จากเทคโนโลยีสุขภาพที่ช่วยยกระดับการวินิจฉัยโรค นวัตกรรมลดคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรม การใช้พลังงานเหลือทิ้งสร้างมูลค่าใหม่ ไปจนถึงแพลตฟอร์มดิจิทัลและนวัตกรรมจากคนรุ่นใหม่ วันนี้ “นวัตกรรมไทย” กำลังขยับจากการเป็นเพียงไอเดียหรือผลงานต้นแบบ ไปสู่เครื่องมือสร้างการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของประเทศอย่างเป็นรูปธรรม

สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จัดงาน “วันนวัตกรรมแห่งชาติ ประจำปี 2569” พร้อมประกาศผล “รางวัลนวัตกรรมแห่งชาติ” ต่อเนื่องเป็นปีที่ 22 เพื่อเชิดชูนักนวัตกร องค์กร และผลงานที่สามารถเปลี่ยนความคิดสร้างสรรค์ให้เกิดคุณค่าและผลกระทบต่อประเทศ

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มีผลงานเข้าสู่เวทีรางวัลนวัตกรรมแห่งชาติกว่า 6,736 ผลงาน มีผลงานได้รับการเชิดชูเกียรติกว่า 370 ผลงาน และก่อให้เกิดผลกระทบทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมคิดเป็นมูลค่ารวมกว่า 138,000 ล้านบาท สะท้อนให้เห็นพัฒนาการของนวัตกรรมไทยที่ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการคิดค้น แต่กำลังถูกนำไปใช้เพื่อสร้างคุณค่าในโลกจริง

เปลี่ยนประเทศไทยจาก “ผู้ใช้เทคโนโลยี” สู่ “ผู้สร้างมูลค่า”

ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวว่า หัวใจสำคัญของการสร้างชาตินวัตกรรมคือ “ทุนมนุษย์” ประเทศไทยจำเป็นต้องพัฒนาศักยภาพของคนในทุกช่วงวัยควบคู่กับการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้ลดความเหลื่อมล้ำ สร้างโอกาส ยกระดับคุณภาพชีวิต และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน

เป้าหมายสำคัญคือการผลักดันประเทศไทยจากการเป็น “ผู้ใช้เทคโนโลยี” ไปสู่ “ผู้สร้างสรรค์นวัตกรรมและมูลค่าเพิ่ม” พร้อมสร้างสภาพแวดล้อมที่ทำให้คนไทยสามารถพัฒนาความคิดให้กลายเป็นนวัตกรรมที่ตอบโจทย์ประเทศและแข่งขันได้ในระดับสากล

ขณะเดียวกัน การจัดงานวันนวัตกรรมแห่งชาติยังมีความสำคัญในฐานะวันที่จัดขึ้นเพื่อเทิดพระเกียรติและน้อมรำลึกถึงพระอัจฉริยภาพด้านนวัตกรรมของ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จากโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ “แกล้งดิน” และพระองค์ทรงได้รับการถวายพระราชสมัญญา “พระบิดาแห่งนวัตกรรมไทย”

ปี 2569 นวัตกรรมไทยไม่ได้มีแค่เทคโนโลยี แต่ครอบคลุมโจทย์ใหญ่ของประเทศ

ดร.กริชผกา บุญเฟื่อง ผู้อำนวยการสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) กล่าวว่า รางวัลนวัตกรรมแห่งชาติเป็นพื้นที่สำคัญในการสร้างความตื่นตัวและความภาคภูมิใจด้านนวัตกรรมให้เกิดขึ้นในสังคมไทย พร้อมสะท้อนให้เห็นพัฒนาการของผลงานคนไทยที่ก้าวไปตามการเปลี่ยนแปลงของโลก

ในปี 2569 มีผลงานส่งเข้าร่วม รางวัลนวัตกรรมแห่งชาติ 437 ผลงาน ครอบคลุมด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม ผู้สื่อสารนวัตกรรม และองค์กรนวัตกรรม ขณะที่ รางวัลนวัตกรรมแห่งประเทศไทย มีผลงานจากเยาวชนเข้าร่วม 494 ผลงาน และ รางวัลนวัตกรรมข้าวไทย อีก 82 ผลงาน

