รายงานเชิงยุทธศาสตร์ว่าด้วยนโยบายหาเสียงด้านการเกษตรของพรรคเพื่อไทยสำหรับการเลือกตั้งปี 2569 เผยภาพความพยายามปรับโครงสร้างนโยบายจากประชานิยมรูปแบบเดิม สู่การรับประกัน “กำไรสุทธิ” ของเกษตรกร ควบคู่การใช้นวัตกรรม AI และเกษตรแม่นยำ

แต่ยังเผชิญความท้าทายสำคัญในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะปัญหาสภาพคล่องของเกษตรกรในพื้นที่รับน้ำนอง หรือ “แก้มลิง” ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งถูกมองว่าเป็นพื้นที่ชี้วัดความสำเร็จของนโยบายเกษตรไทย

รายงานระบุว่า ภูมิทัศน์เศรษฐกิจเกษตรในช่วงรอยต่อปี 2568–2569 อยู่ภายใต้แรงกดดันจากราคาข้าวโลกที่ผันผวน โดยปี 2568 ราคาข้าวไทยลดลงราวร้อยละ 10.9 จากภาวะผลผลิตล้นตลาดและการแข่งขันจากอินเดีย ขณะที่ปี 2569 แม้มีสัญญาณฟื้นตัวเล็กน้อยจากภาวะเอลนีโญ แต่ปัญหาเชิงโครงสร้างอย่าง “ต้นทุนการผลิตสูง” ยังคงบั่นทอนขีดความสามารถในการแข่งขันของข้าวไทย

ในบริบทนี้ พรรคเพื่อไทยชูนโยบายเรือธง “ประกันกำไรสินค้าเกษตร 30%” รับประกันว่าเกษตรกรจะมีรายได้สูงกว่าต้นทุนอย่างน้อยร้อยละ 30 แทนการแทรกแซงตลาดแบบจำนำข้าวในอดีต อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์เชิงเศรษฐศาสตร์ชี้ว่า ราคาเป้าหมายที่ประกาศ อาจยังไม่สอดคล้องกับต้นทุนจริง โดยเฉพาะในอยุธยา ซึ่งเกษตรกรพื้นที่ลุ่มต่ำมีต้นทุนแฝงจากการรับมือทั้งน้ำท่วมและน้ำแล้ง หากไม่มีกลไกลดต้นทุนอย่างเป็นรูปธรรม นโยบายอาจกลายเป็นเพียงตัวเลขเชิงทฤษฎี

อีกประเด็นอ่อนไหวทางการเมืองคือ แนวคิดเปลี่ยนเงินช่วยเหลือไร่ละ 1,000 บาท เป็น “คูปองปัจจัยการผลิต” แม้รัฐจะมองว่าเป็นการลดต้นทุนและควบคุมคุณภาพ แต่เสียงสะท้อนจากพื้นที่อยุธยาพบว่า เกษตรกรยังต้องการ “เงินสด” เพื่อสภาพคล่อง ทั้งค่าแรง ค่ารถเกี่ยว และการชำระหนี้ การตัดเงินสดออกอาจกระทบวงจรเศรษฐกิจครัวเรือน และเปิดช่องให้พรรคคู่แข่งโจมตีได้

ด้านการบริหารจัดการน้ำ พรรคเพื่อไทยเสนอใช้ AI และ Big Data เพื่อกำหนดตารางการผันน้ำที่แม่นยำในพื้นที่แก้มลิง สร้างความยุติธรรมแก่เกษตรกรที่เสียสละพื้นที่รับน้ำเพื่อปกป้องกรุงเทพฯ พร้อมแนวคิดมองพื้นที่ดังกล่าวเป็น “ผู้ให้บริการทางนิเวศ” ที่ควรได้รับค่าตอบแทนเหมาะสม นอกจากนี้ ยังผลักดันการแก้ปัญหา PM2.5 จากการเผาตอซัง ด้วยการสนับสนุนเครื่องจักรอัดฟาง แทนการบังคับใช้มาตรการห้ามเผาอย่างเดียว

รายงานยังชี้ว่า การนำเทคโนโลยีเกษตรแม่นยำและ AI มาบริหารจัดการวัชพืช น้ำ และสุขภาพแรงงานเกษตร รวมถึงการต่อยอดนโยบาย “30 บาทรักษาทุกที่” ช่วยลดต้นทุนเวลาและค่าเดินทางของเกษตรกร เป็นจุดแข็งที่ช่วยเสริมภาพลักษณ์ความทันสมัยของพรรคเพื่อไทยในสมรภูมิเลือกตั้ง

บทสรุปของการศึกษาเห็นตรงกันว่า นโยบายเกษตรเพื่อไทยปี 2569 มีความพยายามก้าวข้ามประชานิยมแบบเดิม แต่ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อรัฐสามารถคำนวณต้นทุนการผลิตอย่างโปร่งใส รักษาสภาพคล่องเกษตรกรด้วยมาตรการลูกผสมระหว่างเงินสดและคูปอง และบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นธรรม หากทำได้ อยุธยาอาจกลายเป็นต้นแบบความสำเร็จทางนโยบาย และเป็นกุญแจสำคัญในการทวงคืนฐานเสียงภาคเกษตรของพรรคเพื่อไทยในการเลือกตั้งปี 2569