การเฉลิมฉลองวันวิสาขบูชาโลก ครั้งที่ 21 (The 21st United Nations Day of Vesak Celebration 2026) ซึ่งมีกำหนดจัดขึ้นในปี พ.ศ. 2569 ณ เมืองอู๋ซี มณฑลเจียงซู สาธารณรัฐประชาชนจีน กำลังถูกจับตาในฐานะ “เวทีศาสนาการทูต” ที่สำคัญที่สุดเวทีหนึ่งของโลกพุทธศาสนา

ภายใต้กรอบการรับรองของสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ (UNGA Resolution 54/115) วันวิสาขบูชาโลกมิได้เป็นเพียงพิธีกรรมรำลึกถึงการประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น หากยังเป็นพื้นที่พหุภาคีที่ผู้นำศาสนา นักวิชาการ และผู้กำหนดนโยบายจากทั่วโลก มาร่วมถกเถียงแนวทางสร้างสันติภาพและการพัฒนาที่ยั่งยืน

ปี 2569 จึงถูกมองว่าเป็น “หมุดหมายใหม่” ของพุทธศาสนาโลก เมื่อจีนในฐานะเจ้าภาพ ผสานวาระพุทธธรรมเข้ากับยุทธศาสตร์ “ประชาคมที่มีอนาคตร่วมกันของมนุษยชาติ” (Community with a Shared Future for Mankind)

พุทธปัญญาในโลกวิกฤต

บริบทโลกในปี 2569 ยังเผชิญความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ ปัญหาสภาพภูมิอากาศ และความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ หัวข้อหลักของการประชุมจึงเน้น “พุทธปัญญา” (Buddhist Wisdom) ในฐานะกรอบคิดแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง

แนวคิดสันติภาพที่ถูกหยิบยกขึ้นมิใช่เพียง “สันติภาพเชิงลบ” ที่ปราศจากสงคราม แต่เป็น “สันติภาพเชิงบวก” ที่ตั้งอยู่บนโครงสร้างสังคมที่ยุติธรรมและเกื้อกูลกัน ตามหลักอริยสัจ 4 และมรรคมีองค์ 8

หนึ่งในกรอบคิดสำคัญคือ “ปฏิจจสมุปบาท” ซึ่งชี้ว่าสรรพสิ่งล้วนพึ่งพาอาศัยกัน แนวคิดนี้ถูกตีความในเชิงรัฐศาสตร์ว่า ความมั่นคงของประเทศหนึ่งไม่อาจแยกขาดจากอีกประเทศหนึ่ง การแสวงหาความมั่นคงฝ่ายเดียวจึงไม่อาจยั่งยืน

ขณะเดียวกัน หลัก “สาราณียธรรม 6” และ “สังคหวัตถุ 4” ถูกเสนอเป็นเครื่องมือทางการทูตทางศีลธรรม ตั้งแต่การเจรจาด้วยเมตตา การแบ่งปันทรัพยากรอย่างเป็นธรรม ไปจนถึงการสร้างฉันทามติในเวทีโลก เช่น ข้อตกลงด้านสิ่งแวดล้อมและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs)

ยุทธศาสตร์จีน: พุทธศาสนากับระเบียบโลกใหม่

การเป็นเจ้าภาพของจีนในครั้งนี้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ “ข้อริเริ่มอารยธรรมโลก” (Global Civilization Initiative) ที่เน้นการเคารพความหลากหลายของอารยธรรม

นักวิเคราะห์มองว่า จีนกำลังใช้พุทธศาสนาเป็นพลัง Soft Power เชื่อมโยงภูมิปัญญาตะวันออกกับแนวคิดการพัฒนาสมัยใหม่ โดยเสนอภาพ “ความทันสมัยแบบจีน” ที่สามารถดำเนินไปพร้อมกับหลักพุทธธรรม

