เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2569  นายพลรักษ์ รักษาพล ผู้เชี่ยวชาญประจำตัวสมาชิกวุฒิสภา และคณะทำงานประธานกรรมาธิการการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กมธ.อว.) สภาผู้แทนราษฎร เปิดเผยถึงทิศทางความร่วมมือทางการค้าระหว่างประเทศไทยกับสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะกรอบการค้าแบบตอบแทน (Reciprocal Trade) และบันทึกความเข้าใจว่าด้วยความร่วมมือด้านแร่ธาตุสำคัญ (Critical Minerals MOU) ซึ่งลงนามไปเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2568 ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ว่า เป็นประเด็นเชิงยุทธศาสตร์ที่ไทยต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ ทั้งมิติการเปิดตลาด การดึงดูดเม็ดเงินลงทุน และการกำกับดูแลทรัพยากรของชาติ

นายพลรักษ์ รักษาพล ผู้เชี่ยวชาญประจำตัวสมาชิกวุฒิสภา ระบุว่า ความร่วมมือดังกล่าวครอบคลุมตั้งแต่การสำรวจ สกัด แปรรูป กลั่น ไปจนถึงการรีไซเคิลแร่ธาตุสำคัญ ควบคู่ไปกับการเจรจาลดอุปสรรคภาษี การเปิดตลาดเกษตร โทรคมนาคม และบริการดิจิทัล ซึ่งส่งผลต่อขีดความสามารถการแข่งขันของเอกชนไทยโดยตรง สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงตัวเลขการค้าหรือเม็ดเงินลงทุน แต่คือ "โครงสร้างทางกฎหมาย" ที่จะรองรับการลงทุนจริง ทั้งสิทธิการเข้าถึงทรัพยากร โครงสร้างการถือหุ้น และการสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศ

 MOU ให้โอกาสลงทุนก่อน ต้องโปร่งใส-ไม่ผูกขาด 

นายพลรักษ์ รักษาพล ผู้เชี่ยวชาญประจำตัวสมาชิกวุฒิสภา ชี้ว่า แม้ MOU ด้านแร่ธาตุสำคัญจะเปิดช่องให้ทั้งสองฝ่ายมีสิทธิเข้าถึงโอกาสลงทุนเป็นลำดับแรก (First-right Opportunity) ในสินทรัพย์แร่บางประเภท แต่ MOU ไม่ใช่สัญญาสัมปทานและไม่ได้ให้สิทธิทำเหมืองโดยอัตโนมัติ ทุกโครงการยังต้องปฏิบัติตามกฎหมายไทย ประเด็นที่ต้องจับตาคือ เกณฑ์ปฏิบัติจริงหลังจากนี้ ว่าจะเปิดเผยข้อมูลอย่างไร ใช้กติกาใดคัดเลือกผู้ลงทุน และคุ้มครองโอกาสของผู้ประกอบการไทยหรือไม่ เพื่อป้องกันความได้เปรียบเสียเปรียบจากการเข้าถึงข้อมูลโครงการก่อนรายอื่นในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง

แยกแยะ "ถือหุ้น-สิทธิทำเหมือง" แนะจับตาอำนาจบริหารจริง 

นายพลรักษ์ ผู้เชี่ยวชาญประจำตัวสมาชิกวุฒิสภา กล่าวต่อถึงมิติด้านกฎหมาย โดยเฉพาะ พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 และ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ว่า การมีบริษัทจดทะเบียนในไทย การถือหุ้น และการได้รับสิทธิในแหล่งแร่เป็นสถานะทางกฎหมายคนละส่วน การมีคนไทยถือหุ้นไม่ได้การันตีว่าจะพ้นข้อจำกัดของกฎหมายต่างด้าว และการยึดเพียงสัดส่วนถือหุ้นไทย 51% ไม่อาจสะท้อน "อำนาจควบคุมที่แท้จริง" ได้

"หากโครงสร้างผู้ถือหุ้นไทยต่ำกว่า 51% หรือแม้ฝ่ายไทยจะถือหุ้นใหญ่ ก็ต้องลงลึกไปดูข้อบังคับบริษัท สิทธิออกเสียง อำนาจของคณะกรรมการ สิทธิในการอนุมัติงบลงทุน ตลอดจนการกำหนดผู้ซื้อและราคาขายวัตถุดิบ เพราะสิ่งเหล่านี้คืออำนาจบริหารที่แท้จริง ต้องไม่ปล่อยให้เกิดช่องว่างที่กระทบต่อผลประโยชน์ของประเทศ" นายพลรักษ์ ผู้เชี่ยวชาญประจำตัวสมาชิกวุฒิสภา ระบุ

 ดึงบทเรียนปิโตรเลียม หนุนไทยพ้นกับดัก "แค่ผู้ขุดขาย" 

สำหรับมูลค่าทางเศรษฐกิจของแร่แรร์เอิร์ธและแร่ธาตุสำคัญ นายพลรักษ์ รักษาพล เน้นย้ำว่า ผลประโยชน์มหาศาลไม่ได้อยู่ที่ขั้นตอนขุดหรือทำเหมือง แต่อยู่ที่ปลายน้ำอย่างห่วงโซ่อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า (EV) แม่เหล็กกำลังสูง และเทคโนโลยีขั้นสูง รัฐจึงต้องนำบทเรียนจากสัมปทานปิโตรเลียมในอ่าวไทยมาปรับใช้ในแง่ความโปร่งใส ระบบจัดเก็บภาษี ค่าภาคหลวง และการตรวจสอบราคาซื้อขายระหว่างบริษัทในเครือ (Transfer Pricing)

พร้อมทั้งกำหนดเงื่อนไขบังคับให้เกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยี การวิจัย การจ้างงาน และการแปรรูปขั้นสูงภายในประเทศ เพื่อไม่ให้ไทยติดกับดักเป็นเพียงผู้ป้อนวัตถุดิบต้นน้ำ

 เร่งรัฐบาลเปิดดีลชัดเจน คุ้มครองผลประโยชน์ระยะยาว 

นายพลรักษ์ รักษาพล ย้ำว่า ความร่วมมือกับสหรัฐฯ เป็นโอกาสสำคัญในการเชื่อมไทยเข้าสู่ซัพพลายเชนระดับโลก แต่รัฐบาลต้องเปิดเผยรายละเอียดและภาระผูกพันอย่างโปร่งใส มีหลักเกณฑ์การอนุญาตและการแข่งขันที่ชัดเจน เพื่อให้การลงทุนเดินหน้าได้ควบคู่ไปกับการรักษาอำนาจกำกับดูแลของรัฐ และผลักดันให้ประเทศไทยก้าวขึ้นเป็นฐานการแปรรูปและเทคโนโลยีมูลค่าสูงได้อย่างแท้จริง