เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) โดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช.ร่วมกับ กระทรวงกลาโหม และภาคีเครือข่ายความร่วมมือ 4 ฝ่าย จัดประชุมเชิงปฏิบัติการซักซ้อมความเข้าใจและบูรณาการขับเคลื่อน "โครงการสร้างความมั่นคงในที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตชายแดนไทย (บ้านมั่นคงชายแดน)" โดยมี พลเอก พรมงคล พึ่งเสมา คณะทำงาน รมว.กลาโหม เป็นประธาน พร้อมด้วย นายชนินทร์ รุ่งธนเกียรติ ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รักษาการแทนผู้อำนวยการ พอช. นางสาวสมสุข บุญญะบัญชา ประธานคณะอนุกรรมการบ้านมั่นคงและการจัดการที่ดิน พอช. ผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และผู้นำชุมชนชายแดน เข้าร่วม กว่า 150 คน ณ ห้องประชุมวิรันดา ชั้น 5 โรงแรมบ้านไทยบูทีค บางกะปิ กรุงเทพมหานคร
 
นายชนินทร์ รุ่งธนเกียรติ ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กล่าวถึง ทิศทางการทำงานของกระทรวง พม. ในยุคปัจจุบันว่า ภายใต้นโยบาย "พม. New Look" ที่มุ่งเน้นการปรับเปลี่ยนกระบวนการทำงานให้มีความฉับไว ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ บูรณาการฐานข้อมูล และยึดพื้นที่เป็นฐาน โดยกระทรวง พม. มีความตั้งใจจริงที่จะผลักดันโครงการบ้านมั่นคงชายแดนให้เป็นหนึ่งในผลงานเชิงยุทธศาสตร์ที่เห็นผลลัพธ์จับต้องได้อย่างชัดเจน การขับเคลื่อนงานในครั้งนี้ เป็นการวางกลไกการทำงานร่วมกันระหว่าง พอช. กระทรวงกลาโหม กระทรวงมหาดไทย ส.ป.ก. สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ และเครือข่ายองค์กรชุมชน เพื่อเปลี่ยนนโยบายไปสู่การลงมือปฏิบัติจริงในพื้นที่นำร่อง 5 จังหวัดชายแดนไทย-กัมพูชา ได้แก่ สระแก้ว บุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ และอุบลราชธานี ในปีงบประมาณ 2570 และจะขยายผลในจังหวัดทั่วประเทศต่อไป
 
เป้าหมายสูงสุดของการผลักดันโครงการบ้านมั่นคงชายแดนเข้าสู่การพิจารณาของ ครม. และการทำงานบูรณาการทุกภาคส่วนนั้น ก็เพื่อให้พี่น้องประชาชนที่อาศัยอยู่บริเวณแนวชายแดนของประเทศไทย ได้มีที่อยู่อาศัยที่มั่นคง ปลอดภัย มีสิทธิในที่ดิน มีอาชีพมีรายได้ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างเท่าเทียม

"การสร้างความมั่นคงในพื้นที่ชายแดน กลไกความแข็งแรงของชุมชนเป็นเรื่องสำคัญ หากพี่น้องตามแนวชายแดนมีบ้านที่แข็งแรง มีโครงสร้างพื้นฐานในชุมชนที่ปลอดภัย มีหลักประกันเรื่องที่ดินทำกินและมีรายได้ ชุมชนจะมีความพร้อมที่จะเป็นกำลังสำคัญในการร่วมปกป้องอธิปไตย มีแผนจัดการตนเองในการเผชิญเหตุต่างๆ ให้สามารถเป็นกลไกขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ควบคู่กับการพิทักษ์พื้นที่ส่วนหลังได้อย่างยั่งยืน" นายชนินทร์ กล่าวในตอนท้าย

ด้าน พลเอก พรมงคล พึ่งเสมา คณะทำงานรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม กล่าวว่า ประเทศไทยมีพื้นที่ติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้านรวม 31 จังหวัด ซึ่งมีความหลากหลายและหลายพื้นที่ยังคงมีความไม่ชัดเจนเรื่องแนวเขตแดน ส่งผลให้เหตุการณ์ความไม่สงบในอดีตสร้างผลกระทบต่อความมั่นคงของประเทศ การรักษาอธิปไตยในยุคปัจจุบันจึงไม่สามารถอาศัยเพียงกำลังทหารหรือยุทโธปกรณ์ได้เพียงอย่างเดียว หากแต่ต้องอาศัยความเข้มแข็งของชุมชนและประชาชนริมชายแดนเป็นเกราะป้องกันและรากฐานสำคัญ
 