การตีความพุทธปรัชญาในบริบทจีนร่วมสมัย เน้นแนวคิด “จิตหนึ่งเดียว” และการหลุดพ้นร่วมกันของสังคม มากกว่าการหลุดพ้นเฉพาะบุคคล สะท้อนการเชื่อมโยงระหว่างธรรมะกับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางส่วนตั้งข้อสังเกตว่า ความสำเร็จของเวทีนี้จะขึ้นอยู่กับความสามารถในการสร้างความเชื่อมั่นเรื่องเสรีภาพทางศาสนาและความจริงใจในการลดความขัดแย้งทั้งในและนอกประเทศ

บทบาทไทย–ICDV: สะพานเชื่อมศาสนากับการทูต

สภาสากลวันวิสาขบูชาโลก (ICDV) ภายใต้การนำของพระพรหมบัณฑิต มีบทบาทสำคัญในการรักษาความเป็นสากลของงาน และเชื่อมโยงมาตรฐานของสหประชาชาติเข้ากับการดำเนินงานของเจ้าภาพ

ความร่วมมือระหว่างคณะสงฆ์ไทยและจีน รวมถึงเหตุการณ์อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุ (พระเขี้ยวแก้ว) มาประดิษฐานในประเทศไทยก่อนหน้านี้ ถูกมองว่าเป็น “การทูตเชิงจิตวิญญาณ” ที่ตอกย้ำความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระดับประชาชน

นักวิเคราะห์ระบุว่า การผสานพลังระหว่างพุทธศาสนาเถรวาท (ไทย) และมหายาน (จีน) ภายใต้ร่มธงสหประชาชาติ อาจกลายเป็นต้นแบบความร่วมมือศาสนาเพื่อสันติภาพโลก

สัญลักษณ์แห่งอู๋ซี: วานกงกับภาพลักษณ์ใหม่ของพุทธศาสนา

สถานที่จัดงาน ณ “วานกง” หรือ Lingshan Brahma Palace ในเมืองอู๋ซี เป็นสถาปัตยกรรมขนาดใหญ่ที่ผสมผสานศิลปกรรมดั้งเดิมกับเทคโนโลยีสมัยใหม่

ความอลังการของสถานที่สะท้อนภาพพุทธศาสนาในจีนยุคใหม่ว่าเป็นสัญลักษณ์ของความมั่งคั่งและความก้าวหน้า ไม่ใช่เพียงความสมถะทางจิตวิญญาณ

กิจกรรมสำคัญคาดว่าจะครอบคลุมประเด็น “พุทธปัญญากับความยั่งยืนทางนิเวศ” “สติในโลกดิจิทัลและจริยธรรม AI” และ “การศึกษาเพื่อความเป็นพลเมืองโลก” ซึ่งสะท้อนความพยายามทำให้พุทธธรรมสอดรับกับโจทย์โลกยุคใหม่

บททดสอบของศตวรรษที่ 21

งานวิสาขบูชาโลก ครั้งที่ 21 จึงมิใช่เพียงพิธีเฉลิมฉลองทางศาสนา แต่เป็นเวทีทดสอบว่า “พุทธปัญญา” จะสามารถก้าวข้ามสถานะของปรัชญาในคัมภีร์ ไปสู่การเป็นแนวปฏิบัติจริงในเวทีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้หรือไม่

ในโลกที่เผชิญความแตกแยกและการแข่งขันของมหาอำนาจ ความร่วมมือที่ตั้งอยู่บนเมตตาธรรม การแบ่งปัน และฉันทามติ อาจเป็นกุญแจสำคัญสู่สันติภาพที่ยั่งยืน

ปี 2569 จึงไม่ใช่เพียงปีแห่งการเฉลิมฉลองวันสำคัญทางพุทธศาสนา แต่คือปีที่โลกกำลังจับตาว่า “ธรรมะ” จะสามารถเป็นฐานของระเบียบโลกใหม่ได้เพียงใด