ผ่าตัดหัวใจ ไม่ใช่เรื่องไกลตัว! วิธีรักษาหัวใจให้กลับมาแข็งแรง

การ “ผ่าตัดหัวใจ” ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอย่างที่คิด เพราะจากสถิติข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC) ปี 2568 เปิดเผยว่า คนไทยป่วยเป็นโรคหัวใจและหลอดเลือดมากถึง 2.6 แสนคน อีกทั้งยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทุกปี นั่นหมายความว่า ใครมีปัจจัยเสี่ยงก็เป็นโรคนี้ได้ไม่ยาก และยังมีโอกาสพัฒนาความรุนแรงได้อีกด้วย

ดังนั้น การผ่าตัดหัวใจจึงเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยรักษาให้หายป่วยจากโรคหัวใจได้อย่างตรงจุด ยิ่งได้เข้าใจถึงวิธีการรักษามากเท่าไหร่ ก็ยิ่งช่วยลดความกังวลได้มากขึ้น บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักถึงข้อบ่งชี้ ประเภทการผ่าตัด และแนวทางดูแลหลังผ่าตัดหัวใจกัน

ผ่าตัดหัวใจ คืออะไร?

การผ่าตัดหัวใจ หรือ Heart Surgery คือ กระบวนการรักษาทางศัลยกรรมที่ดำเนินการกับระบบหัวใจ เพื่อแก้ไขความผิดปกติที่มีผลกระทบต่อหัวใจ เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ (Coronary Artery Disease: CAD) และภาวะผนังหัวใจรั่ว (Septal Defect) รวมถึงช่วยฟื้นฟูระบบไหลเวียนโลหิตให้กลับมาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยบรรเทาอาการเจ็บหน้าอก และป้องกันอันตรายร้ายแรงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

โดยทั่วไปแล้ว การผ่าตัดหัวใจมักใช้กับผู้ป่วยโรคหัวใจที่ไม่สามารถรักษาด้วยยา หรือวิธีอื่นที่ให้ผลลัพธ์น้อย ซึ่งมีตั้งแต่การซ่อมแซมเปลี่ยนลิ้นหัวใจ การแก้โครงสร้างหัวใจพิการแต่กำเนิด รวมไปถึงการผ่าตัดบายพาสหัวใจ (CABG) ซึ่งคือการผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ

ข้อบ่งชี้ที่จำเป็นต้องผ่าตัดหัวใจ 

ข้อบ่งชี้ในการผ่าตัดหัวใจ แพทย์จะทำการประเมินการรักษาจากอาการความรุนแรงของโรค และผลการตรวจวินิจฉัย เช่น คลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram: ECG) ตรวจหัวใจด้วยคลื่นความถี่สูง (Ultrasound Echocardiogram) เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (Computed Tomography: CT) หรือการสวนหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Angiography) เพื่อออกแบบการผ่าตัดหัวใจที่เหมาะสมกับผู้ป่วยที่สุด

โดยข้อบ่งชี้สำคัญที่ครอบคลุมกับภาวะต่าง ๆ ในระบบหัวใจและหลอดเลือด ได้แก่

• โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ (CAD) มักเป็นผู้ป่วยที่มีภาวะเส้นเลือดหัวใจตีบ 3 เส้นหรือหลายเส้น และซึ่งต้องวินิจฉัยต่อว่าจะรักษายังไง เพื่อลดความเสี่ยงภาวะหัวใจวายเฉียบพลัน เพราะไม่สามารถรักษาด้วยการทำบอลลูนหัวใจได้แล้ว
• ภาวะลิ้นหัวใจ (Valvular Disease) มีภาวะลิ้นหัวใจรั่วหรือตีบ ทำให้เลือดไหลเวียนผิดปกติ หรือมีการติดเชื้อรุนแรงจนทำให้ลิ้นหัวใจชำรุด เสี่ยงเป็นภาวะหัวใจล้มเหลว
• โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด (Congenital Disease) โครงสร้างหัวใจผิดปกติตั้งแต่กำเนิด เช่น ผนังหัวใจรั่ว ทำให้ความดันปอดสูง หัวใจทำงานหนักเกินไป
•  โรคหลอดเลือดใหญ่ (Aortic Disease) หลอดเลือดแดงใหญ่พองตัวโป่งรุนแรงหรือฉีดขาด ต้องรีบทำการผ่าตัดหัวใจทันที 
• ภาวะหัวใจล้มเหลวรุนแรง เพราะหัวใจบีบตัวได้น้อยมากหรือไม่สามารถส่งเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้เลย จำเป็นต้องรับการผ่าตัดหัวใจเพื่อใช้เครื่องช่วยพยุงการทำงานของหัวใจหรือการปลูกถ่ายหัวใจในกรณีสุดท้าย

ผ่าตัดหัวใจ มีกี่วิธี และแตกต่างกันอย่างไร

ด้วยความก้าวหน้าของเทคโนโลยีทางการแพทย์และเทคนิคด้านศัลยกรรมหัวใจ ทำให้มีวิธีการผ่าตัดหัวใจที่หลากหลายมากขึ้น โดยแพทย์เฉพาะทางจะทำการประเมินชนิดของโรค ความรุนแรง และสภาพร่างกายของผู้ป่วย เพื่อเลือกวิธีผ่าตัดที่เหมาะสมที่สุด 

