เมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2569 รายงานวิเคราะห์เรื่อง “รูปแบบสภาปัญญาประดิษฐ์แห่งคณะสงฆ์ไทย (Artificial Intelligence Council of the Thai Sangha: AICTS)”  โดยมีสาระสำคัญคือการถอดบทเรียนจากความสำเร็จของสิงคโปร์ในการจัดตั้ง National AI Council (NAIC) ภายใต้วิสัยทัศน์ของนายกรัฐมนตรี Lawrence Wong เพื่อออกแบบโครงสร้างการบริหารกิจการคณะสงฆ์ไทยให้เท่าทันโลกปัญญาประดิษฐ์

ศรัทธาในยุค AI: ความจำเป็นเชิงยุทธศาสตร์
รายงานชี้ว่า โลกศตวรรษที่ 21 กำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างจากเทคโนโลยี AI ซึ่งส่งผลกระทบไม่เพียงด้านเศรษฐกิจ แต่รวมถึงมิติทางจิตวิญญาณและศาสนา คณะสงฆ์ไทยที่ดำเนินงานภายใต้ พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 อาจเผชิญความท้าทายจากข่าวปลอม Deepfake และการตีความพระธรรมผ่านอัลกอริทึมของแพลตฟอร์มต่างชาติ

ผู้จัดทำรายงานระบุว่า หากไม่มีการปฏิรูปเชิงโครงสร้าง อาจเกิด “วิกฤตศรัทธา” จากการสูญเสียอธิปไตยเหนือข้อมูลพระพุทธศาสนาในโลกดิจิทัล

ถอดรหัสโมเดลสิงคโปร์: รวมศูนย์ยุทธศาสตร์ กระจายการปฏิบัติ
การประกาศจัดตั้ง NAIC ในงบประมาณปี 2026 โดยนายกรัฐมนตรี Lawrence Wong ถือเป็นการยกระดับ AI สู่ “วาระแห่งชาติ” โดยผู้นำรัฐบาลนั่งเป็นประธานเอง เพื่อขับเคลื่อนแบบ Whole-of-Government

โครงสร้าง NAIC ประกอบด้วยรัฐมนตรีด้านเศรษฐกิจ ดิจิทัล สาธารณสุข และผู้เชี่ยวชาญภาคเอกชน พร้อมกำหนด “ภารกิจแห่งชาติ 4 ด้าน” ได้แก่ การผลิตขั้นสูง การเชื่อมต่อโลจิสติกส์ การเงิน และสาธารณสุข พร้อมโครงการพัฒนาคนอย่าง “Champions of AI”

รายงานวิเคราะห์ว่า จุดแข็งสำคัญคือ “Centralized Strategy, Decentralized Execution” หรือรวมศูนย์ยุทธศาสตร์แต่กระจายการปฏิบัติ ซึ่งเป็นบทเรียนสำคัญต่อคณะสงฆ์ไทย

ข้อเสนอ: สภาปัญญาประดิษฐ์แห่งคณะสงฆ์ไทย (AICTS)
รายงานเสนอให้จัดตั้ง “AICTS” ภายใต้ปรัชญา “สังฆะอัจฉริยะ (Smart Sangha Doctrine)” โดยยึดหลัก “กระจายอำนาจการบริหาร รวมศูนย์ข้อมูลและมาตรฐาน”

โครงสร้างสำคัญที่เสนอ
ประธานสภา: สมเด็จพระสังฆราช หรือผู้แทน

ประธานบริหาร: กรรมการมหาเถรสมาคม

กรรมการฝ่ายบรรพชิต: ประธานคณะกรรมการ 6 ด้านของมหาเถรสมาคม

กรรมการฝ่ายคฤหัสถ์: ผู้แทนภาครัฐด้านดิจิทัล

ผู้ทรงคุณวุฒิ: ผู้เชี่ยวชาญ AI, Data Science, Cybersecurity

เลขาธิการ: อธิการบดีมหาวิทยาลัยสงฆ์

โดยมีอำนาจกำหนดยุทธศาสตร์ AI ระยะ 5-10 ปี ออกระเบียบมหาเถรสมาคมด้าน AI จัดสรรงบประมาณ และวินิจฉัยจริยธรรมเทคโนโลยี

6 ภารกิจยุทธศาสตร์ สู่ “สังฆะดิจิทัล”
Digital Monk ID & Blockchain — ป้องกันพระปลอม เพิ่มธรรมาภิบาลข้อมูล

SanghaGPT — โมเดลภาษาเฉพาะทางที่เทรนด้วยพระไตรปิฎกและคัมภีร์มาตรฐาน

Precision Dhamma — ใช้ AI วิเคราะห์ความทุกข์ในสังคมเพื่อสร้างธรรมะตรงกลุ่ม

Smart Temples — ระบบจัดการพลังงาน ความปลอดภัย และทรัพยากรวัด

Health & Welfare Analytics — วิเคราะห์สุขภาพพระสงฆ์ เชื่อม Telemedicine

Adaptive Learning Platform — ลดความเหลื่อมล้ำการศึกษาสามเณรในพื้นที่ห่างไกล

มิติพระวินัยและจริยธรรม AI
รายงานเน้นว่า AI ต้องมีสถานะเป็น “เครื่องมือ” ไม่ใช่ “ตัวแทน” ของพระสงฆ์ เนื่องจากตามหลักพุทธศาสนา กรรมเกิดจาก “เจตนา” ซึ่ง AI ไม่มีจิตหรือเจตนา

ในด้านจริยธรรม เสนอให้นำหลัก “Algorethics” และกรอบสากลอย่าง Rome Call for AI Ethics มาบูรณาการ พร้อมพัฒนา “Buddhist AI Ethics” บนฐานมรรคมีองค์แปด เช่น สัมมาทิฏฐิ (เข้าใจ AI ตามจริง) และสัมมาวาจา (ไม่สร้างวาทกรรมเท็จ)

โรดแมป 2026–2030
2026: จัดตั้ง AICTS และศูนย์ข้อมูลพระพุทธศาสนาแห่งชาติ

2027: เปิดตัว SanghaGPT รุ่นเบต้า อบรมพระสังฆาธิการดิจิทัล

2028: ขยายวัดอัจฉริยะทั่วประเทศ เปิด Cyber Watch

2029-2030: ยกระดับไทยเป็นศูนย์กลาง Buddhist AI Ethics และเจ้าภาพประชุม “AI & Buddhism”

บทสรุป: ปกป้องพระธรรมในโลกอัลกอริทึม
รายงานสรุปว่า การจัดตั้งสภาปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติของสิงคโปร์ คือ “สัญญาณเตือนเชิงยุทธศาสตร์” ต่อทุกสถาบัน รวมถึงคณะสงฆ์ไทย หากสามารถผสาน “พุทธจักร” เข้ากับเทคโนโลยี AI อย่างมีธรรมาภิบาลและจริยธรรม ก็จะทำให้สถาบันสงฆ์ยังคงเป็นเสาหลักทางจิตวิญญาณของชาติ ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วของโลกอนาคต

การปฏิรูปครั้งนี้จึงมิใช่การเปลี่ยนพระให้เป็นนักเทคโนโลยี หากแต่เป็นการ “ติดอาวุธทางปัญญา” เพื่อพิทักษ์พระธรรมวินัยและนำพาศรัทธาไทยให้มั่นคงในยุคปัญญาประดิษฐ์.