การศึกษาพระบาลีถือเป็นรากฐานสำคัญในการธำรงพระพุทธศาสนาในสังคมไทยมาอย่างยาวนาน เดิมทีการเรียนบาลีถูกจำกัดในวงการพระสงฆ์ แต่ต่อมาได้เปิดโอกาสให้ฆราวาสเข้ามามีส่วนร่วม เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจพระธรรมคำสอนอย่างลึกซึ้ง และขยายวงการศึกษาพระบาลีสู่สังคมวงกว้าง ในบริบทนี้ “ถนนสายบาลี” จึงเป็นเส้นทางที่ไม่ได้ถูกสืบทอดโดยสงฆ์เพียงฝ่ายเดียว หากแต่มีฆราวาสที่มีบทบาทสำคัญด้วย

งานเขียนของ สุกัญญา เจริญวีรกุล บ.ศ. 9  แสดงให้เห็นพลังของการตีความบาลีในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมและปัญญา ขณะที่กรณีศึกษาของ ทราวดี พันจิต บ.ศ.3 สะท้อนการเข้ามามีบทบาทของเยาวชนฆราวาสรุ่นใหม่ ที่ผสานศรัทธา ความพยายาม และพลังครูบาอาจารย์ จนสามารถก้าวสู่ความสำเร็จในการสอบ “พัดบาลี 3” อันเป็นหลักชัยในเส้นทางการศึกษาพระบาลี

1. ถนนสายบาลีในมิติของสุกัญญา เจริญวีรกุล

บาลีในฐานะรากฐานทางวัฒนธรรมและวรรณกรรม
งานศึกษาของสุกัญญาเผยให้เห็นว่า ภาษาบาลีไม่ใช่เพียงภาษาในพิธีกรรม แต่ยังเป็นพลังสร้างสรรค์เชิงวรรณศิลป์และวิชาการไทย
เธอเชื่อมโยงบาลีกับสังคม ผ่านการตีความเชิงวิชาการและการขยายมุมมองต่อพระไตรปิฎก
บาลีในฐานะเครื่องมือการตีความ (Hermeneutics)
สุกัญญาแสดงให้เห็นการตีความบาลีเพื่อสะท้อนความหมายร่วมสมัย ทำให้คัมภีร์บาลีมีพลังในการตอบโจทย์สังคมไทย
สิ่งนี้ชี้ให้เห็นว่าบาลีคือเครื่องมือเชื่อมอดีตกับปัจจุบัน

2. ถนนสายบาลีในมิติของทราวดี พันจิต
กรณีศึกษาของทราวดี พันจิต นักศึกษามหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา เขตระยอง ผู้ได้รับ พัดบาลี 3 (ประโยคสาม) เมื่อวันที่ 9 กันยายน 2568 คือแบบอย่างสำคัญของฆราวาสที่ก้าวสู่ถนนสายบาลี

จุดเริ่มต้นจากศรัทธา
แรงบันดาลใจเริ่มจากความสงสัยว่า ฆราวาสเรียนบาลีได้หรือไม่ และได้รับการชี้นำจากพระญาติ
นี่สะท้อนการเรียนรู้เชิงศรัทธา (faith-based learning)
การเรียนรู้ด้วยตนเองและการมีครูอาจารย์
เริ่มจากหนังสือและไลฟ์สดออนไลน์ ก่อนพบพระมหาวิวัฒน์ วิริโย ปธ.9 ที่รับเป็นศิษย์และสอนออนไลน์
เป็นการผสมผสาน self-directed learning และ apprenticeship model

การก้าวข้ามความล้มเหลว
แม้การสอบครั้งแรกไม่ผ่าน แต่ทราวดีเลือกจะฟื้นฟูและพัฒนาตนเอง
สะท้อนแนวคิด learning from failure
ความสำเร็จที่เกิดจากความเพียรและสิ่งแวดล้อม
การผ่านทุกวิชาและได้รับพัดบาลี 3 คือผลลัพธ์ของความพยายาม + ครูบาอาจารย์ + กำลังใจ
เป็นตัวอย่างของ academic achievement และ lifelong learning

3. การเชื่อมโยง “จากสุกัญญาสู่ทราวดี”
สุกัญญา เจริญวีรกุล เน้นการเปิดมิติบาลีในฐานะ วัฒนธรรม ปัญญา และการตีความ
ทราวดี พันจิต เน้นการแสดงให้เห็นว่า ฆราวาสและเยาวชนก็สามารถก้าวสู่ถนนสายบาลีได้จริง
จากสุกัญญาสู่ทราวดี คือการขยายถนนสายบาลีจากเชิงทฤษฎีและวรรณกรรม สู่เชิงปฏิบัติและชีวิตจริงของเยาวชนในสังคมไทย

ดังนั้น ถนนสายบาลีมิได้เป็นเส้นทางที่หยุดนิ่ง หากแต่ปรับตัวและขยายตัวตามกาลเวลา การวิเคราะห์จากสุกัญญาสู่ทราวดี แสดงให้เห็นวิวัฒนาการของบาลีในสองมิติที่สำคัญ
สุกัญญา : ผู้ชี้ให้เห็นคุณค่าทางวัฒนธรรมและการตีความ
ทราวดี : ผู้พิสูจน์ด้วยประสบการณ์จริงว่า บาลีเป็นพื้นที่การเรียนรู้ที่เปิดกว้างสู่ฆราวาสและเยาวชน
ทั้งสองกรณีร่วมกันสะท้อนว่า ถนนสายบาลียังมีความหมายและพลังต่อการธำรงพระพุทธศาสนา และยังคงเป็นแรงบันดาลใจสำหรับคนรุ่นใหม่ที่ต้องการเข้าถึงปัญญาและธรรมะในพระไตรปิฎก