“ธนาคารที่ดิน” ชู ‘เชียงรายอุ่นไอรักษ์’ โมเดลบริหารจัดการที่ดินยั่งยืน ด้วยแนวคิดการกระจายการถือครองที่ดินและการทำเกษตรแบบรวมกลุ่มมาใช้พื้นที่จริงจัง เปลี่ยนจากช่วยคนไม่มีที่ดิน สู่ ‘การสร้างชุมชนที่มีความมั่นคงด้านที่ดินและอาชีพอย่างยั่งยืน’

เมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2569 นายกุลพัชร ภูมิใจอวด ผู้อำนวยการสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน เปิดเผยว่า ธนาคารที่ดิน เดินหน้าขับเคลื่อนการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านที่ดิน ตามนโยบายรัฐบาล นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ผ่าน “วิสาหกิจชุมชนเชียงรายอุ่นไอรักษ์” จังหวัดเชียงราย หนึ่งในพื้นที่ต้นแบบของ “โครงการบริหารจัดการที่ดินอย่างยั่งยืน” ที่นำแนวคิดการกระจายการถือครองที่ดินและการทำเกษตรแบบรวมกลุ่มมาใช้จริงในพื้นที่ มุ่งสร้างความมั่นคงด้านที่ดินทำกิน ควบคู่การพัฒนาอาชีพและคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างเป็นระบบ

พื้นที่ดังกล่าวตั้งอยู่ในตำบลริมกก อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย “ธนาคารที่ดิน” ได้จัดซื้อที่ดินเพื่อช่วยเหลือประชาชนที่ไม่มีที่ดินทำกินหรือมีไม่เพียงพอ ให้สามารถเข้าถึงที่ดินและรวมกลุ่มบริหารจัดการร่วมกันในรูปแบบวิสาหกิจชุมชน โดยมีสมาชิก 65 ครัวเรือน ร่วมกำหนดกติกาและใช้ประโยชน์พื้นที่ร่วมกันอย่างเป็นธรรม

สำหรับโมเดล “บริหารจัดการที่ดินร่วมกัน” ไม่ใช่แจกกรรมสิทธิ์รายบุคคลแบบทั่วไป แต่ใช้ระบบกลุ่มวิสาหกิจชุมชน มีการกำหนดกติกาใช้ประโยชน์ที่ดินร่วมกัน เพื่อป้องกันการขายต่อและรักษาที่ดินไว้เป็นฐานอาชีพระยะยาวของชุมชน

รูปแบบการดำเนินงานของ “เชียงรายอุ่นไอรักษ์” แตกต่างจากการแจกที่ดินทั่วไป เนื่องจากใช้แนวคิด “รวมกลุ่มถือครองและบริหารจัดการร่วมกัน” เพื่อป้องกันการซื้อขายเปลี่ยนมือ และรักษาที่ดินไว้เป็นฐานอาชีพระยะยาวของชุมชน สมาชิกมีส่วนร่วมในการบริหารผ่านคณะกรรมการกลุ่ม พร้อมจัดตั้งกองทุนและระบบออมทรัพย์เพื่อสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจภายในชุมชน

ด้านการพัฒนาอาชีพ ชุมชนได้นำแนวทางเกษตรผสมผสานและเศรษฐกิจพอเพียงมาปรับใช้ ทั้งการปลูกผักปลอดสาร เลี้ยงสัตว์ ปลูกไม้ผล และแปรรูปผลิตภัณฑ์ชุมชน ช่วยให้สมาชิกมีรายได้หลายทาง ลดต้นทุนการดำรงชีวิต และเพิ่มความมั่นคงด้านอาหารในครัวเรือน

นอกจากนี้ ธนาคารที่ดิน ยังประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐในการสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น ทั้งระบบไฟฟ้า น้ำ และองค์ความรู้ด้านอาชีพ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของสมาชิกในพื้นที่ให้สามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

ปัจจุบัน วิสาหกิจชุมชนเชียงรายอุ่นไอรักษ์ ได้กลายเป็นพื้นที่ต้นแบบด้านการบริหารจัดการที่ดินของชุมชน และเป็นแหล่งศึกษาดูงานของหน่วยงานภาครัฐและเครือข่ายภาคประชาชน ที่สนใจแนวทางการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านที่ดินอย่างยั่งยืน ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนในระดับพื้นที่