การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2569 กำลังสะท้อนจุดเปลี่ยนสำคัญของการเมืองท้องถิ่นไทย เมื่อ “ปัญญาประดิษฐ์” หรือ AI ถูกยกระดับจากเครื่องมือเทคโนโลยี สู่กลไกบริหารมหานครอย่างเต็มรูปแบบ ผู้สมัครตัวเต็งต่างงัดนโยบาย “AI จับโกง–AI แก้รถติด–AI รับมือน้ำท่วม–AI พัฒนาคน” ประชันวิสัยทัศน์เพื่อช่วงชิงคะแนนเสียง ท่ามกลางคำถามสำคัญว่า กรุงเทพฯ พร้อมหรือยังสำหรับ “การกำกับดูแลด้วยอัลกอริทึม”

การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2569 กำลังกลายเป็นปรากฏการณ์สำคัญที่สะท้อนการเปลี่ยนผ่านของการเมืองท้องถิ่นไทยเข้าสู่ยุค “มหานครอัจฉริยะ” อย่างชัดเจน หลังผู้สมัครหลายรายต่างนำเสนอวิสัยทัศน์ด้าน “ปัญญาประดิษฐ์” (Artificial Intelligence: AI) เป็นแกนนำในการแก้ปัญหาเมือง ตั้งแต่การจราจร น้ำท่วม มลพิษ การทุจริต ไปจนถึงการยกระดับคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจดิจิทัลของประชาชน

เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2569 บรรยากาศที่อาคารไอราวัตพัฒนา ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร (ดินแดง) เต็มไปด้วยความคึกคัก หลังมีผู้สมัครผู้ว่าฯ กทม. เดินทางมาลงทะเบียนก่อนเวลาเปิดรับสมัครจำนวน 13 คน เพื่อจับสลากหมายเลขหาเสียงอย่างเป็นทางการ ท่ามกลางการแข่งขันที่เข้มข้นและการช่วงชิงภาพลักษณ์ “ผู้นำมหานครยุคดิจิทัล”

นักวิชาการด้านนโยบายสาธารณะและเทคโนโลยีมองตรงกันว่า การเลือกตั้งครั้งนี้แตกต่างจากอดีตอย่างมีนัยสำคัญ เพราะผู้สมัครไม่ได้แข่งขันกันเพียงโครงการก่อสร้างหรือการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าอีกต่อไป แต่กำลังแข่งขันกันด้วย “วิสัยทัศน์การกำกับดูแลเมืองผ่านข้อมูลและอัลกอริทึม”

หนึ่งในผู้สมัครที่ได้รับความสนใจมากที่สุดคือ นายชัยวัฒน์ สถาวรวิจิตร หรือ “ดร.โจ” จากพรรคประชาชน ผู้เปิดตัวนโยบาย “AI จับโกง กรุงเทพโปร่งใส” โดยเสนอให้ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ตรวจสอบกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างของกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่ขั้นตั้งงบประมาณ การกำหนด TOR ไปจนถึงการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของบริษัทที่เข้าประมูล

แนวคิดดังกล่าวสะท้อนการใช้ AI ในฐานะ “กลไกตรวจสอบเชิงโครงสร้าง” ที่มุ่งสกัดคอร์รัปชันตั้งแต่ต้นทาง ผ่านการประมวลผลข้อมูลจำนวนมหาศาลด้วยระบบวิเคราะห์ความผิดปกติและเครือข่ายธุรกิจ ซึ่งถือเป็นการนำแนวคิด “Algorithmic Governance” หรือการกำกับดูแลด้วยอัลกอริทึม มาใช้ในระดับมหานครอย่างเป็นรูปธรรม

ขณะที่ นายอนุชา บูรพชัยศรี จากพรรคประชาธิปัตย์ แม้ไม่ได้เสนอ AI จับโกงโดยตรง แต่เน้นนโยบาย “Open Data” หรือการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐ เพื่อให้ประชาชนสามารถตรวจสอบการจัดซื้อจัดจ้างและการใช้งบประมาณของ กทม. ได้แบบเรียลไทม์ นักวิเคราะห์มองว่า นโยบายนี้ถือเป็น “โครงสร้างพื้นฐาน” สำคัญของการพัฒนา AI ภาครัฐ เพราะหากข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยและอยู่ในรูปแบบที่ระบบสามารถอ่านได้ AI ก็ไม่สามารถทำงานได้จริง

