เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569   เวลา 13.00 น. ณ ห้องประชุม 1 อาคาร 3 ชั้น 5 กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.อว. เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ครั้งที่ 1/2569

การประชุมครั้งนี้มีผู้บริหารระดับสูงเข้าร่วม อาทิ นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย และนายนิรัตน์ พงษ์สิทธิถาวร อธิบดีกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พร้อมด้วยผู้แทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, กระทรวงสาธารณสุข, กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม, กรมอุตุนิยมวิทยา, สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สดร. รวมถึงผู้ว่าราชการจังหวัดในพื้นที่ภาคเหนือ และหน่วยงานด้านความมั่นคง

สำหรับสาระสำคัญของการประชุมในวันนี้ เป็นการหารือเพื่อติดตามการคาดการณ์สภาพอากาศ สถานการณ์บริหารจัดการน้ำ และแนวทางรับมือภัยพิบัติ ทั้งอุทกภัย ภัยแล้ง ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM 2.5) รวมถึงพิจารณาแต่งตั้งที่ปรึกษาคณะกรรมการฯ และแต่งตั้งคณะอนุกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาไฟป่าในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน เพื่อบูรณาการการทำงานให้เกิดเอกภาพและมีประสิทธิภาพ

ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวในที่ประชุมว่า การนัดประชุมคิกออฟในวันนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ไฟป่าและฝุ่น PM 2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือที่จะเริ่มรุนแรงขึ้นตั้งแต่ช่วงปลายเดือนมกราคมไปจนถึงเดือนมีนาคม โดยจากการหารือร่วมกับหน่วยงานด้านวิชาการพบว่า ในปีหน้าจะเกิดปรากฏการณ์เอลนีโญที่จะทำให้อากาศแห้งแล้งรุนแรงมาก ส่งผลให้ภาคเหนือต้องเผชิญกับปัญหาฝุ่นควันที่รุนแรงกว่าปีที่ผ่านมาอย่างแน่นอน

รองนายกรัฐมนตรี ย้ำว่า ทุกกระทรวงและผู้ว่าราชการจังหวัดต้องเร่งสื่อสารข้อมูลข้อเท็จจริงให้ประชาชนรับทราบอย่างเป็นระบบตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อสร้างความเข้าใจและป้องกันความตื่นตระหนก พร้อมเตรียมมาตรการรับมือแบบครบวงจร ทั้งการสำรวจความต้องการด้านงบประมาณและทรัพยากรของแต่ละพื้นที่ การนำเครื่องสับใบไม้และเศษวัสดุทางการเกษตรมาใช้ลดการเผา ควบคู่กับการบังคับใช้กฎหมายห้ามเผาอย่างจริงจัง

นอกจากนี้ ศ.ดร.ยศชนัน ยังได้เปิดเผยถึงการนำงานวิจัยและนวัตกรรมฝีมือคนไทยจากสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร.) มาประยุกต์ใช้ในการเฝ้าระวังไฟป่าแบบเรียลไทม์เป็นครั้งแรกในประเทศไทย โดยจะติดตั้งกล้องตรวจจับความร้อนระยะไกล 20 กิโลเมตรให้ครอบคลุมพื้นที่ภูเขา จากเดิมที่ติดตั้งไปแล้ว 40-50 ตัว จะติดตั้งเพิ่มเติมอีก 50-60 ตัว เพื่อทำงานควบคู่กับข้อมูลดาวเทียม

ทั้งนี้ ระบบกล้องดังกล่าวจะช่วยให้เห็นจุดเกิดไฟป่าได้ทันที เพื่อประสานหน่วยดับไฟป่าเข้าถึงพื้นที่ได้ตรงจุด รวมถึงจะนำโดรน ที่พัฒนาขึ้นเองโดยคนไทย เข้ามาช่วยสำรวจเส้นทางลำเลียงน้ำและสนับสนุนการปฏิบัติงานดับไฟป่าในพื้นที่เข้าถึงยาก

สำหรับมาตรการรับมือเชิงรุกในทุกมิติ ที่ประชุมได้วางแนวทางปฏิบัติร่วมกันอย่างครอบคลุม ดังนี้

