ประกันสังคมมาตรา 33 คือประกันสังคมภาคบังคับสำหรับลูกจ้างที่ทำงานภายใต้สัญญาจ้างกับนายจ้าง ซึ่งเป็นมาตราที่คนไทยคุ้นเคยมากที่สุด เพราะเป็นสิ่งที่ถูกหักจากสลิปเงินเดือนทุกเดือนโดยอัตโนมัติ แต่ระบบประกันสังคมไทยไม่ได้มีแค่มาตรานี้ ยังมีมาตรา 39 สำหรับคนที่ออกจากงานประจำแล้ว และมาตรา 40 สำหรับคนทำอาชีพอิสระ ซึ่งเงื่อนไขและความคุ้มครองต่างกันชัดเจน

 

ถ้าสถานะการทำงานเปลี่ยน แต่ไม่รู้ว่าต้องย้ายไปมาตราไหน อาจทำให้สิทธิขาดช่วงไปโดยไม่จำเป็น บทความนี้สรุปทั้งสามมาตราให้เห็นภาพในที่เดียว

ประกันสังคมมาตรา 33 คืออะไร ?

ประกันสังคมมาตรา 33 ครอบคลุมลูกจ้างในสถานประกอบการ ทั้งบริษัทเอกชน ห้างร้าน และรัฐวิสาหกิจ เมื่อเข้าทำงาน นายจ้างมีหน้าที่ขึ้นทะเบียนผู้ประกันตนให้ ลูกจ้างไม่ต้องไปสมัครเอง และถูกหักเงินสมทบในอัตรา 5% ของค่าจ้าง โดยนายจ้างสมทบให้อีก 5% เท่ากัน บวกส่วนที่รัฐสมทบเพิ่ม

 

จุดที่ทำให้ยอดหักแต่ละคนไม่เท่ากันคือ "เพดานค่าจ้าง" ที่ใช้เป็นฐานคำนวณ ซึ่งกำหนดให้ปรับขึ้นแบบขั้นบันไดตามกรอบเวลา

 

ช่วงเวลา	เพดานค่าจ้าง	เงินสมทบสูงสุด/เดือน
ก่อนปี 2569	15,000 บาท	750 บาท
ปี 2569–2571	17,500 บาท	875 บาท
ปี 2572–2574	20,000 บาท	1,000 บาท
ปี 2575 เป็นต้นไป	23,000 บาท	1,150 บาท

 

คนที่เงินเดือนต่ำกว่าเพดานยังคำนวณจากเงินเดือนจริงของตัวเอง จ่ายเท่าเดิม มีเพียงคนที่เงินเดือนถึงหรือเกินเพดานที่จะเห็นยอดหักเพิ่มขึ้น ส่วนฐานค่าจ้างขั้นต่ำที่ใช้คำนวณอยู่ที่ 1,650 บาทต่อเดือน

 

ประกันสังคมมาตรา 33 คุ้มครองครบที่สุดคือ 7 กรณี ได้แก่ เจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ เสียชีวิต สงเคราะห์บุตร ชราภาพ และว่างงาน โดยกรณีว่างงานเป็นสิทธิที่มีเฉพาะมาตรานี้เท่านั้น

 

ประกันสังคมมาตรา 39 คืออะไร ?

ประกันสังคมมาตรา 39 เป็นภาคสมัครใจ สำหรับคนที่เคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 แล้วลาออกจากงานประจำ แต่ยังอยากรักษาสิทธิต่อเนื่อง เงื่อนไขคือต้องเคยส่งเงินสมทบตามมาตรา 33 มาแล้ว ไม่น้อยกว่า 12 เดือน และต้องสมัคร ภายใน 6 เดือน นับจากวันที่ออกจากงาน

 

ค่าสมทบเดือนละ 432 บาท จ่ายด้วยตัวเอง ได้ความคุ้มครอง 6 กรณี เหมือนมาตรา 33 ยกเว้นกรณีว่างงาน ข้อดีคือได้ต่อยอดเงินสะสมชราภาพจากช่วงที่เป็นมาตรา 33 ไม่ต้องเริ่มนับใหม่

ประกันสังคมมาตรา 40 คืออะไร ?