พลเอก พรมงคล กล่าวต่อ เพื่อผลักดันการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างยั่งยืน กระทรวงกลาโหมได้ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภาคี 5 กระทรวงหลัก ประกอบด้วย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ โดย พอช. เป็นกลไกหลักด้านกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน กระทรวงมหาดไทย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (รวมถึง ส.ป.ก. และ สคทช.) กระทรวงสาธารณสุข และขบวนองค์กรชุมชน เพื่อปลดล็อกข้อจำกัดทางกฎหมายและระเบียบปฏิบัติต่างๆ ร่วมกัน สำหรับแผนการดำเนินงานเชิงพื้นที่ ในระยะเริ่มต้น ปีงบประมาณ 2570 จะใช้โมเดลการพัฒนาใน 5 จังหวัดนำร่องบริเวณชายแดนไทย–กัมพูชา ได้แก่ จังหวัดอุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์ และสระแก้ว ครอบคลุม 12 ตำบลเป้าหมาย โดยมุ่งเน้นการตั้งกลุ่มออมทรัพย์ การวางผังชุมชนอารยสถาปัตย์ การออกแบบบ้านที่ปลอดภัย และการจัดทำผังความปลอดภัยชายแดนและเส้นทางอพยพฉุกเฉิน จากนั้นมีแผนขยายผลต่อไปยัง 14 จังหวัดชายแดน ในระยะถัดไป และครอบคลุมพื้นที่เปราะบางทั่วประเทศที่มีปัญหาในลักษณะเดียวกัน
 
"การแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนตามแนวชายแดน ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันตั้งแต่ต้นน้ำ หากประชาชนมีที่อยู่อาศัยถาวร มีสิทธิที่ดินถูกต้อง มีอาชีพ และมีคุณภาพชีวิตที่ดี พวกเขาก็พร้อมที่จะตั้งถิ่นฐานอย่างมีศักดิ์ศรี และเป็นแนวกันชนทางสังคมที่ช่วยพิทักษ์รักษาแผ่นดินไทยเคียงข้างฝ่ายความมั่นคงตลอดเวลา" พลเอก พรมงคล กล่าว
 
นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รักษาการแทนผู้อำนวยการ พอช. กล่าวว่า การจัดเวทีซักซ้อมความเข้าใจในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อหลอมรวมการทำงานของทุกภาคส่วน ให้มุ่งสู่เป้าหมายและทิศทางเดียวกันอย่างมีเอกภาพ พร้อมทั้งร่วมกันกำหนดแนวทางและกลไกเชิงยุทธศาสตร์ในการยกระดับคุณภาพชีวิตและความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยให้แก่ประชาชนในพื้นที่ชายแดนทั่วประเทศ สำหรับสาระสำคัญของการขับเคลื่อนในครั้งนี้ มุ่งเน้นการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างในพื้นที่ชายแดนที่คาราคาซังมานาน โดยเฉพาะการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานผู้ดูแลที่ดินของรัฐ อาทิ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.), สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมกับกระทรวงกลาโหมและฝ่ายปกครอง เพื่อจัดระเบียบสิทธิการอยู่อาศัยให้ถูกต้องตามกฎหมาย และร่วมกันวางผังชุมชนอารยสถาปัตย์ ผสมผสานผังความปลอดภัยชายแดน
 
"การจัดเวทีในครั้งนี้ เพื่อซักซ้อมความเข้าใจและบูรณาการการทำงานร่วมกันของทุกภาคส่วนภายใต้เป้าหมายและทิศทางเดียวกัน พร้อมร่วมกันกำหนดแนวทางและกลไกในการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความมั่นคงในที่อยู่อาศัยให้แก่ประชาชนในพื้นที่ชายแดน ตลอดจนประสานความร่วมมือเชิงนโยบายในการปลดล็อกข้อกฎระเบียบและอุปสรรคข้อจำกัดต่างๆ เพื่อให้การทำงานในพื้นที่จริงเกิดความคล่องตัวและมีประสิทธิภาพสูงสุด" นางสาวเฉลิมศรี กล่าว
 
