เสนอจัดทำแผนศึกษาความเป็นไปได้ในการขึ้นทะเบียนมรดกโลก มุ่งค้นหาคุณค่าโดดเด่นของเชียงตุง เชื่อมโยงหลักฐานประวัติศาสตร์กับเชียงแสนและเชียงราย พร้อมศึกษาเมืองต้นผึ้งและพื้นที่ประวัติศาสตร์ฝั่งลาว ตั้งเป้าพัฒนาเครือข่ายมรดกทางวัฒนธรรมข้ามพรมแดนด้วยความร่วมมือทางวิชาการและการอนุรักษ์อย่างยั่งยืน

เมื่อวันที่ 24 ตุลาคม 2569 ที่วัดเชียงยืน-เชียงตุง ประเทศพม่า นายณพลเดช มณีลังกา สมาชิกวุฒิสภาสำรอง กลุ่ม 16 ศิลปะ วัฒนธรรม และกีฬา จังหวัดเชียงราย และเลขาธิการชมรมคนรักษ์มรดกโลก เปิดเผยว่า ตนเตรียมผลักดันแนวทางการศึกษาประวัติศาสตร์และมรดกทางวัฒนธรรมของเชียงตุง รัฐฉาน ประเทศเมียนมา อย่างเป็นรูปธรรม โดยมุ่งศึกษาความเป็นไปได้ในการเสนอเชียงตุงเป็นแหล่งมรดกโลก พร้อมเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์กับเชียงแสนและเชียงรายของประเทศไทย ตลอดจนเมืองสำคัญในลุ่มแม่น้ำโขงของประเทศลาว ซึ่งเป็นประเด็นที่ยูเนสโก้ให้ความสนใจ ในการขึ้นมรดกโลกร่วมกันระหว่างประเทศ

ข้อเสนอดังกล่าวมุ่งให้เชียงตุงได้รับการศึกษาและนำเสนอคุณค่าทางประวัติศาสตร์ในระดับนานาชาติ ผ่านหลักฐานด้านโบราณคดี สถาปัตยกรรม ศาสนสถาน ศิลปกรรม และวัฒนธรรมที่สะท้อนพัฒนาการของเมือง ตลอดจนความสัมพันธ์กับอาณาจักรล้านนาและเมืองประวัติศาสตร์ในภูมิภาค

เป้าหมายสำคัญไม่ใช่เพียงการรวบรวมเรื่องราวในอดีต แต่เป็นการวางรากฐานสำหรับการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมอย่างเป็นระบบ และศึกษารูปแบบการเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลกที่เหมาะสม โดยคำนึงถึงหลักเกณฑ์ขององค์การยูเนสโกและความพร้อมของประเทศที่เกี่ยวข้อง

1. ตั้งเป้าหมายชัดเจน ผลักดันเชียงตุงสู่มรดกโลก

เชียงตุงเป็นเมืองประวัติศาสตร์สำคัญในรัฐฉาน ซึ่งมีเรื่องราวเกี่ยวกับพัฒนาการของเมือง ศาสนา สถาปัตยกรรม ประเพณี และความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมกับพื้นที่โดยรอบ จึงควรได้รับการศึกษาศักยภาพอย่างจริงจัง เพื่อพิจารณาว่ามีคุณค่าโดดเด่นระดับสากลเพียงพอที่จะเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลกหรือไม่

แนวทางผลักดันที่เสนอประกอบด้วย

- จัดทำการศึกษาความเป็นไปได้ในการขึ้นทะเบียนมรดกโลกของเชียงตุง โดยรวบรวมหลักฐานทางประวัติศาสตร์ โบราณคดี สถาปัตยกรรม และวัฒนธรรมที่ยังคงหลงเหลืออยู่
- จัดทำบัญชีแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญ เพื่อระบุโบราณสถาน ศาสนสถาน เขตเมืองเก่า ภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม และองค์ประกอบอื่นที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์
- ศึกษาคุณค่าโดดเด่นเป็นสากล (Outstanding Universal Value: OUV) เพื่อประเมินความสำคัญของเชียงตุงในบริบทประวัติศาสตร์ภูมิภาคและประวัติศาสตร์โลก
- จัดทำแผนอนุรักษ์และบริหารจัดการพื้นที่ เพื่อให้การอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมดำเนินไปอย่างยั่งยืนและสอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชน
- ประสานความร่วมมือทางวิชาการกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในเมียนมา เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการดำเนินงานตามขั้นตอนที่เหมาะสมและเคารพอธิปไตยของประเทศ