ภาคการเกษตร : มุ่งเปลี่ยนการเผาเป็นการสร้างมูลค่าด้วยการขายเศษวัสดุทางการเกษตร ควบคู่กับการออกมาตรการเข้มงวดเพื่อลดการเผา

ภาคป่าไม้ : เน้นเฝ้าระวังในพื้นที่ 14 กลุ่มป่าเสี่ยง โดยใช้โดรนและกล้องตรวจจับความร้อนเข้าช่วย พร้อมกำหนดให้การบริหารจัดการเชื้อเพลิงต้องลงทะเบียนผ่านระบบ Fire-D อย่างเป็นระบบ

ด้านสุขภาพและภาพรวม : ประสานความร่วมมือกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ร่วมกับกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) และกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) จัดเตรียมห้องปลอดฝุ่นให้แก่กลุ่มเปราะบาง ควบคู่กับการนำระบบดิจิทัลมาใช้เฝ้าระวังโรคที่เกิดจากฝุ่นละอองอย่างใกล้ชิด

การบริหารจัดการน้ำ : ประสานความร่วมมือกับสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) เพื่อเร่งจัดหาแหล่งน้ำรองรับสถานการณ์

รวมถึงการเสริมกำลังชุดปฏิบัติการควบคุมไฟป่าในพื้นที่ภาคเหนือ และ ประสานกรมป่าไม้เตรียมฝึกอบรมทักษะการดับไฟป่าให้แก่อาสาสมัครและชาวบ้านในพื้นที่

ขณะเดียวกัน ในที่ประชุม ได้มีข้อสั่งการและข้อเน้นย้ำสำคัญ 9 ประการให้ทุกหน่วยงานนำไปปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ประกอบด้วย การเฝ้าระวังและประเมินสถานการณ์ไฟป่าและฝุ่น PM 2.5 เพื่อวางแผนป้องกันเชิงรุก, การเพิ่มประสิทธิภาพการแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าผ่านทุกช่องทางทั้งหอกระจายข่าว วิทยุชุมชน สื่อออนไลน์ และเครือข่าย อปพร. กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน, การลาดตระเวนพื้นที่เสี่ยงและบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มข้น ควบคู่กับการรณรงค์ลดการเผาและส่งเสริมการจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร

รวมถึงการเร่งนำเทคโนโลยีดิจิทัล ดาวเทียม ระบบตรวจจับจุดความร้อน (Hotspot) ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) และเทคโนโลยีตรวจวัดฝุ่นด้วยแสงเลเซอร์ (Atmospheric LiDAR) มาใช้ติดตามคุณภาพอากาศแบบต่อเนื่อง, การจัดเตรียมพื้นที่ปลอดภัย (Safety Zone) และดูแลสุขภาพกลุ่มเปราะบาง ทั้งเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย และผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง, การสำรวจความพร้อมด้านทรัพยากรของแต่ละจังหวัด การซักซ้อมแนวทางปฏิบัติงานตามมาตรฐาน (SOP) ร่วมกับระบบกล้องตรวจจับไฟป่า และการประชาสัมพันธ์สร้างการรับรู้เรื่องปรากฏการณ์ "ซุปเปอร์เอลนีโญ" ให้ประชาชนเตรียมพร้อมรับมือภัยแล้งและการขาดแคลนน้ำ

"เรื่องฝุ่น PM 2.5 และฝุ่นขนาดเล็ก PM 0.1 เป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนและส่งผลกระทบต่อชีวิตของผู้คนอย่างมาก ไม่ใช่แค่คนในพื้นที่ภาคเหนือเท่านั้น แต่ยังพัดเข้ามาถึงกรุงเทพมหานครด้วย ดังนั้นเราจึงผ่อนปรนไม่ได้และต้องดำเนินการอย่างจริงจัง ซึ่งหากเราทำสำเร็จ องค์ความรู้นี้จะเป็นต้นแบบให้ประเทศไทยสามารถยืนบนเวทีโลกในฐานะประเทศที่แก้ไขปัญหานี้ได้เป็นผลสำเร็จ" ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวทิ้งท้าย