สิ่งที่สะท้อนจากผลงานที่ได้รับรางวัลในปีนี้ คือภาพของนวัตกรรมไทยที่เข้าไปตอบโจทย์ปัญหาในหลากหลายมิติ ตั้งแต่สุขภาพและการแพทย์ อุตสาหกรรม พลังงาน สิ่งแวดล้อม ไปจนถึงธุรกิจดิจิทัล
ตัวอย่างเช่น เทคโนโลยีจำแนกประเภทมะเร็งสมองด้วยการวิเคราะห์ตัวบ่งชี้ชีวภาพหลายชนิดผ่านเทคโนโลยีนาโนพอร์ ของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล, นวัตกรรมเอนไซม์จากจุลินทรีย์เพื่อยกระดับอุตสาหกรรมสำลีสู่การผลิตคาร์บอนต่ำ ของไบโอเทค และ ศูนย์ความเป็นเลิศทางนวัตกรรมพืชเมืองหนาวจากพลังงานความเย็นเหลือใช้ก๊าซธรรมชาติเหลว ของบริษัท พีทีที่ แอลเอ็นจี จำกัด

ภาพเหล่านี้กำลังสะท้อนโจทย์ใหม่ของวงการนวัตกรรมไทยว่า ความสำเร็จของนวัตกรรมในวันนี้ไม่ได้วัดเพียงว่า “ใหม่แค่ไหน” แต่ต้องตอบได้ว่า “สร้างคุณค่าและเปลี่ยนแปลงอะไรให้กับประเทศได้บ้าง”

จากรางวัล สู่การสร้างระบบที่ทำให้นวัตกรรมไทย “ไปต่อ”

อีกหนึ่งทิศทางสำคัญของ NIA คือการทำหน้าที่ในฐานะ “ผู้กำหนดทิศทางนวัตกรรม หรือ Focal Conductor” เชื่อมโยงผู้ประกอบการ ภาครัฐ ภาคเอกชน นักวิจัย สถาบันการศึกษา และพันธมิตรทั้งในและต่างประเทศ เพื่อทำให้นวัตกรรมไม่ได้สิ้นสุดอยู่ที่การพัฒนาผลงาน แต่สามารถเติบโต สร้างตลาด และขยายผลได้จริง

NIA เดินหน้าผ่านกลยุทธ์ Groom – Grant – Growth – Global ตั้งแต่การพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการ การสนับสนุนทุน การเร่งการเติบโต ไปจนถึงการเชื่อมโยงสู่ตลาดต่างประเทศ โดยมีเป้าหมายเพิ่มจำนวนผู้ประกอบการฐานนวัตกรรม สร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ และยกระดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทย

“Innovation Nation” จะเกิดขึ้นได้ เมื่อทุกคนเป็นส่วนหนึ่งของนวัตกรรม

วันนวัตกรรมแห่งชาติในปีนี้จึงไม่ได้มีความหมายเพียงการประกาศว่า “ใครคือผู้ชนะ” แต่กำลังชวนสังคมมองไปถึงคำถามที่ใหญ่กว่า นั่นคือ ประเทศไทยจะทำอย่างไรให้มีคนที่กล้าคิด กล้าสร้าง และสามารถเปลี่ยนความคิดเหล่านั้นให้กลายเป็นคุณค่าที่เกิดขึ้นจริงได้มากขึ้น

เพราะการก้าวสู่ “Innovation Nation” ไม่ได้เกิดจากนวัตกรรมเพียงไม่กี่ชิ้น หรือองค์กรเพียงไม่กี่แห่ง แต่เกิดจากระบบที่ทำให้คนรุ่นใหม่ ผู้ประกอบการ นักวิจัย ภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนสามารถมีส่วนร่วมในการสร้างและใช้นวัตกรรมเพื่อแก้ปัญหาและสร้างโอกาสใหม่ให้กับประเทศ

และนี่คือก้าวต่อไปของรางวัลนวัตกรรมแห่งชาติ จากเวทีที่ “ค้นหานวัตกรรมที่ดีที่สุด” สู่การเป็นหนึ่งในกลไกที่ช่วยทำให้ “นวัตกรรมไทยสร้าง Impact ได้จริง”

เพื่อขับเคลื่อนประเทศไทยจากประเทศที่ใช้เทคโนโลยี ไปสู่ประเทศที่สร้างนวัตกรรม สร้างมูลค่า และสร้างอนาคตด้วยศักยภาพของคนไทย

#รางวัลนวัตกรรมแห่งชาติ #สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ #NIA #วันนวัตกรรมแห่งชาติ #อว