เมื่อวันที่ 7 เมษายน 2569 อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ลงนามคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรีที่ 82/2569 มอบหมายอำนาจให้รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี แบ่งกลุ่มภารกิจเชิงยุทธศาสตร์เพื่อยกระดับประสิทธิภาพการบริหารราชการแผ่นดินแบบบูรณาการ

หนึ่งในจุดสำคัญของคำสั่งดังกล่าว คือการมอบหมายให้ ปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี กำกับดูแลหน่วยงานด้านกฎหมายและการพัฒนาระบบราชการ รวมถึง สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ซึ่งถือเป็น “หัวใจเชิงโครงสร้าง” ของการปฏิรูประบบศาสนาและราชการในยุคใหม่

ชี้ทิศทาง “ปฏิรูปเชิงระบบ” ผ่านกฎหมายปกครอง

การจัดกลุ่มภารกิจครั้งนี้สะท้อนแนวคิดใหม่ของรัฐบาลที่ไม่ได้แบ่งงานตามกระทรวงแบบเดิม แต่ใช้การจัดกลุ่ม (Cluster) เชิงยุทธศาสตร์ โดยรวบรวมหน่วยงานสำคัญ เช่น สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา สำนักงาน ก.พ. และสำนักงาน ก.พ.ร. ไว้ภายใต้การกำกับของนายปกรณ์ เพื่อใช้ “เครื่องมือทางกฎหมายและระบบราชการ” ขับเคลื่อนการปฏิรูป

นักวิเคราะห์มองว่า การวางโครงสร้างดังกล่าวมีเป้าหมายชัดเจนในการยกระดับธรรมาภิบาล (Good Governance) และแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะในกิจการพระพุทธศาสนา ซึ่งเผชิญปัญหาสะสมมายาวนาน

วิกฤตศาสนสมบัติ–งบประมาณแสนล้าน จุดเปราะบางสำคัญ

รายงานวิเคราะห์ชี้ว่า สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ต้องรับผิดชอบดูแลระบบศาสนสมบัติและงบประมาณจำนวนมหาศาล โดยแผนปฏิบัติราชการ 5 ปี (2566–2570) มีวงเงินรวมสูงถึง 35,000 ล้านบาท

อย่างไรก็ตาม ปัญหาหลักที่ถูกตั้งคำถามคือ

การกระจุกตัวของอำนาจการเงินในวัด
การขาดระบบบัญชีมาตรฐาน
ช่องโหว่ด้านการตรวจสอบ
กรณีทุจริต “เงินทอนวัด” ในอดีต

สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนความจำเป็นในการใช้ “กฎหมายปกครอง” เข้ามาควบคุมอย่างจริงจัง เพื่อป้องกันการรั่วไหลและฟื้นฟูศรัทธาของประชาชน

ดัน “Regulatory Guillotine” รื้อกฎหมายล้าสมัย

แหล่งข่าวจากทำเนียบรัฐบาลระบุว่า แนวทางสำคัญภายใต้การกำกับของนายปกรณ์ คือการใช้เครื่องมือ “Regulatory Guillotine” หรือการยกเลิกและปรับปรุงกฎหมายที่ล้าสมัย

มาตรการที่คาดว่าจะเกิดขึ้น ได้แก่

เพิ่มโทษทางอาญากับพระปลอมและผู้แอบอ้าง
บังคับใช้ระบบบัญชีและธุรกรรมการเงินผ่านธนาคาร
จำกัดการถือเงินสดในวัด
สร้างระบบคุ้มครองผู้แจ้งเบาะแส (Whistleblower)

นักกฎหมายประเมินว่า หากดำเนินการได้จริง จะเป็นการ “ปิดช่องโหว่เชิงโครงสร้าง” ที่เคยเอื้อต่อการทุจริตในระบบศาสนา

ปรับบทบาท พศ. สู่ “องค์กรกำกับดูแล”

อีกหนึ่งการเปลี่ยนแปลงสำคัญคือ การใช้กลไกของ ก.พ. และ ก.พ.ร. ปรับโครงสร้างบุคลากรของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ โดยจะเน้น

การตั้งตัวชี้วัด (KPI) เชิงรุก
การประเมินผลตามผลงานจริง
การยกระดับสมรรถนะเจ้าหน้าที่

จากเดิมที่เน้นงานพิธีการ อาจถูกปรับสู่บทบาท “Regulator” หรือหน่วยงานกำกับดูแลเชิงรุกอย่างเต็มรูปแบบ

เสริม “เกราะกฎหมาย” หนุนเจ้าหน้าที่ทำงาน

คำสั่งฉบับเดียวกันยังให้อำนาจนายปกรณ์ในด้าน “คดีปกครอง” ซึ่งมีนัยสำคัญต่อการบังคับใช้กฎหมายในกิจการสงฆ์

ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า อำนาจดังกล่าวจะช่วยสร้างความมั่นใจให้เจ้าหน้าที่รัฐ กล้าดำเนินการกับกรณีอ่อนไหว เช่น

การตรวจสอบทรัพย์สินวัด
การปลดเจ้าอาวาส
การติดตามศาสนสมบัติ

โดยลดความเสี่ยงในการถูกฟ้องร้องกลับ

บทสรุป: ปฏิรูปศาสนา ผ่าน “นิติธรรม”

การมอบหมายให้ ปกรณ์ นิลประพันธ์ ดูแล สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ถูกมองว่าเป็น “หมากยุทธศาสตร์” ของรัฐบาลในการแก้ปัญหารากฐานของระบบศาสนาไทย นักวิชาการเห็นตรงกันว่า การปฏิรูปครั้งนี้จะสำเร็จได้ ต้องอาศัยทั้ง

ความเข้มแข็งของกฎหมาย
ระบบราชการที่โปร่งใส
และความร่วมมือจากคณะสงฆ์

หากดำเนินการได้อย่างเป็นรูปธรรม อาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการฟื้นฟูศรัทธา และยกระดับพระพุทธศาสนาไทยสู่ความมั่นคงและยั่งยืนในระยะยาว.