เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2569 นายบวรเวท รุ่งรุจี อดีตอธิบดีกรมศิลปากร และประธานสมาคมอีโคโมสไทย เสนอแนวทางผลักดัน เส้นทางรถไฟสายมรณะ จังหวัดกาญจนบุรี สู่กระบวนการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก โดยชี้ว่าควรมองคุณค่าของพื้นที่ในภาพรวมทั้งเส้นทาง และให้จังหวัดเป็นเจ้าภาพหลักในการประสานทุกหน่วยงาน ขณะที่คณะกรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม สภาผู้แทนราษฎร ให้ความสนใจและรับข้อเสนอเพื่อนำไปประกอบการพิจารณาผลักดันในขั้นต่อไป

การหารือมีขึ้นเมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2569 เวลา 09.30 น. ณ ห้องประชุมกรรมาธิการ CA 303 ชั้น 3 อาคารรัฐสภา ในระเบียบวาระพิจารณาแนวทางการผลักดันแหล่งมรดกทางวัฒนธรรม ได้แก่ เส้นทางรถไฟสายมรณะ จังหวัดกาญจนบุรี และเมืองโบราณเชียงแสน จังหวัดเชียงราย เพื่อเข้าสู่กระบวนการเสนอเป็นแหล่งมรดกโลก (World Heritage Site)

นายบวรเวทเสนอว่า กาญจนบุรีมีต้นทุนทางประวัติศาสตร์ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นข้อเสนอระดับนานาชาติ โดยควรมอง รถไฟสายมรณะในลักษณะ “เส้นทางมรดก” ที่มีแหล่งสำคัญเชื่อมโยงกัน ทั้งสะพานข้ามแม่น้ำแคว สุสานทหารสัมพันธมิตร ช่องเขาขาด ถ้ำกระแซ และพื้นที่สำคัญตามแนวเส้นทางรถไฟ

จากสไลด์ประกอบการประชุม ได้มีการนำเสนอข้อมูล “ทางรถไฟสายไทย–พม่า (เส้นทางรถไฟสายมรณะ)” พร้อมภาพแหล่งประวัติศาสตร์หลายแห่งในจังหวัดกาญจนบุรี สะท้อนให้เห็นถึงองค์ประกอบด้านประวัติศาสตร์ เส้นทางคมนาคม ภูมิทัศน์ และความทรงจำที่สามารถนำมาร้อยเรียงเป็นเรื่องราวเดียวกันได้

นายบวรเวทกล่าวว่า การจัดทำข้อเสนอควรนำข้อมูลของแต่ละพื้นที่มาวิเคราะห์ร่วมกัน เพื่อจัดทำ “คุณค่าความโดดเด่นอันเป็นสากล” (Outstanding Universal Value) ให้เห็นความสำคัญของพื้นที่ในระดับโลก ทั้งด้านประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม ภูมิทัศน์วัฒนธรรม เส้นทางคมนาคม และความทรงจำของผู้คน

“ไม่ควรมองเพียงสะพานข้ามแม่น้ำแคว แต่ควรมองทั้งเส้นทาง เพราะคุณค่าของรถไฟสายนี้เกิดจากองค์ประกอบหลายพื้นที่ที่เชื่อมโยงกัน หากนำข้อมูลมาจัดระบบและเล่าเรื่องอย่างถูกต้อง ก็สามารถพัฒนาเป็นข้อเสนอที่มีคุณค่าในระดับสากลได้”

นายบวรเวทกล่าวต่อว่า แม้สะพานข้ามแม่น้ำแควจะเป็นโบราณสถานที่กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนแล้ว แต่พื้นที่สำคัญอื่น ๆ อยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของหลายหน่วยงาน ดังนั้น การผลักดันมรดกโลกจึงจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือแบบบูรณาการ โดยให้ จังหวัดกาญจนบุรีเป็นเจ้าภาพในการรวบรวมข้อมูล ประสานหน่วยงานเจ้าของพื้นที่ และเชื่อมโยงเข้าสู่กระบวนการด้านมรดกโลกของประเทศไทย

ทั้งนี้ นายบวรเวทเห็นว่า กระบวนการที่ดำเนินมาตั้งแต่ปี 2561 ควรนำข้อมูลเดิมกลับมาทบทวนและต่อยอด เพื่อไม่ให้ต้องเริ่มต้นใหม่ พร้อมย้ำว่าการมีเจ้าภาพที่ชัดเจนและการทำงานอย่างต่อเนื่องจะช่วยให้การผลักดันมีทิศทางที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น

ข้อเสนอดังกล่าวได้รับ ความสนใจจากคณะกรรมาธิการฯ และมีการตอบรับแนวทางให้จังหวัดและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปพิจารณาประกอบการขับเคลื่อนต่อไป โดยเฉพาะแนวคิดการรวบรวมข้อมูลของแหล่งสำคัญตลอดแนวเส้นทาง และการประสานหน่วยงานที่มีอำนาจรับผิดชอบโดยตรง

สำหรับ เมืองโบราณเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ที่ประชุมรับทราบแนวทางให้จังหวัดเชียงรายจัดตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจ เพื่อศึกษาความเป็นไปได้และประเมินศักยภาพของพื้นที่ ก่อนนำข้อมูลและความคืบหน้ากลับเข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมาธิการฯ อีกครั้ง

นายบวรเวทกล่าวว่า ทั้งกาญจนบุรีและเชียงแสนต่างมีศักยภาพที่จะพัฒนาเป็นข้อเสนอด้านมรดกทางวัฒนธรรมที่มีความสำคัญในระดับสากล หากทุกฝ่ายร่วมกันจัดทำข้อมูลอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะการอธิบาย คุณค่าของพื้นที่ในมิติประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และความเชื่อมโยงของผู้คน ซึ่งจะเป็นพื้นฐานสำคัญในการเดินหน้าสู่กระบวนการมรดกโลก