นางสาวสมสุข บุญญะบัญชา ประธานคณะอนุกรรมการบ้านมั่นคงและการจัดการที่ดิน พอช. กล่าวว่า หัวใจแท้จริงของโครงการบ้านมั่นคงชายแดนนั้น มีคุณค่าก้าวไกลเกินกว่าเพียงเรื่องสิ่งปลูกสร้างหรือโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ หากแต่เป็นเครื่องมือการเปลี่ยนผ่านทางสังคมและการพัฒนาศักยภาพมนุษย์อย่างถาวร การดำเนินงานบ้านมั่นคงในพื้นที่ชายแดน มิใช่เรื่องของการแจกจ่ายบ้านหรือการเป็นผู้ให้จากภาครัฐฝ่ายเดียว หากแต่คือ "กระบวนการเปลี่ยนผ่านชีวิตของประชาชนริมชายแดน" จากเดิมที่เคยตกอยู่ในภาวะความเสี่ยง ความไร้สิทธิ และความเปราะบางทางเศรษฐกิจและสังคม ให้ก้าวไปสู่ชีวิตที่มีความมั่นคง ปลอดภัย และมีศักดิ์ศรี
 
นางสาวสมสุข กล่าวต่อ การยึดเอา "ประชาชนที่ประสบปัญหาความเดือดร้อนเป็นแกนหลักในการลุกขึ้นมาจัดการตนเอง" ประชาชนในชุมชนชายแดนจะเป็นผู้ร่วมสำรวจข้อมูล รวมกลุ่มจัดตั้งสถาบันการเงินชุมชน วางผัง จัดสรรที่ดิน และลงมือออกแบบบ้านเรือนของตนเอง ซึ่งถือเป็นการคืนอำนาจและการตัดสินใจให้แก่เจ้าของปัญหาอย่างแท้จริง ในอดีต ผู้มีรายได้น้อยตามแนวชายแดนมักถูกมองว่าเป็นกลุ่มคนที่โดดเดี่ยว ขาดแคลนโอกาส ไร้สิทธิในที่ดินทำกิน และเข้าไม่ถึงบริการขั้นพื้นฐานของรัฐ แต่กระบวนการบ้านมั่นคงชายแดนจะเข้ามาทลายกำแพงเหล่านั้นลง ด้วยการสร้างความมั่นคงในทุกมิติ
 
"เมื่อประชาชนมีความมั่นคง มีสิทธิที่ดิน มีบ้านที่ปลอดภัย มีญาติมิตรและเครือข่าย พวกเขาก็จะไม่ใช่คนจนที่โดดเดี่ยวอีกต่อไป แต่จะเป็นพลังสำคัญในการปกป้องอธิปไตยและสร้างความยั่งยืนให้แก่ประเทศชาติ" นางสาวสมสุข กล่าว

​นอกจากนั้น ยังได้มี เวทีเสวนาบูรณาการ “บทบาทและการสนับสนุนเชิงนโยบายในการขับเคลื่อนบ้านมั่นคงชายแดน” ซึ่งแบ่งการอภิปรายออกเป็น 4 มิตียุทธศาสตร์หลัก ได้แก่ มิติด้านที่ดิน มิติด้านความมั่นคงและอธิปไตย มิติด้านคุณภาพชีวิตและสุขภาพ มิติด้านสังคมและความเข้มแข็งขององค์กรชุมชน
 
การจัด Workshop Focus Group แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม เพื่อระดมแนวทางปฏิบัติและแก้ไขข้อติดขัดในพื้นที่ ได้แก่ กลุ่มที่ 1 การจัดการสิทธิที่ดิน และเขตพื้นที่ความมั่นคง/อนุรักษ์ กลุ่มที่ 2 การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ที่อยู่อาศัย และคุณภาพชีวิต กลุ่มที่ 3 การเตรียมความพร้อมการรับมือภัยชายแดน และส่งเสริมชุมชนเข้มแข็ง กลุ่มที่ 4: กลไกการมีส่วนร่วมของชุมชนและการขับเคลื่อนใน 5 จังหวัดนำร่อง นำไปจัดทำแผนปฏิบัติการในพื้นที่