถึงการใช้เฮลิคอปเตอร์ขนาดใหญ่ของหน่วยงานป้องกันภัยพิบัติว่าไม่เหมาะกับการดับไฟป่า เนื่องจากต้องบินสูง ทำให้น้ำกระจายเป็นละออง ไม่สามารถควบคุมไฟได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมเสนอให้ใช้เครื่องมือจากหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางแทน

แนะตั้ง “ผู้บัญชาการไฟป่า” จากสายป่าไม้โดยตรง

อีกข้อเสนอสำคัญคือการแต่งตั้งผู้บัญชาการไฟป่าในระดับพื้นที่ ควรมาจากเจ้าหน้าที่กรมป่าไม้หรือกรมอุทยานฯ เท่านั้น ไม่ใช่ฝ่ายปกครอง เนื่องจากต้องอาศัยความรู้ภูมิประเทศและประสบการณ์เฉพาะทาง

พร้อมย้ำว่าทั้งสองหน่วยงานต้องทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด เพราะไฟป่าไม่ได้แบ่งแยกตามเขตกฎหมาย

เตือนแนวทางปัจจุบัน “เสี่ยงป่าหมด–ไฟลามเข้าเมือง”

เจ้าตัววิจารณ์การใช้กำลังทหารหรืออาสาสมัครจากพื้นที่อื่นว่าไม่ตอบโจทย์ในทางปฏิบัติ เนื่องจากขาดความชำนาญและอาจเกิดอันตรายถึงชีวิต พร้อมเตือนว่าหากยังบริหารจัดการแบบเดิม อาจทำให้ไฟป่ารุนแรงขึ้นจนลุกลามเข้าเขตเมืองได้

 เสนอจัดการต้นตอข้ามพรมแดน–ตรวจธุรกิจเกษตร

ในมิติระหว่างประเทศ เสนอให้รัฐบาลเจรจากับประเทศเพื่อนบ้านอย่างต่อเนื่อง แม้ยอมรับว่าอาจได้ผลจำกัด แต่ควรใช้มาตรการภายใน เช่น ตรวจสอบและจัดเก็บภาษีธุรกิจไทยที่ไปลงทุนปลูกพืชเชิงเดี่ยวในต่างประเทศ ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุของการเผาป่า

ห่วงประชาชนล้านคนกระทบ PM2.5

ช่วงท้าย ดร.ปลอดประสพ แสดงความไม่เห็นด้วยกับแนวคิดที่สนับสนุนการเผาป่า โดยระบุว่า ปัญหา PM2.5 ส่งผลกระทบต่อประชาชนจำนวนมาก โดยเฉพาะเด็กและผู้ป่วยโรคทางเดินหายใจ พร้อมเรียกร้องให้ทุกฝ่ายมองปัญหาอย่างรอบด้านและเห็นใจผู้ได้รับผลกระทบ