ประกันสังคมมาตรา 40 เป็นภาคสมัครใจสำหรับผู้ประกอบอาชีพอิสระ ฟรีแลนซ์ พ่อค้าแม่ค้า หรือแรงงานนอกระบบที่ไม่ได้เป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 33 หรือ 39 อยู่แล้ว เลือกได้ 3 ทางเลือกตามงบที่ไหว

 

• ทางเลือกที่ 1 — 70 บาท/เดือน: เงินทดแทนกรณีเจ็บป่วย ทุพพลภาพ และเสียชีวิต
• ทางเลือกที่ 2 — 100 บาท/เดือน: สิทธิของทางเลือก 1 + เงินบำเหน็จชราภาพ
• ทางเลือกที่ 3 — 300 บาท/เดือน: สิทธิของทางเลือก 2 + เงินสงเคราะห์บุตร

 

จุดที่ต้องเข้าใจคือประกันสังคมมาตรา 40 ไม่ได้ให้สิทธิรักษาพยาบาลแบบเดียวกับประกันสังคมมาตรา 33 หรือประกันสังคมมาตรา 39 เพราะผู้ประกันตนกลุ่มนี้ใช้สิทธิบัตรทองในการรักษาอยู่แล้ว สิ่งที่ได้เพิ่มคือเงินทดแทนการขาดรายได้กับเงินออมชราภาพ

 

 

ตารางเปรียบเทียบสิทธิที่ได้รับจากประกันสังคมมาตรา 33, 39 และ 40

 

อ่านแยกทีละมาตราแล้วอาจยังจับความต่างไม่ชัด เพราะแต่ละแบบมีทั้งเงื่อนไขคนสมัคร ค่าสมทบ และจำนวนกรณีที่คุ้มครองไม่เท่ากัน ตารางด้านล่างสรุป 4 จุดที่ใช้ตัดสินใจได้เร็วที่สุดไว้ให้เทียบข้างกัน ลองดูว่าสถานะการทำงานของคุณตรงกับช่องไหน แล้วค่อยไปดูรายละเอียดสิทธิของมาตรานั้นต่อ

 

	มาตรา 33	มาตรา 39	มาตรา 40
เหมาะกับใคร	พนักงานประจำ	อดีตลูกจ้าง ม.33	อาชีพอิสระ/ฟรีแลนซ์
สถานะ	บังคับเข้าร่วม	ตามความสมัครใจ	ตามความสมัครใจ
จ่ายเท่าไหร่	5% ของค่าจ้าง	432 บาท/เดือน	70 / 100 / 300 บาท/เดือน
คุ้มครอง	7 กรณี	6 กรณี (ไม่มีว่างงาน)	ตามทางเลือกที่สมัคร

ลาออกจากงานแล้ว ควรเลือกประกันสังคมมาตราไหน ?

เรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุดคือคิดว่าออกจากงานวันนี้ สิทธิหมดวันนี้ ความจริงคือผู้ประกันตนมาตรา 33 ที่ลาออกหรือถูกเลิกจ้าง ยังได้รับความคุ้มครองต่ออีก 6 เดือน ใน 4 กรณี คือ เจ็บป่วยหรือประสบอันตราย คลอดบุตร ทุพพลภาพ และเสียชีวิต โดยต้องส่งเงินสมทบครบตามเงื่อนไขก่อนสิ้นสุดสภาพผู้ประกันตน

 

ช่วง 6 เดือนนี้คือเวลาตัดสินใจ

 

• กลับเข้าทำงานประจำ → เข้ามาตรา 33 อัตโนมัติ ไม่ต้องทำอะไร
• ยังไม่มีงานประจำ แต่อยากคงสิทธิเดิม → สมัครมาตรา 39 ภายใน 6 เดือน
• จะทำอาชีพอิสระระยะยาว → สมัครมาตรา 40 เลือกทางเลือกที่เหมาะกับรายได้

 

ถ้าอยากเทียบละเอียดถึงระดับสิทธิประโยชน์รายกรณีและเงินบำนาญที่จะได้รับ แนะนำดูตารางเทียบประกันสังคมมาตรา 33, 39 และ 40 ประกอบก่อนตัดสินใจ