ทั้งนี้ การผลักดันจะต้องดำเนินไปตามขั้นตอนของยูเนสโก โดยประเทศที่เป็นภาคีอนุสัญญามรดกโลกและมีอำนาจรับผิดชอบพื้นที่จะต้องมีบทบาทตามกระบวนการที่กำหนด การศึกษาในระยะแรกจึงมีความสำคัญต่อการกำหนดแนวทางที่เป็นไปได้จริง

2. ใช้เชียงแสนเป็นจุดเริ่มต้น เชื่อมประวัติศาสตร์ล้านนาสู่เชียงตุง

เชียงแสน จังหวัดเชียงราย เป็นเมืองประวัติศาสตร์ที่มีหลักฐานทางโบราณคดีและสถาปัตยกรรมสำคัญ สามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการศึกษาความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์กับเชียงตุงและเมืองอื่นในภูมิภาค

ข้อเสนอคือให้จัดทำโครงการศึกษาร่วมระหว่างเชียงแสน เชียงราย และเชียงตุง โดยเน้นการเปรียบเทียบหลักฐานที่ตรวจสอบได้ ทั้งรูปแบบสถาปัตยกรรม ศิลปกรรมทางศาสนา จารึก เอกสารโบราณ ประเพณี และพัฒนาการของชุมชน

การศึกษาดังกล่าวจะช่วยตอบคำถามสำคัญว่า เชียงตุงมีลักษณะเฉพาะทางประวัติศาสตร์อย่างไร มีความเชื่อมโยงกับล้านนาในด้านใดบ้าง และมีคุณค่าอะไรที่สามารถนำเสนอให้ประชาคมโลกเห็นความสำคัญได้อย่างชัดเจน

ในระยะต่อไป ควรพิจารณาความเป็นไปได้ในการพัฒนาเครือข่ายแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงกัน โดยไม่จำเป็นต้องกำหนดล่วงหน้าว่าทุกเมืองจะต้องได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งเดียวกัน เพราะแต่ละพื้นที่อาจมีคุณค่าโดดเด่นและแนวทางการอนุรักษ์แตกต่างกัน

3. ขยายเครือข่ายสู่ลาว ศึกษาเมืองต้นผึ้งและเมืองประวัติศาสตร์ริมโขง

นอกจากเชียงแสนและเชียงรายแล้ว ควรขยายกรอบการศึกษาไปยังประเทศลาว โดยให้ความสำคัญกับเมืองต้นผึ้ง แขวงบ่อแก้ว ซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณสามเหลี่ยมทองคำฝั่งลาว และเมืองห้วยทรายซึ่งอยู่ตรงข้ามอำเภอเชียงของ

พื้นที่เหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นที่เหมาะสมสำหรับการศึกษาประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐาน การค้า การเดินทาง และการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมตามแนวแม่น้ำโขง

การศึกษาควรพิจารณาว่ามีหลักฐานทางประวัติศาสตร์และแหล่งวัฒนธรรมใดที่เชื่อมโยงกับเชียงแสน เชียงราย และเชียงตุงอย่างมีนัยสำคัญ พร้อมเปิดโอกาสให้สถาบันการศึกษาและหน่วยงานด้านวัฒนธรรมของลาวเข้ามามีส่วนร่วม

หากพบว่าพื้นที่เหล่านี้มีคุณค่าโดดเด่นเป็นสากลและมีความสัมพันธ์กันอย่างชัดเจน จึงค่อยพิจารณารูปแบบการเสนอขึ้นทะเบียนที่เหมาะสม ไม่ว่าจะเป็นการเสนอแหล่งมรดกโลกแยกกัน หรือการศึกษาแนวทางมรดกโลกแบบเชื่อมโยงข้ามพรมแดนตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

4. ตั้งคณะทำงานวิชาการ รวบรวมหลักฐานก่อนเสนอแผนระดับนานาชาติ

เพื่อให้การผลักดันมีความชัดเจนและสามารถดำเนินการได้จริง ควรเสนอให้มีการจัดตั้งคณะทำงานศึกษาความเป็นไปได้ โดยเชิญผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี สถาปัตยกรรม การอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรม และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเข้าร่วมตามความเหมาะสม

