เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2569  ระหว่างการเดินทางปฏิบัติภารกิจที่ประเทศเนเธอร์แลนด์และเบลเยียมเพื่อแสวงหาความร่วมมือด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระหว่างวันที่ 13-21 มิถุนายน 2569 ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) พร้อมคณะ เดินทางเข้าเยี่ยมชม SMART Photonics โรงงานผลิตชิปโฟโตนิกส์ (Photonics Chip Fab) ชั้นนำของเนเธอร์แลนด์ เพื่อหารือความเป็นไปได้ในการผลักดันให้ประเทศไทยก้าวขึ้นเป็นฐานการผลิตชิปโฟโตนิกส์ของภูมิภาค

ศ.ดร.ยศชนัน เปิดเผยว่า ที่ผ่านมามีหลายฝ่ายพูดถึงการสร้างโรงงานผลิตชิปในประเทศไทยเพื่อยกระดับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ แต่แทนที่ไทยจะไปแข่งขันโดยตรงกับผู้เล่นรายใหญ่อย่าง TSMC ในไต้หวัน ซึ่งเป็นสนามที่ไทยเสียเปรียบอย่างมาก อีกหนึ่งสมรภูมิทางเทคโนโลยีที่ไทย "มีโอกาสชนะ" และคว้าตำแหน่งผู้นำได้คือเทคโนโลยีโฟโตนิกส์ โดยโฟโตนิกส์ในวันนี้อยู่ในจุดเดียวกับที่เซมิคอนดักเตอร์เคยอยู่เมื่อ 30 ปีก่อน ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น ทำให้ไทยยังมีโอกาสที่จะไล่ทัน และมีศักยภาพก้าวขึ้นเป็นโรงงานผลิต (Foundry) ชั้นนำของโลกในด้านนี้ได้ตั้งแต่ต้นน้ำ

หนึ่งในปัจจัยบวกสำคัญคือ ประเทศไทยมีเป้าหมายและโครงสร้างพื้นฐานที่พร้อมรองรับดีมานด์ของชิปโฟโตนิกส์อยู่แล้วในปัจจุบัน โดยชิปประเภทนี้ถือเป็นหัวใจสำคัญของ ศูนย์ข้อมูล (Data Center) เนื่องจากมีประสิทธิภาพในการประมวลผลสูงและประหยัดพลังงานมากกว่าชิปรูปแบบเดิม ซึ่งสอดรับกับกระแสการลงทุนศูนย์ข้อมูลจำนวนมากที่กำลังไหลเข้าสู่ประเทศไทยตามการเติบโตของเทคโนโลยี AI นอกจากนี้ โฟโตนิกส์ยังเป็นส่วนประกอบสำคัญในอุตสาหกรรมแห่งอนาคตของไทย ไม่ว่าจะเป็นระบบเซนเซอร์และโทรคมนาคมยุคใหม่ ระบบ LiDAR สำหรับยานยนต์อัจฉริยะ ตลอดจนการแพทย์เฉพาะบุคคล (Personalized Healthcare)

สำหรับ SMART Photonics เป็นโรงงานผลิตวงจรรวมเชิงแสงระดับไฮเอนด์ ตั้งอยู่ที่ High Tech Campus เมือง Eindhoven เชี่ยวชาญด้านการรวมฟังก์ชันเชิงแสงเข้าไว้ในไมโครชิป ช่วยให้อุปกรณ์มีขนาดเล็กลง ทำงานเร็วขึ้น และประหยัดพลังงานอย่างมีนัยสำคัญ โดยเติบโตมาจากระบบนิเวศนวัตกรรมของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีไอนด์โฮเวน (TU/e) จากการศึกษาโมเดลความสำเร็จดังกล่าว รองนายกฯ ระบุว่าสเปกการลงทุนสร้างโครงสร้างพื้นฐานหรือโรงงานโฟโตนิกส์มีความเป็นไปได้สูงกว่าโรงงานเซมิคอนดักเตอร์ทั่วไปอย่างมาก โดยใช้เงินลงทุนราว 5,600 ล้านบาท ซึ่งต่ำกว่าโรงงานเซมิคอนดักเตอร์แบบดั้งเดิมที่อาจใช้เงินลงทุนสูงถึง 160,000 ล้านบาท หรือคิดเป็นต้นทุนที่ต่ำกว่ากันเกือบ 30 เท่า

ในการหารือครั้งนี้ ทั้งสองฝ่ายได้ตกลงร่วมกันในก้าวแรกที่จะสร้างความร่วมมือระหว่างกระทรวง อว., SMART Photonics และ PhotonDelta (องค์กรขับเคลื่อนระบบนิเวศโฟโตนิกส์ภายใต้รัฐบาลเนเธอร์แลนด์) โดยมุ่งเน้นการเชื่อมโยงบุคลากรระหว่างเนเธอร์แลนด์และภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พร้อมกับเตรียมความพร้อมของไทยในการพัฒนาหลักสูตรเฉพาะทางด้านโฟโตนิกส์และทัศนศาสตร์ การสร้างบุคลากรเพื่อป้อนอุตสาหกรรมขั้นสูง และการร่วมกันศึกษาความเป็นไปได้ด้านโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสร้างโรงงานผลิตชิปในประเทศไทยต่อไป สะท้อนเจตจำนงของไทยในการคว้าโอกาสจากเทคโนโลยีแห่งอนาคตอย่างแท้จริง