เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2569   เฟซบุ๊ก ดร. สุวิทย์ เมษินทรีย์ Dr. Suvit Maesincee ได้โพสต์ข้อความว่า “ความพอเพียงที่แท้” ของนักการเมืองในยามวิกฤต

ในยามที่สงครามอิหร่านทำให้ราคาน้ำมันและค่าครองชีพพุ่งสูง รัฐเรียกร้องให้ประชาชน “ปรับตัวและปรับทัศนคติการใช้ชีวิตที่พอเพียงขึ้น เพราะสถานการณ์ยืดเยื้อแน่นอน” คำพูดนี้ฟังดูมีเหตุผล แต่เมื่อภาพรัฐมนตรีบางรายถูกมองว่าเป็น “ไอ้โม่ง” ที่ฟันกำไรจากราคาน้ำมันค่อยๆ ปรากฏขึ้น ความพอเพียงก็ไม่ใช่แค่ “คำถามเรื่องรายจ่ายประชาชน” อีกต่อไป แต่กลายเป็น “คำถามเชิงคุณธรรมของผู้มีอำนาจ” อย่างชัดเจน

“ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง” ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อให้ “คนจน” อดทน หรือให้ “ผู้มีอำนาจ” ใช้เป็นข้ออ้างผลักภาระอย่างสบายใจ แต่เป็นกรอบคิดเรื่อง ความสมดุล ความพอดี ความมีเหตุผล และความรับผิดชอบต่อส่วนรวม สำหรับทุกคน รวมถึงรัฐมนตรีและนักการเมือง

วิกฤตสงครามและพลังงานจึงไม่ใช่แค่ “เหตุการณ์ภายนอก” แต่เป็น “เครื่องมือวัดจริยธรรม” ว่าใครยินดี “แบ่งทุกข์” กับประชาชน ใครใช้ “โอกาส” วิกฤตฉวยกำไรแทน

ถ้ารัฐมนตรีเรียกร้องให้ประชาชน “พอเพียง” แต่ยังปล่อยให้โครงสร้างราคาน้ำมันเอื้อให้ “ไอ้โม่ง” ในระบบพลังงานฟันกำไรลาภลอยจากราคาน้ำมันที่พุ่ง ภาพที่เกิดคือ “ประชาชนอดทน ส่วนผู้นำปกป้องผลประโยชน์คนบางกลุ่ม” ผลลัพธ์ไม่ใช่แค่ความเสียหายทางเศรษฐกิจ แต่คือการสูญเสียศรัทธาในคุณธรรมจริยธรรมของนักการเมือง อย่างลึกและยาวนาน

I. เมทริกซ์ “ประชาชน–นักการเมืองพอเพียง” ในยามวิกฤต

ถ้ามองผ่านเมทริกซ์ 2×2 ที่แยกแกนหนึ่งเป็นประชาชน (พอเพียง/ไม่พอเพียง) และอีกแกนเป็นนักการเมือง (พอเพียง/ไม่พอเพียง) จะเห็นสองสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุด:
• ประชาชนพอเพียง แต่รัฐมนตรีไม่พอเพียง  
ประชาชนลดใช้รถยนต์ ใช้พลังงานอย่างมีวินัย พึ่งพาระบบท้องถิ่น แต่ราคาน้ำมันยังพุ่ง กำไรโรงกลั่นและกลุ่มผู้มีผลประโยชน์กลับเพิ่มขึ้นหลายเท่า ความพอเพียงของประชาชนกลายเป็นเพียง “ความเสียสละที่ไร้ผล” ในระบบพลังงานที่เอื้อต่อผลกำไรบางกลุ่ม ความรู้สึกไม่ใช่แค่ไม่พอใจ แต่คือความรู้สึกถูก “ใช้ประโยชน์” ภายใต้กรอบคิดว่า “คนจนต้องอดทน ส่วนผู้มีอำนาจยังปกป้องผลประโยชน์ตัวเอง”

