เมื่อวันที่  9 กันยายน 2569  ม.ร.ว.จิราคม กิติยากร เปิดเผยถึงกรณีชาวอุยกูร์ที่อยู่ในประเทศไทยมาเป็นเวลานานว่า ถึงเวลาที่ประเทศไทยควรจัดการปัญหาดังกล่าวให้ชัดเจนตามกรอบกฎหมาย โดยเฉพาะเมื่อมีพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษ พ.ศ. 2569 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 2 มิถุนายน 2569 และมีการจับตาว่าผู้ต้องขังที่เข้าเกณฑ์จะได้รับการปล่อยตัวหรือลดโทษแล้ว จะต้องเข้าสู่กระบวนการตามกฎหมายอย่างไรต่อไป

ม.ร.ว.จิราคม กล่าวว่า หากบุคคลใดเป็นคนต่างด้าว ไม่มีสิทธิพำนักอยู่ในประเทศไทย และพ้นจากกระบวนการลงโทษแล้ว รัฐไทยย่อมต้องพิจารณาดำเนินการตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับคนเข้าเมืองและการเนรเทศ โดยปัจจุบันประเทศไทยมี “ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการเนรเทศ พ.ศ. 2569” ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2569 และมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 28 สิงหาคม 2569 โดยกำหนดกรอบการปฏิบัติในการเนรเทศคนต่างด้าวที่เข้าเมืองผิดกฎหมายหรือมีพฤติการณ์ที่กระทบต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน

“เมื่อกฎหมายมีช่องทางและขั้นตอนในการจัดการคนต่างด้าวแล้ว ประเทศไทยไม่ควรปล่อยให้ปัญหานี้ค้างคาอยู่เป็นเวลานานนับสิบปี หากบุคคลเหล่านี้ไม่มีสิทธิพำนักในประเทศไทย และผ่านกระบวนการตามกฎหมายแล้ว ก็ควรเข้าสู่กระบวนการส่งกลับประเทศต้นทางอย่างเป็นระบบ” ม.ร.ว.จิราคม กล่าว

ม.ร.ว.จิราคม ระบุว่า สำหรับกรณีชาวอุยกูร์ หากได้รับการตรวจสอบสถานะตามกฎหมายแล้ว และเป็นบุคคลสัญชาติจีน การส่งกลับจีนย่อมเป็นแนวทางที่ควรพิจารณา โดยประเทศไทยต้องดำเนินการให้ถูกต้องตามกฎหมาย โปร่งใส และมีหลักประกันที่เหมาะสม ไม่ใช่ปล่อยให้บุคคลกลุ่มดังกล่าวอยู่ในประเทศไทยโดยไม่มีสถานะที่ชัดเจนต่อไปอย่างไม่มีกำหนด

ทั้งนี้ ประเด็นสำคัญที่ต้องคำนึงถึงควบคู่กันคือหลัก Non-refoulement หรือหลักห้ามส่งบุคคลกลับไปยังประเทศที่มีเหตุอันควรเชื่อว่าจะถูกทรมานหรือได้รับอันตรายร้ายแรง ดังนั้น การดำเนินการของไทยควรมีการตรวจสอบข้อเท็จจริงและความเสี่ยงเป็นรายบุคคลก่อนการส่งกลับ โดยหลักดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าชาวอุยกูร์ทุกคนจะมีสิทธิพำนักอยู่ในประเทศไทยอย่างถาวร แต่เป็นหลักประกันว่าการส่งกลับต้องดำเนินการโดยคำนึงถึงพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ม.ร.ว.จิราคม ยังกล่าวถึงกรณีที่รัฐบาลไทยส่งชาวอุยกูร์ 40 คนกลับประเทศจีนเมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2568 โดยฝ่ายไทยระบุว่าเป็นการดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมาย ขณะที่ฝ่ายจีนยืนยันว่าผู้ถูกส่งกลับได้รับการดูแลตามขั้นตอนและเดินทางกลับไปยังซินเจียงแล้ว

“สิ่งที่ประเทศไทยควรทำต่อจากนี้ คือใช้กฎหมายที่มีอยู่จัดการปัญหาอย่างเป็นระบบ ไม่ควรปล่อยให้เรื่องนี้กลายเป็นปัญหาค้างคามานานกว่าทศวรรษ การส่งกลับต้องทำอย่างถูกกฎหมาย มีการตรวจสอบความเสี่ยง มีหลักประกัน และสามารถตรวจสอบได้ ทั้งในมิติของหลักนิติธรรม ความมั่นคงของรัฐ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ และการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน”

ม.ร.ว.จิราคม กล่าวทิ้งท้ายว่า “โดยส่วนตัวแล้ว ผมเห็นว่าต้องส่งอุยกูร์กลับจีนเท่านั้น” โดยต้องดำเนินการภายใต้กฎหมายและกระบวนการที่ถูกต้อง เพื่อให้ประเทศไทยสามารถยุติปัญหาที่ค้างคามานานและรักษาทั้งผลประโยชน์ของประเทศและหลักนิติธรรมไปพร้อมกัน