สรุปทั้งหมด

ประกันสังคมมาตรา 33 เป็นภาคบังคับของคนทำงานประจำ หัก 5% ของค่าจ้างตามเพดานที่ปรับขึ้นเป็นขั้นบันได คุ้มครองครบ 7 กรณีรวมกรณีว่างงาน ส่วนมาตรา 39 เป็นทางต่อสำหรับอดีตลูกจ้างที่จ่ายเอง 432 บาทต่อเดือน และมาตรา 40 เป็นทางเลือกของคนทำอาชีพอิสระที่เริ่มได้ตั้งแต่ 70 บาทต่อเดือน สิ่งสำคัญคือเมื่อสถานะการทำงานเปลี่ยน ให้รีบย้ายมาตราภายในกรอบเวลาที่กำหนด เพื่อไม่ให้สิทธิที่สะสมมาขาดช่วง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับประกันสังคมมาตรา 33

Q: ทำงาน 2 ที่ ต้องจ่ายประกันสังคมทั้ง 2 ที่ไหม?

ตอบ : นายจ้างทั้งสองแห่งมีหน้าที่หักและนำส่งเงินสมทบตามกฎหมาย ทำให้ถูกหักสองทาง แต่เงินสมทบรวมของผู้ประกันตนคนเดียวจะเกินเพดานที่กฎหมายกำหนดไม่ได้ ส่วนที่จ่ายเกินสามารถยื่นขอคืนได้ โดยผู้ประกันตนใช้แบบ สปส.1-23/2 ยื่นเองที่สำนักงานประกันสังคม (ถ้าให้นายจ้างยื่นแทนจะใช้แบบ สปส.1-23/1)

 

Q: เป็นผู้ประกันตนประกันสังคมมาตรา 33 และมาตรา 40 พร้อมกันได้ไหม?

 

ตอบ : ไม่ได้ เพราะคุณสมบัติของมาตรา 40 กำหนดชัดว่าผู้สมัครต้องไม่เป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 33 หรือมาตรา 39 อยู่ในขณะนั้น ถ้ากลับเข้าทำงานประจำระหว่างที่เป็นมาตรา 40 อยู่ ต้องแจ้งสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตนมาตรา 40

Q: ประกันสังคมมาตรา 40 ได้สิทธิรักษาพยาบาลด้วยไหม?

ตอบ : ไม่ได้ นี่คือจุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุด มาตรา 40 ไม่ได้ให้ความคุ้มครองค่ารักษาพยาบาล ผู้ประกันตนกลุ่มนี้ยังใช้สิทธิเดิมที่มีอยู่ในการรักษา เช่น บัตรทอง 30 บาท สิ่งที่ได้เพิ่มจากมาตรา 40 คือเงินทดแทนการขาดรายได้เมื่อเจ็บป่วยหรือทุพพลภาพ ค่าทำศพ และเงินออมชราภาพ (ตามทางเลือกที่สมัคร) การสมัครมาตรา 40 จึงไม่ทำให้เสียสิทธิบัตรทอง

Q: ผู้ประกันตนมาตรา 39 ขาดส่งเงินสมทบกี่เดือนถึงสิ้นสภาพ?

ตอบ : สิ้นสภาพทันทีหากขาดส่ง 3 เดือนติดต่อกัน หรือถ้านับย้อนไป 12 เดือนแล้วส่งเงินสมทบไม่ครบ 9 เดือน เพราะมาตรา 39 เป็นภาคสมัครใจที่ผู้ประกันตนต้องนำส่งเอง ไม่มีนายจ้างช่วยหัก จึงพลาดได้ง่าย วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือสมัครหักเงินสมทบผ่านบัญชีธนาคารอัตโนมัติ

Q: มีประกันสังคมมาตรา 39 อยู่ แล้วกลับไปทำงานประจำ ต้องยื่นลาออกจากมาตรา 39 ไหม?

ตอบ : ไม่ต้อง เพราะการกลับเข้าเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 เป็นหนึ่งในเหตุที่ทำให้ความเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 สิ้นสุดลงเองตามกฎหมาย เมื่อนายจ้างใหม่ขึ้นทะเบียนให้ สถานะจะเปลี่ยนกลับเป็นมาตรา 33 โดยอัตโนมัติ แต่ควรหยุดชำระเงินสมทบมาตรา 39 และตรวจสอบสถานะในระบบเพื่อไม่ให้จ่ายซ้ำซ้อน