เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2569 ศาสตราจารย์ ดร.สุชาติ ธาดาธำรงเวช สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง แสดงความเห็นต่อกรณีรัฐบาลไทยจัดพิธีต้อนรับ พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง หล่าย ในการเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการระหว่างวันที่ 6–7 สิงหาคม 2569 โดยเห็นว่า การต้อนรับอย่างสมเกียรติ ทั้งพรมแดงและกองทหารเกียรติยศ เป็นภาพที่สร้างความผิดหวังแก่ประชาชนที่ยึดมั่นในประชาธิปไตยและสิทธิมนุษยชน และอาจส่งสัญญาณทางการเมืองเกินกว่าความจำเป็นทางการทูต

ศ.ดร.สุชาติ กล่าวว่า พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง หล่าย เป็นผู้นำกองทัพที่ก่อรัฐประหารเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2564 โค่นรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง พร้อมจับกุมผู้นำฝ่ายพลเรือนและฝ่ายประชาธิปไตย ก่อนที่เมียนมาจะเข้าสู่วิกฤตความรุนแรงและสงครามกลางเมืองที่ยืดเยื้อมาจนถึงปัจจุบัน แม้จะมีการเลือกตั้งและกระบวนการจัดตั้งรัฐบาลภายใต้การควบคุมของฝ่ายทหาร แต่กระบวนการดังกล่าวยังถูกตั้งคำถามอย่างหนักในเรื่องความเสรีและความโปร่งใส

“คำถามไม่ใช่ว่าไทยควรคุยกับเมียนมาหรือไม่ แต่คือ เราจะคุยอย่างไรโดยไม่ทำให้การรัฐประหารกลายเป็นสิ่งที่ได้รับการยอมรับและเชิดชู” ศ.ดร.สุชาติกล่าว

ศ.ดร.สุชาติ ระบุว่า สถานการณ์ในเมียนมาหลังรัฐประหารยังเต็มไปด้วยความรุนแรงและการละเมิดสิทธิมนุษยชน มีรายงานการโจมตีทางอากาศ การใช้อาวุธหนักต่อพื้นที่พลเรือน การเผาหมู่บ้าน การจับกุม และการเสียชีวิตของประชาชนจำนวนมาก การที่รัฐบาลไทยจัดพิธีต้อนรับอย่างยิ่งใหญ่จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของมารยาททางการทูต แต่ทุกภาพการจับมือ พรมแดง และกองทหารเกียรติยศ สามารถถูกนำไปใช้เป็นเครื่องมือประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างภาพว่ารัฐบาลทหารเมียนมาได้รับการยอมรับจากประเทศเพื่อนบ้าน

นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน 2567 อัยการศาลอาญาระหว่างประเทศ หรือ ICC ได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลออกหมายจับ พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง หล่าย ในข้อกล่าวหาที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมต่อมนุษยชาติจากการเนรเทศและประหัตประหารชาวโรฮิงญา โดยคำร้องดังกล่าวยังอยู่ในกระบวนการพิจารณาของศาล

ศ.ดร.สุชาติ กล่าวว่า ประเทศไทยไม่สามารถหลีกเลี่ยงการติดต่อกับเมียนมาได้ เนื่องจากเป็นประเทศเพื่อนบ้านที่มีปัญหาร่วมกันจำนวนมาก ทั้งผู้ลี้ภัย แรงงานข้ามชาติ ยาเสพติด การค้าชายแดน อาชญากรรมไซเบอร์ แก๊งหลอกลวง การค้ามนุษย์ และความมั่นคงตามแนวชายแดน

แต่ “ความจำเป็นต้องเจรจา” กับ “การให้ความชอบธรรม” เป็นคนละเรื่องกัน

รัฐบาลไทยสามารถเจรจากับผู้มีอำนาจในเมียนมาได้ สามารถรักษาผลประโยชน์ของประเทศไทยได้ แต่ไม่จำเป็นต้องจัดพิธีต้อนรับที่มีลักษณะเชิดชูจนทำให้การเยือนกลายเป็นเวทีประชาสัมพันธ์ให้แก่ผู้นำทหาร

“การทูตที่ดีต้องรักษาทั้งผลประโยชน์ของประเทศและหลักมนุษยธรรม ไทยสามารถคุยกับผู้มีอำนาจ พร้อมกับยืนยันสิทธิของประชาชนเมียนมาได้ ไม่จำเป็นต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง” ศ.ดร.สุชาติกล่าว

พร้อมเสนอว่า หากไทยต้องการยกระดับความสัมพันธ์กับรัฐบาลเมียนมา ควรใช้ความสัมพันธ์ดังกล่าวเป็นอำนาจต่อรอง เพื่อให้เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม ทั้งการยุติการโจมตีพลเรือน เปิดทางให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมเข้าถึงประชาชน การปล่อยนักโทษทางการเมือง การเปิดการเจรจากับทุกฝ่าย และการร่วมมือปราบปรามอาชญากรรมข้ามชาติ แก๊งสแกมเมอร์ และการค้ามนุษย์ตามแนวชายแดน

ศ.ดร.สุชาติ ยังตั้งคำถามต่อรัฐบาลไทยว่า หลังการเยือนครั้งนี้ ประเทศไทยได้รับผลลัพธ์อะไรอย่างเป็นรูปธรรม ความรุนแรงในเมียนมาลดลงหรือไม่ นักโทษการเมืองได้รับการปล่อยตัวกี่คน ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมเข้าถึงประชาชนเพิ่มขึ้นเท่าใด และการปราบปรามอาชญากรรมตามแนวชายแดนมีความคืบหน้าเพียงใด

“หากต้อนรับอย่างสมเกียรติ แต่ไม่มีหลักประกันเรื่องการยุติความรุนแรง ไม่มีการปล่อยนักโทษ ไม่มีความคืบหน้าด้านมนุษยธรรม และไม่มีการเจรจาสันติภาพ คำถามคือ ประเทศไทยได้อะไร นอกจากภาพถ่ายบนพรมแดง”

ศ.ดร.สุชาติ ย้ำว่า ประเทศไทยไม่ควรเป็นศัตรูกับประชาชนเมียนมา และไม่ควรทำให้ผู้ลี้ภัยหรือผู้ต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยรู้สึกว่าประเทศเพื่อนบ้านที่ใกล้ชิดที่สุดทอดทิ้งพวกเขา ไทยสามารถพูดคุยกับผู้มีอำนาจเพื่อแก้ปัญหาที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ต้องไม่ลืมประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากความรุนแรง

“ประเทศไทยจำเป็นต้องมีความสัมพันธ์กับเมียนมา แต่ประเทศไทยไม่จำเป็นต้องก้มหัวให้กับการรัฐประหาร และยิ่งไม่ควรนำเกียรติยศของประเทศไทยไปสร้างความชอบธรรมให้แก่ผู้มีอำนาจที่ยังถูกตั้งคำถามอย่างหนักในเรื่องการละเมิดสิทธิมนุษยชน”

“เราจำเป็นต้องเจรจา แต่ไม่จำเป็นต้องเชิดชู เราจำเป็นต้องรักษาผลประโยชน์ชาติ แต่ไม่จำเป็นต้องแลกศักดิ์ศรี และเราจำเป็นต้องพูดกับผู้มีอำนาจ แต่ไม่ควรลืมประชาชน” ศ.ดร.สุชาติ กล่าว