สว.มณีรัฐ เขมะวงค์ สะท้อนปัญหาผู้ประกอบการเซรามิกจังหวัดลำปาง หลังอุตสาหกรรมเผชิญสินค้านำเข้าและสินค้าเลียนแบบราคาต่ำ กระทบโรงงานและการจ้างงาน พร้อมเสนอ 3 แนวทางต่อกระทรวงพาณิชย์เพื่อรักษาอัตลักษณ์ “ชามตราไก่” และยกระดับ SME ไทย 

เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 นางสาว มณีรัฐ เขมะวงค์ สมาชิกวุฒิสภา (กลุ่ม SME) ได้นำเสนอปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนและผู้ประกอบการในจังหวัดลำปาง โดยเฉพาะสถานการณ์วิกฤตของอุตสาหกรรมเซรามิกและผลิตภัณฑ์ “ชามตราไก่” ซึ่งถือเป็นหนึ่งในอัตลักษณ์สำคัญของจังหวัดลำปาง พร้อมเสนอแนวทางต่อกระทรวงพาณิชย์เพื่อช่วยเหลือผู้ประกอบการและสร้างความสามารถในการแข่งขันให้กับสินค้าไทย

“ชามตราไก่” มากกว่าภาชนะ คือภูมิปัญญาและอัตลักษณ์ลำปาง
นางสาวมณีรัฐระบุว่า “ชามตราไก่” ไม่ได้เป็นเพียงภาชนะสำหรับใส่อาหาร แต่เป็นผลิตภัณฑ์ที่สะท้อนภูมิปัญญาและอัตลักษณ์ของชาวลำปาง โดยมีจุดเด่นด้านวัตถุดิบ กระบวนการผลิต และฝีมือช่าง โดยเฉพาะการใช้ดินขาวในพื้นที่และการวาดลวดลายด้วยมือ

ข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐระบุว่า “ชามตราไก่ลำปาง” ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสินค้า สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2556 ซึ่งเป็นการรับรองความเชื่อมโยงระหว่างสินค้า คุณภาพ ชื่อเสียง และแหล่งกำเนิดทางภูมิศาสตร์ของจังหวัดลำปาง

เอกลักษณ์ของชามตราไก่ลำปางยังอยู่ที่ลวดลายสำคัญ ได้แก่ ไก่ ดอกโบตั๋น และใบกล้วย โดยกระบวนการวาดด้วยมือเป็นหนึ่งในองค์ประกอบที่สร้างความแตกต่างให้กับผลิตภัณฑ์จากพื้นที่

โรงงานกว่า 200 แห่ง ปิดกิจการแล้ว 100 แห่ง
อย่างไรก็ตาม นางสาวมณีรัฐสะท้อนว่า ปัจจุบันอุตสาหกรรมเซรามิกในจังหวัดลำปางกำลังเผชิญภาวะยากลำบาก โดยจากโรงงานที่มีอยู่กว่า 200 แห่ง มีรายงานว่าปิดกิจการไปแล้วประมาณ 100 แห่ง ขณะที่ผู้ประกอบการบางส่วนต้องลดจำนวนพนักงานและลดวันทำงานเหลือเพียงประมาณ 1–2 วันต่อสัปดาห์

สถานการณ์ดังกล่าวส่งผลต่อรายได้รวมของอุตสาหกรรมที่ตามข้อมูลที่นำเสนอระบุว่า ลดลงจากประมาณ 3,500 ล้านบาท เหลือ 1,000 ล้านบาท สะท้อนแรงกดดันที่เกิดขึ้นต่อทั้งผู้ประกอบการ แรงงาน และเศรษฐกิจฐานรากของจังหวัด

ทั้งนี้ สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรมเคยระบุว่า ลำปางเป็นแหล่งผลิตเซรามิกสำคัญของประเทศ มีทั้งโรงงานและแรงงานฝีมือจำนวนมาก และผลิตภัณฑ์อย่างชามตราไก่เป็นหนึ่งในสินค้าที่สะท้อนจุดเด่นและอัตลักษณ์ของพื้นที่

สินค้านำเข้า-ของเลียนแบบ กดดันผู้ประกอบการไทย
นางสาวมณีรัฐระบุว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ผู้ประกอบการไทยเผชิญการแข่งขันอย่างหนัก คือ สินค้านำเข้าและสินค้าเลียนแบบที่มีต้นทุนต่ำ รวมถึงการขายสินค้าราคาถูกผ่านช่องทางออนไลน์ โดยในข้อมูลที่นำเสนอต่อที่ประชุมระบุว่า มีการจำหน่ายสินค้าบางประเภทในราคาประมาณ 5–10 บาทต่อใบ