• ทั้งสองฝ่ายไม่พอเพียง  
เมื่อทั้งรัฐมนตรีและประชาชนไม่เข้าถึงความพอเพียงอย่างแท้จริง ระบบจะเข้าสู่โหมด “วิกฤตที่ไม่มีความเป็นธรรม” รัฐมนตรีไม่ปรับโครงสร้าง ไม่ลดค่าการกลั่น ไม่ตรวจสอบกำไรโรงกลั่นหรือสต็อกน้ำมัน ประชาชนก็ไม่เข้าใจว่า “ราคาน้ำมันสูงไม่ใช่ชะตากรรมล้วนๆ แต่เป็นผลของนโยบาย” ภาพที่เกิดคือประชาชนรู้สึก “ถูกต้ม” ผู้มีอำนาจหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบ ความเชื่อมั่นในรัฐและผู้นำค่อยๆ ถดถอย ความไม่เชื่อมั่นสะสมกลายเป็นแรงกดดันทางการเมืองระยะยาว ไม่ใช่แค่โกรธชั่วครั้งชั่วคราว แต่เป็น ความไม่ศรัทธาและไม่เคารพต่อสถาบันการเมือง ที่ลึกขึ้นเรื่อยๆ

ดังนั้น ความพอเพียงที่แท้ในยามวิกฤต จึงไม่ได้วัดจาก “ประชาชนยอมกินน้อยลงหรือไม่” แต่จาก ผู้มีอำนาจเต็มใจปรับโครงสร้างอำนาจ–ผลประโยชน์ภายในระบบพลังงานหรือไม่

II. คุณธรรมจริยธรรมนักการเมืองในยามทุกข์

นักการเมืองที่มีคุณธรรมจริยธรรมจริง ไม่ถูกประเมินจาก “คำพูดไพเราะ” หรือ “โครงการแจกเงิน” แต่จาก พฤติกรรมในยามทุกข์ของประชาชน โดยเฉพาะ:  
• ความซื่อสัตย์ต่อความจริง: กล้ารับว่า “ราคาน้ำมันสูงไม่ได้เกิดจากแต่ตลาดโลก แต่เกิดจากโครงสร้างภายในรัฐและโรงกลั่น” ไม่ใช้ข้ออ้างภายนอกปิดปากคำถามภายใน
• ความไม่เห็นแก่ตัว: กล้าตัดผลประโยชน์กลุ่มทุน–เครือญาติในระบบพลังงาน แม้ต้องเสียฐานเสียงบางกลุ่ม เพื่อสร้างระบบพลังงานที่ “เป็นธรรม” มากกว่า “เอื้อต่อใครบางคน”
• ความรับผิดชอบต่อประชาชน: ยินดีให้สังคมตรวจสอบสต็อกน้ำมัน ค่าการกลั่น และกำไรโรงกลั่น ไม่ใช้ “อำนาจ” ปิดปากสื่อหรือบล็อกการตรวจสอบ
• ความเสียสละในชีวิตส่วนตัว: ลดงบประมาณหรูหรา โครงการไม่จำเป็น แล้วหันไปใช้ทรัพยากรของรัฐเพื่อความมั่นคงด้านอาหาร พลังงาน และสาธารณสุข แทนการใช้วิกฤตเพื่อยกระดับโปรเจกต์ตัวเอง

III. ความพอเพียงที่แท้คือ “ความมีวินัยของผู้มีอำนาจ”
ถ้าลดทั้งหมดให้เหลือหนึ่งประโยคที่คมชัด:  
“ความพอเพียงที่แท้ในยามวิกฤตไม่ใช่ ‘ความอดทนของคนจน’ แต่คือ ‘ความมีวินัยของผู้มีอำนาจ’”
นั่นหมายถึง:
• ผู้มีอำนาจต้องยอมรับความยากลำบากควบคู่กับประชาชน ไม่ใช่ผลักภาระทั้งหมดให้ “ประชาชนลำบากแทน” ขณะที่กลุ่มใดกลุ่มหนึ่งยังฟันกำไรในระบบพลังงาน
• รัฐมนตรีต้องไม่ใช้คำว่า “พอเพียง” แค่เป็นภาษาระดมความเสียสละ แต่ต้องใช้มันเป็น “มาตรการคัดกรองคุณธรรมจริยธรรมของตน” ว่าตนเองยินดีหรือไม่ที่จะ “อยู่ในโหมดพอเพียง” ควบคู่กับประชาชน

ในยามสงครามและวิกฤตพลังงาน ความพอเพียงจะไม่กลายเป็น “นามธรรมที่ประดับคำสั่ง” แต่จะกลายเป็น เครื่องมือวัดว่า “นักการเมืองคนไหนยังมีความเป็นมนุษย์” และ “คนไหนกลายเป็นเพียงส่วนประกอบของระบบที่เห็นแก่ผลประโยชน์ของตนเอง”

ความเชื่อมั่นของประชาชนไม่สลายเพราะ “ราคาแพง” แต่มันแตกสลายเมื่อเห็นว่า ผู้มีอำนาจไม่เคยเลือกเดินตามคำพูดของตนเอง