ในอีกด้านหนึ่ง นางมัลลิกา มหาสุข ผู้สมัครอิสระ ชูยุทธศาสตร์ “AI แก้เมือง” ผ่านระบบ AI Radar วิเคราะห์ก้อนเมฆและคาดการณ์น้ำท่วมล่วงหน้า รวมถึง AI ตรวจจับฝุ่น PM2.5 เพื่อจัดการวิกฤตสิ่งแวดล้อมเชิงรุก โดยมุ่งเปลี่ยนวิธีบริหารเมืองจาก “การแก้ปัญหาเมื่อเกิดเหตุ” ไปสู่ “การคาดการณ์และป้องกันล่วงหน้า”

นักวิชาการด้านภูมิอากาศเมืองระบุว่า แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับแนวโน้มการบริหารมหานครสมัยใหม่ ที่ใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม เรดาร์อากาศ และเซนเซอร์ภาคพื้นดิน เพื่อคาดการณ์ปริมาณน้ำฝนและสั่งการระบบระบายน้ำล่วงหน้า ลดความเสียหายจากน้ำท่วมฉับพลัน

ส่วน พล.ต.ท.ชาญเทพ เสสะเวช จากพรรคเศรษฐกิจ มุ่งเน้นการใช้ AI บริหาร “โครงสร้างพื้นฐานกายภาพ” โดยเฉพาะระบบ AI Traffic ควบคุมสัญญาณไฟจราจรอัจฉริยะ และเครือข่าย CCTV เพื่อยกระดับความปลอดภัยและลดปัญหารถติดในกรุงเทพมหานคร

แนวคิดดังกล่าวจะใช้เทคโนโลยี Computer Vision และ Reinforcement Learning วิเคราะห์ความหนาแน่นของรถแบบเรียลไทม์ ก่อนปรับจังหวะสัญญาณไฟอัตโนมัติ เพื่อสร้าง “คลื่นไฟเขียว” ให้การจราจรไหลต่อเนื่องมากที่สุด อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า ความท้าทายสำคัญไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยี แต่คือการบูรณาการอำนาจระหว่าง กทม. กับสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ซึ่งยังเป็นผู้ควบคุมระบบจราจรตามกฎหมาย

ด้าน นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้สมัครอิสระและอดีตผู้ว่าฯ กทม. เลือกวางยุทธศาสตร์ในมิติ “ทุนมนุษย์” ผ่านนโยบายอบรม AI และภาษากว่า 1 ล้านชั่วโมง เพื่อยกระดับทักษะดิจิทัลของประชาชน พร้อมสร้างงานผู้สูงอายุผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์

นักเศรษฐศาสตร์เมืองมองว่า แนวคิดของนายชัชชาติแตกต่างจากผู้สมัครรายอื่น เพราะไม่ได้มอง AI เป็นเพียงเครื่องมือแก้ปัญหาเมือง แต่เป็น “โอกาสทางเศรษฐกิจ” และ “เครื่องมือสร้างพลเมืองอัจฉริยะ” เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม แม้นโยบาย AI ของผู้สมัครทุกคนจะดูทันสมัยและน่าสนใจ แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า ความสำเร็จของ “มหานครอัจฉริยะ” ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการจัดซื้อเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว หากขึ้นอยู่กับ “ธรรมาภิบาลข้อมูล” การเชื่อมโยงฐานข้อมูลระหว่างหน่วยงาน และความสามารถทางการเมืองในการรื้อระบบราชการแบบเดิม

นอกจากนี้ ยังมีข้อกังวลเรื่อง “อคติของอัลกอริทึม” และ “ความรับผิดชอบทางกฎหมาย” หาก AI ตัดสินใจผิดพลาด เช่น ระบบตรวจจับการทุจริตที่อาจปิดกั้นผู้ประกอบการ SME โดยไม่เป็นธรรม หรือระบบควบคุมจราจรที่อาจสร้างผลกระทบต่อความปลอดภัยของประชาชน

นักวิชาการจึงเสนอให้กรุงเทพมหานครในอนาคตต้องจัดตั้ง “คณะกรรมการจริยธรรม AI” ควบคู่ไปกับการพัฒนาเทคโนโลยี เพื่อสร้างกลไกตรวจสอบและคุ้มครองสิทธิของประชาชนในยุคดิจิทัล

ท้ายที่สุด การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. 2569 จึงไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันทางการเมืองระดับท้องถิ่น หากแต่เป็น “สนามทดลอง” ของการบริหารเมืองด้วยข้อมูลและอัลกอริทึม ที่จะกำหนดทิศทางของกรุงเทพมหานครในทศวรรษหน้า ว่าเมืองหลวงแห่งนี้จะก้าวสู่ “Smart BMA” อย่างครอบคลุมและยั่งยืนได้จริง หรือจะติดอยู่ในกับดักของเทคโนโลยีที่ล้ำหน้าเกินกว่าระบบราชการและสังคมไทยจะรองรับได้ทัน