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้ผู้ผลิตในจังหวัดลำปางซึ่งมีต้นทุนด้านวัตถุดิบ แรงงานฝีมือ และกระบวนการผลิตที่แตกต่างจากสินค้าราคาถูก ต้องเผชิญกับแรงกดดันด้านราคาอย่างมาก

ขณะเดียวกัน ชามตราไก่ลำปางมีคุณลักษณะเฉพาะด้านเนื้อดิน สีเคลือบ และลวดลายที่เชื่อมโยงกับแหล่งผลิต โดยแหล่งข้อมูลด้าน GI ระบุถึงลักษณะสำคัญ เช่น เนื้อดินขาวและลวดลายไก่หางดำ ดอกโบตั๋น และใบกล้วย

เสนอพาณิชย์ 3 แนวทาง ฝ่าวิกฤตเซรามิกลำปาง
นางสาวมณีรัฐเสนอแนวทางต่อ กระทรวงพาณิชย์ จำนวน 3 ประเด็นสำคัญ ได้แก่

1. ตรวจสอบสินค้านำเข้าและปราบปรามสินค้าเลียนแบบ

เสนอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบมาตรฐานและความปลอดภัยของสินค้านำเข้าอย่างจริงจัง ควบคู่กับการควบคุมการจำหน่ายผ่านช่องทางออนไลน์ และดำเนินการกับสินค้าที่นำชื่อหรืออัตลักษณ์ “ชามตราไก่ลำปาง” ไปใช้โดยไม่ถูกต้อง เพื่อสร้างสภาพการแข่งขันที่เป็นธรรมให้กับผู้ประกอบการไทย

2. เติมทุนวิจัยและพัฒนา พร้อมสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ

เสนอให้ภาครัฐสนับสนุนงบประมาณด้าน การวิจัยและพัฒนา (R&D) ให้แก่ผู้ประกอบการ SME เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์เซรามิกไทย โดยเน้นการแข่งขันด้วย นวัตกรรม คุณภาพ และมูลค่าเพิ่ม มากกว่าการแข่งขันด้วยราคาเพียงอย่างเดียว

พร้อมกันนี้ควรเพิ่มช่องทางให้ผู้ประกอบการเข้าถึงสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ เพื่อนำเงินทุนไปพัฒนาเทคโนโลยีและปรับปรุงประสิทธิภาพกระบวนการผลิต

3. เร่งตลาดไทย-ต่างประเทศและสร้าง Business Matching

เสนอให้ภาครัฐเพิ่มการสนับสนุนด้านการตลาด จัดสรรงบประมาณเพื่อเข้าร่วมและจัดงานแสดงสินค้า เช่น Ceramic Fair รวมถึงผลักดันการจับคู่ธุรกิจ หรือ Business Matching ทั้งในประเทศและต่างประเทศ เพื่อเปิดตลาดใหม่ให้กับผู้ประกอบการเซรามิกไทย

จาก “ชามตราไก่” สู่โจทย์การรักษาเศรษฐกิจฐานราก
ข้อเสนอของ สว.มณีรัฐสะท้อนว่า ปัญหาของชามตราไก่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องยอดขายของสินค้า แต่เชื่อมโยงกับ การรักษาภูมิปัญญาท้องถิ่น การจ้างงานของแรงงานฝีมือ ความอยู่รอดของ SME และการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้า GI ของไทย

ชามตราไก่ลำปางได้รับการกล่าวถึงในฐานะสัญลักษณ์ของจังหวัดมาอย่างต่อเนื่อง โดยนอกจากการขึ้นทะเบียน GI แล้ว ยังเคยได้รับการนำเสนอผ่าน Google Doodle เพื่อเฉลิมฉลองผลิตภัณฑ์ดังกล่าวในปี 2565 ด้วย

ดังนั้น ข้อเสนอทั้งการควบคุมสินค้านำเข้าและสินค้าเลียนแบบ การสนับสนุนงานวิจัยและเทคโนโลยี ตลอดจนการเปิดตลาดใหม่ จึงเป็นแนวทางที่ถูกเสนอเพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการเซรามิกลำปางสามารถปรับตัวจากการแข่งขันด้านราคา ไปสู่การแข่งขันด้าน คุณภาพ นวัตกรรม อัตลักษณ์ และมูลค่าเพิ่ม พร้อมรักษา “ชามตราไก่” ในฐานะภูมิปัญญาท้องถิ่นและสินค้า GI ของจังหวัดลำปางต่อไป