เมื่อวันที่ 16 กันยายน 2569  ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร นายชวน หลีกภัย สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคประชาธิปัตย์ และอดีตประธานรัฐสภา อภิปรายสนับสนุนญัตติด่วนด้วยวาจาติดตามการแก้ปัญหาความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยได้ถอดบทเรียนความผิดพลาดทางนโยบายในอดีต พร้อมทั้งเสนอแนะแนวทางดับไฟใต้และตักเตือนรัฐมนตรีเรื่องการใช้วุฒิภาวะในการปฏิบัติหน้าที่

นายชวน เริ่มต้นอภิปรายโดยชี้ให้เห็นถึงความรุนแรงในพื้นที่ชายแดนใต้และบางส่วนของสงขลา ซึ่งตั้งแต่วันที่ 4 มกราคม 2547 เป็นต้นมา มีผู้สูญเสียชีวิตแล้วมากกว่า 7,000 คน และถอดบทเรียนย้อนไปถึงเหตุการณ์ระเบิดสถานีรถไฟหาดใหญ่ เมื่อวันที่ 7 เมษายน 2544 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของนโยบายหละหลวมที่สั่งการให้จัดการหัวโจก 18 คน เดือนละ 10 คน จนเกิดขบวนการอุ้มฆ่า และผลักดันให้เกิดกลุ่มก่อความไม่สงบชุดใหม่ หรือ RKK ที่ก่อเหตุซุ่มซ้อมมือและนำไปสู่เหตุการณ์ปล้นปืนค่ายปิเหล็ง อำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส ปล้นปืนไปกว่า 413 กระบอก จนกลายเป็นการบานปลายของความรุนแรงมาจนถึงปัจจุบัน

นายชวน ย้ำว่า การแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืนที่สุด คือการยึดถือแนวทางพระราชทาน "เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ซึ่งเคยกอบกู้สถานการณ์ความขัดแย้ง พัฒนาพื้นที่ และสร้างความกลมกลืนระหว่างชาวพุทธและมุสลิมได้สำเร็จตลอด 40 ปี พร้อมตั้งคำถามไปยังรัฐบาลปัจจุบันว่า ได้เข้าใจเจตนารมณ์ของนโยบายนี้อย่างแท้จริงหรือไม่ หลังเสนอเขียนไว้ในนโยบายรัฐบาลข้อ 9.3 แต่เมื่อตั้งกระทู้ถามกลับตอบว่า "ยังไม่พร้อมตอบ"

นอกจากนี้ อดีตนากรัฐมนตรี ยังได้อภิปรายพาดพิงถึง นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กรณีลงพื้นที่ตรวจราชการที่จังหวัดตรัง แต่กลับใช้โอกาสดังกล่าวโจมตีตนเองว่าดำรงตำแหน่งนายกฯ 6 ปีเศษ แต่ไม่พัฒนาจังหวัดตรัง โดยนายชวน ชี้แจงว่า ตนเป็นนายกรัฐมนตรีของคนทั้งประเทศ ความเจริญต้องกระจายอย่างเท่าเทียม เช่น การขยายถนน 4 เลนทั่วประเทศ รถไฟทางคู่ สุวรรณภูมิ กยศ. และโครงการนมโรงเรียน ไม่ใช่การเอาเปรียบฉวยโอกาสกระจายงบลงเฉพาะบ้านตัวเอง และขอเตือนไปยังนายกรัฐมนตรีให้ตักเตือนรัฐมนตรีใน ครม. ให้มีวุฒิภาวะ อย่าใช้โอกาสตรวจราชการสร้างความแตกแยกในพื้นที่

ช่วงท้าย นายชวน ได้ฝากข้อสังเกตถึงแนวทางการแก้ไขปัญหาภาคใต้ว่า รัฐบาลต้องวางตำแหน่งปัญหาให้ชัดเจนว่าเป็นปัญหาภายในประเทศ หรือ ปัญหาระหว่างประเทศ หากเป็นปัญหาภายใน รัฐบาลต้องเชื่อมั่นในศักยภาพและแก้ไขด้วยตัวเอง อย่าประเมินคนของตัวเองต่ำไป พร้อมทั้งเสนอให้ฟื้นฟูความร่วมมือตามกรอบการพัฒนาเขตเศรษฐกิจสามเหลี่ยม อินโดนีเซีย-มาเลเซีย-ไทย (IMT-GT) เพื่อสร้างสันติสุขและความเจริญรุ่งเรืองอย่างยั่งยืนในพื้นที่ชายแดนใต้ต่อไป