เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ที่รัฐสภา นางธิวัลรัตน์ อังกินันทน์ ประธานคณะกรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม สภาผู้แทนราษฎร พร้อมด้วยนายประสิทธิ์ โนทะ รองประธานคณะกรรมาธิการฯ และคณะกรรมาธิการฯ รับหนังสือจากนางสาวอรทัย เกิดทรัพย์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดภูเก็ต ขอให้พิจารณาศึกษาแนวทางบูรณปฏิสังขรณ์อุโบสถหลังเก่าของวัดพระนางสร้าง หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า “วัดนาสร้าง” ตำบลเทพกระษัตรี อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต ซึ่งเป็นโบราณสถานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากกรมศิลปากร

การยื่นหนังสือครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อหาแนวทางบูรณะอุโบสถเก่าของวัดที่มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์เมืองถลาง โดยเฉพาะความเกี่ยวข้องกับการตั้งค่ายรับศึกพม่าในอดีต ทั้งยังเป็นแหล่งโบราณสถานและโบราณวัตถุสำคัญของจังหวัดภูเก็ต

คณะกรรมาธิการฯ จะนำเรื่องดังกล่าวบรรจุเป็นวาระการประชุม พร้อมนิมนต์เจ้าอาวาสวัดพระนางสร้าง และเชิญผู้แทนกรมศิลปากรเข้าร่วมให้ข้อมูล เพื่อพิจารณาศึกษาและหาแนวทางบูรณปฏิสังขรณ์ร่วมกันต่อไป

สำหรับวัดพระนางสร้าง เป็นวัดเก่าแก่คู่เมืองถลางที่ยังไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัดว่าใครเป็นผู้สร้างและสร้างขึ้นเมื่อใด ประวัติที่เล่าสืบต่อกันมาระบุช่วง พ.ศ. 2301 หรือ พ.ศ. 2310 ขณะที่การศึกษารูปแบบสถาปัตยกรรมและประติมากรรมของนักวิชาการชี้ว่า โบราณสถานและงานพุทธศิลป์สำคัญที่ปรากฏมีลักษณะสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น จึงยังไม่อาจสรุปปีสร้างวัดได้อย่างแน่นอน 

ชื่อของวัดผูกพันกับตำนาน “พระนางเลือดขาว” ซึ่งสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดภูเก็ตบันทึกไว้ว่า พระนางเป็นมเหสีของเจ้าผู้ครองนครแห่งหนึ่ง ถูกใส่ร้ายว่ามีชู้และถูกสั่งประหารชีวิต จึงขอผ่อนผันเดินทางไปนมัสการพระบรมธาตุที่ลังกาก่อน ระหว่างเดินทางกลับได้แวะเกาะถลางและสร้างวัดไว้เป็นพุทธบูชา ชาวบ้านจึงเรียกว่า “วัดพระนางสร้าง” หรือ “วัดนาสร้าง”

ตำนานยังเล่าว่า เมื่อพระนางถูกประหาร โลหิตที่ไหลออกมากลับเป็นสีขาว จึงได้รับการขนานนามว่า “พระนางเลือดขาว” อย่างไรก็ตาม เรื่องดังกล่าวเป็นตำนานท้องถิ่นที่สืบทอดกันมา ยังไม่มีหลักฐานยืนยันชัดเจนว่าพระนางเป็นบุคคลใดในประวัติศาสตร์

นอกจากเรื่องเล่าด้านความศรัทธา วัดพระนางสร้างยังเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์สำคัญของเมืองถลาง โดยมีข้อมูลระบุว่าเคยเป็นที่ตั้งค่ายรับศึกพม่าในสงครามถลาง พ.ศ. 2328 ทำให้วัดแห่งนี้มีคุณค่าทั้งทางพระพุทธศาสนาและประวัติศาสตร์การป้องกันเมือง 

โบราณวัตถุสำคัญอีกส่วนหนึ่งคือพระพุทธรูปดีบุกที่เรียกว่า “พระในพุง” หรือ “พระพุทธสามกษัตริย์” ซึ่งค้นพบซ่อนอยู่ภายในพระพุทธรูปปูนปั้นในอุโบสถระหว่างการเปิดกรุเมื่อ พ.ศ. 2526 รวม 3 องค์ การตรวจสอบพุทธศิลป์พบลักษณะศิลปะสมัยอยุธยาตอนปลาย สะท้อนคุณค่าด้านศิลปกรรมและความศรัทธาของชุมชนถลางในอดีต 

ภายในวัดยังมีอุโบสถหลังเก่า เจดีย์แปดเหลี่ยม หอระฆัง และบ่อน้ำโบราณ โดยโบราณสถานของวัดได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2527 และมีการแก้ไขขอบเขตที่ดินโบราณสถานใน พ.ศ. 2542 การพิจารณาแนวทางบูรณะครั้งนี้จึงเกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์มรดกสำคัญที่เชื่อมโยงทั้งศาสนา ศิลปกรรม และประวัติศาสตร์เมืองถลางไว้ในพื้นที่เดียวกัน