ภารกิจสำคัญของคณะทำงาน ได้แก่

1. รวบรวมเอกสารทางประวัติศาสตร์ พงศาวดาร จารึก ภาพถ่าย และข้อมูลโบราณสถานที่เกี่ยวข้องกับเชียงตุง
2. จัดทำแผนที่และฐานข้อมูลแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่มีศักยภาพ
3. ศึกษาความเชื่อมโยงระหว่างเชียงตุง เชียงแสน เชียงราย และเมืองประวัติศาสตร์ในลุ่มแม่น้ำโขง
4. ประเมินคุณค่าโดดเด่นเป็นสากลและเปรียบเทียบกับแหล่งมรดกโลกที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน
5. จัดทำข้อเสนอด้านการอนุรักษ์ การบริหารจัดการ และการมีส่วนร่วมของชุมชน
6. จัดทำรายงานความเป็นไปได้และข้อเสนอขั้นตอนดำเนินงานสำหรับการประสานความร่วมมือระหว่างประเทศ

ในส่วนของประเทศไทย สามารถพิจารณาบทบาทของกระทรวงวัฒนธรรม กรมศิลปากร กระทรวงการต่างประเทศ สถาบันการศึกษา และหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญด้านมรดกโลก เพื่อสนับสนุนการศึกษาและประสานความร่วมมือในกรอบอำนาจหน้าที่ของแต่ละหน่วยงาน

5. ใช้มรดกวัฒนธรรมเป็นสะพานเชื่อมความสัมพันธ์ไทย–เมียนมา–ลาว

การผลักดันเชียงตุงสู่มรดกโลกควรตั้งอยู่บนพื้นฐานของการอนุรักษ์และความร่วมมือทางวิชาการ โดยให้ความสำคัญกับการเคารพอธิปไตย กฎหมาย และกระบวนการตัดสินใจของแต่ละประเทศ

แนวทางดังกล่าวไม่จำเป็นต้องเกี่ยวข้องกับข้อถกเถียงทางการเมือง แต่สามารถดำเนินการผ่านการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ การจัดทำฐานข้อมูล การประชุมทางวิชาการ และโครงการอนุรักษ์ที่ทุกฝ่ายเห็นชอบร่วมกัน

ขณะเดียวกัน ควรเปิดพื้นที่ให้ประชาชนไทยเชื้อสายไทยใหญ่และผู้มีบรรพบุรุษจากเชียงตุงมีส่วนร่วมในการรวบรวมประวัติศาสตร์ครอบครัว ภาษา ประเพณี และความทรงจำของชุมชน เพื่อให้ข้อมูลทางวัฒนธรรมได้รับการบันทึกอย่างรอบด้าน โดยไม่สร้างข้อสรุปที่เกินกว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์จะรองรับได้

การดำเนินงานในลักษณะนี้จะช่วยให้เชียงตุงได้รับการศึกษาในฐานะเมืองประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่าในตัวเอง พร้อมสร้างโอกาสให้ประเทศไทย เมียนมา และลาวร่วมกันอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมที่มีความสำคัญต่อภูมิภาค

เป้าหมายระยะยาว: เชียงตุงเป็นที่รู้จักในระดับโลก

นายณพลเดชกล่าวโดยมีเป้าหมายสำคัญว่า การผลักดันเชียงตุงสู่มรดกโลกควรเริ่มจากการศึกษาข้อมูลอย่างจริงจังและจัดทำแผนงานที่ชัดเจน โดยใช้เชียงแสนและเชียงรายเป็นฐานองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ ก่อนขยายการศึกษาไปยังเมืองที่มีความสัมพันธ์กับภูมิภาคล้านนาและลุ่มแม่น้ำโขง

เป้าหมายในระยะยาวคือการทำให้เชียงตุงได้รับการศึกษาและเผยแพร่คุณค่าทางประวัติศาสตร์ในระดับนานาชาติ พร้อมประเมินแนวทางการเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลกตามหลักเกณฑ์สากล

หากดำเนินการอย่างเป็นระบบ ข้อเสนอนี้จะไม่เพียงช่วยอนุรักษ์โบราณสถานและวัฒนธรรมของเชียงตุง แต่ยังสามารถต่อยอดสู่ความร่วมมือด้านประวัติศาสตร์และมรดกทางวัฒนธรรมระหว่างประเทศไทย เมียนมา และลาว อันจะเป็นประโยชน์ต่อการเรียนรู้ของคนรุ่นใหม่ การอนุรักษ์มรดกของบรรพบุรุษ และการสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างประเทศในระยะยาว