โดยมีวิธีผ่าตัดที่ใช้ในการรักษาโรคหัวใจ ดังต่อไปนี้

1. การผ่าตัดบายพาสหัวใจ (Coronary Artery Bypass Grafting: CABG) คือ การนำเส้นเลือดจากส่วนอื่นของร่างกาย เช่น หลอดเลือดดำที่ขา หรือหลอดเลือดแดงที่หน้าอก มาต่อเบี่ยงทางการไหลเวียนเลือดผ่านตำแหน่งที่ตีบ ถือเป็นวิธีมาตรฐานในผู้ป่วยหลอดเลือดตีบหลายเส้น
2. การผ่าตัดซ่อมหรือเปลี่ยนลิ้นหัวใจ (Valve Repair หรือ Valve Replacement) ใช้รักษาภาวะลิ้นหัวใจตีบหรือรั่วรุนแรง โดยใช้ลิ้นหัวใจเทียมเปลี่ยนแทนลิ้นหัวใจเดิมที่เสียหาย
3. การผ่าตัดหัวใจแบบเปิด (Open Heart Surgery) ใช้รักษาผู้ป่วยโรคหัวใจที่มีอาการซับซ้อนหลายอย่างพร้อมกัน โดยเปิดกระดูกหน้าอกเพื่อเข้าถึงหัวใจโดยตรง และใช้เครื่องหัวใจกับปอดเทียมช่วยทำงานระหว่างผ่าตัดด้วย
4. การผ่าตัดหัวใจแบบส่องกล้อง (Thoracoscopic Surgery) เป็นวิธีที่สร้างบาดแผลและเสียเลือดน้อย โดยใช้กล้องและเครื่องมือพิเศษผ่าตัดผ่านช่องซี่โครงด้วยแผลขนาด 4-5 ซม. เท่านั้น
5. การผ่าตัดหัวใจแบบปิด (Closed Heart Surgery) ใช้รักษาผู้ป่วยที่มีภาวะผิดปกตินอกห้องหัวใจ โดยไม่ต้องใช้เครื่องหัวใจและปอดเทียม เช่น โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด เป็นต้น

ดูแลร่างกายก่อน - หลังผ่าตัดหัวใจให้ถูกวิธี ทำอย่างไร?

เมื่อรู้ว่าผู้ป่วยจะต้องรับการผ่าตัดหัวใจ มักมีความกังวลอยู่เสมอว่า ผ่าตัดหัวใจต้องพักฟื้นกี่วัน? แผลผ่าตัดหัวใจกี่วันหาย? ผ่าตัดหัวใจแล้วมีโอกาสรอดแค่ไหน และหลังผ่าตัดหัวใจแล้วห้ามกินอะไร? ดังนั้น การดูแลร่างกายก่อน-หลังผ่าตัดหัวใจจึงสำคัญมาก เพราะมีผลต่อการฟื้นตัวของร่างกาย รวมถึงผลลัพธ์จากการผ่าตัดด้วยเช่นกัน

การดูแลตัวเองก่อนผ่าตัดหัวใจ

• งดสูบบุหรี่และควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
• ประเมินร่างกายโดยละเอียด เช่น ตรวจเลือด เอกซเรย์ทรวงอก และอัลตราซาวนด์หัวใจ
• รับคำแนะนำด้านโภชนาการและการหยุดยาบางชนิดตามแพทย์สั่ง
• ดูแลทำความสะอาดร่างกาย เพื่อลดการติดเชื้อ และให้แพทย์สังเกตสีผิวได้ชัดขึ้น
• เตรียมความพร้อมด้านจิตใจ พักผ่อนให้เพียงพอ ทำจิตใจให้สบาย

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดหัวใจ

• เฝ้าระวังสัญญาณชีพในหอผู้ป่วยวิกฤต (ICU)
• กายภาพบำบัดหัวใจ (Cardiac Rehabilitation)
• ดูแลแผลผ่าตัดอย่างถูกวิธี โดยทั่วไป แผลผ่าตัดหัวใจมักใช้เวลาฟื้นตัวประมาณ 4–6 สัปดาห์
• ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและคุมอาหาร เน้นกินผักและผลไม้เป็นหลัก
• ออกกำลังกายเบา ๆ ตามแพทย์สั่ง สร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหัวใจ
• กินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัดและตรงเวลา
• พักผ่อนให้เพียงพอและจัดการความเครียดให้ผ่อนคลาย
• ติดตามอาการอย่างสม่ำเสมอ

ผ่าตัดหัวใจ ทางเลือกการรักษาที่ช่วยคืนคุณภาพชีวิต

ผ่าตัดหัวใจเป็นแนวทางสำคัญในการรักษาโรคหัวใจระยะรุนแรง ไม่ว่าจะเป็นการทำบายพาส การซ่อมลิ้นหัวใจ หรือแก้ไขผนังหัวใจรั่ว โดยใช้เทคโนโลยีทางการแพทย์ช่วยเพิ่มความปลอดภัยในการรักษา แต่สิ่งที่สำคัญที่สุด คือการดูแลร่างกายก่อน-หลังผ่าตัดมีผลต่อผลลัพธ์ในการรักษาไม่น้อย ทั้งยังลดภาวะแทรกซ้อน และสนับสนุนการฟื้นตัวของหัวใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ การเลือกโรงพยาบาลที่มีมาตรฐานเพื่อรับการรักษาศูนย์หัวใจก็สำคัญไม่แพ้กัน โรงพยาบาลวิภาวดีให้บริการผ่าตัดหัวใจโดยทีมศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอกที่มีประสบการณ์ พร้อมห้องผ่าตัดมาตรฐาน เครื่องปอดและหัวใจเทียม และระบบดูแลผู้ป่วยวิกฤตครบวงจร รองรับทั้งการผ่าตัดบายพาส ลิ้นหัวใจ และโรคหัวใจซับซ้อน

• Facebook: Vibhavadi Hospital
• Line: @Vibhavadihospital
• Email: custserv@vibhavadi.com
• Tel: 02-561-1111 หรือ 02-581-1111