เกษตรกรโคราชสะท้อนปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลังระบาดต่อเนื่อง กระทบผลผลิตและโรงงานแปรรูป ขณะที่ท่อนพันธุ์สะอาดและพันธุ์ต้านทานยังไม่เพียงพอ ด้านหน่วยงานเกษตรเร่งสำรวจพื้นที่และจัดทำธนาคารท่อนพันธุ์ ด้าน ส.ส.จักรภพ เพ็ญแข ผลักดันให้รัฐบาลจัดการปัญหาในระดับวิกฤต

เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 มีรายงานจากรายการ “ร่วมคิด ร่วมทำ” ทางสถานีโทรทัศน์รัฐสภา ซึ่งออกอากาศเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2569 ถึงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคใบด่างมันสำปะหลังที่ส่งผลกระทบต่อเกษตรกรในจังหวัดนครราชสีมาและพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังทั่วประเทศ โดยมีนายจักรภพ เพ็ญแข สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย เป็นแขกรับเชิญ ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับตัวแทนประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ประเด็นสำคัญของการหารืออยู่ที่การระบาดของโรคใบด่างมันสำปะหลัง ซึ่งสร้างความเสียหายต่อผลผลิตและห่วงโซ่อุตสาหกรรมมันสำปะหลังไทยมาอย่างต่อเนื่อง เกษตรกรในพื้นที่สะท้อนว่าปัญหาสะสมมานานหลายปี จนกระทบรายได้และความมั่นคงในการประกอบอาชีพ

1. โรคระบาดยืดเยื้อ 7 ปี ผลผลิตลดฮวบ
ข้อมูลจากรายการระบุว่า โรคใบด่างมันสำปะหลังแพร่ระบาดสะสมต่อเนื่องราว 7 ปี โดยมีแมลงหวี่ขาวเป็นพาหะนำเชื้อ และการใช้ท่อนพันธุ์ที่ติดเชื้อเป็นอีกช่องทางสำคัญของการแพร่กระจาย ส่งผลให้ผลผลิตของเกษตรกรบางพื้นที่ลดลงจากเดิมประมาณ 5 ตันต่อไร่ เหลือเพียง 2–3 ตันต่อไร่

ความเสียหายไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะในแปลงเพาะปลูก แต่ยังส่งผลต่อเนื่องไปถึงโรงงานแป้งมันสำปะหลัง ซึ่งประสบปัญหาวัตถุดิบไม่เพียงพอ โดยมีรายงานจากผู้ร่วมรายการว่าโรงงานแปรรูปบางแห่งต้องหยุดดำเนินกิจการชั่วคราว

สถานการณ์ดังกล่าวสอดคล้องกับข้อมูลวิเคราะห์ของสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ที่ระบุว่า โรคใบด่างมันสำปะหลังพบในประเทศไทยตั้งแต่ปี 2561 และเป็นหนึ่งในปัจจัยที่กดดันผลผลิตมันสำปะหลังไทย โดยผลผลิตในฤดูการผลิต 2568/69 ลดลงมาอยู่ที่ประมาณ 23 ล้านตัน จากระดับราว 30–33 ล้านตันก่อนเกิดการระบาด ทั้งนี้ยังมีปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น ภัยแล้งและข้อจำกัดด้านการผลิต 

2. เกษตรกรขาดแคลนท่อนพันธุ์ต้านทานโรค
ตัวแทนเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมาสะท้อนว่า ปัญหาเร่งด่วนคือการขาดแคลนท่อนพันธุ์ที่มีคุณภาพและสามารถต้านทานโรคได้ โดยเฉพาะพันธุ์อิทธิ 1–3 ซึ่งเกษตรกรต้องการนำไปปลูกทดแทนพันธุ์เดิมที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ แต่ปริมาณท่อนพันธุ์ที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอกับความต้องการ

เมื่อไม่สามารถเข้าถึงท่อนพันธุ์ปลอดโรคได้อย่างทั่วถึง เกษตรกรบางส่วนจึงเริ่มพิจารณาปรับเปลี่ยนไปปลูกพืชชนิดอื่น เช่น ข้าวโพด เพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงและรักษารายได้ของครัวเรือน

ปัญหานี้สะท้อนว่าการแก้โรคใบด่างไม่อาจพึ่งพาการกำจัดต้นที่ติดเชื้อเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมีระบบผลิตและกระจายท่อนพันธุ์สะอาดที่ต่อเนื่อง เพียงพอ และเข้าถึงเกษตรกรรายย่อยได้จริง

3. เกษตรจังหวัดเร่งสำรวจพื้นที่และจัดตั้งธนาคารท่อนพันธุ์
ในส่วนของการแก้ไขปัญหาเชิงปฏิบัติ มีการรายงานในรายการว่า สำนักงานเกษตรจังหวัดนครราชสีมาได้ส่งเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่สำรวจสถานการณ์ครอบคลุม 200 ตำบล พร้อมเร่งจัดทำแปลงธนาคารท่อนพันธุ์สะอาด เพื่อเพิ่มช่องทางให้เกษตรกรเข้าถึงพันธุ์ที่เหมาะสมกับการเพาะปลูก

แนวทางดังกล่าวครอบคลุมทั้งพันธุ์ทนทาน เช่น ระยองและเกษตรศาสตร์ รวมถึงพันธุ์ต้านทาน เช่น พันธุ์อิทธิ เพื่อขยายและกระจายท่อนพันธุ์ให้ครอบคลุมพื้นที่ประสบปัญหา

ขณะเดียวกัน กรมส่งเสริมการเกษตรได้รายงานแนวทางทำงานในจังหวัดนครราชสีมาและจังหวัดชัยภูมิ โดยเน้นการลดพื้นที่ระบาด การปลูกใหม่ด้วยท่อนพันธุ์ปลอดโรค การกำจัดแมลงพาหะ การใช้พันธุ์ต้านทานหรือทนทานทดแทน และการสร้างความร่วมมือในชุมชน ภายใต้แนวทางที่จังหวัดนครราชสีมาเรียกว่า “Korat Cassava Next” 
กองส่งเสริมการอารักขาพืชและจัดการดินปุ๋ย

4. “จักรภพ” ผลักดันยกระดับวิกฤต เสนอรัฐเร่งกระจายท่อนพันธุ์ปลอดโรค
นายจักรภพ เพ็ญแข ส.ส.แบบบัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย กล่าวถึงความจำเป็นในการยกระดับปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลังให้เป็นวาระเร่งด่วนของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เนื่องจากสถานการณ์ส่งผลกระทบต่อเกษตรกรในหลายจังหวัด และกระทบต่อความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมมันสำปะหลังไทย

ข้อเสนอสำคัญคือการเร่งจัดหาท่อนพันธุ์สะอาดและพันธุ์ต้านทานโรค กระจายให้ถึงมือเกษตรกรอย่างทั่วถึง พร้อมประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อฟื้นฟูความเชื่อมั่นของเกษตรกรและผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุตสาหกรรม

สำหรับประเด็นงบประมาณที่มีการกล่าวถึงในรายการประมาณ 600 ล้านบาทนั้น มีข้อมูลเผยแพร่ก่อนหน้านี้จากข่าววันที่ 9 ตุลาคม 2569 ระบุว่า กระทรวงเกษตรและสหกรณ์อยู่ระหว่างเสนอของบกลางจำนวน 664.794 ล้านบาท เพื่อบริหารจัดการท่อนพันธุ์สะอาดและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ครอบคลุมพื้นที่เป้าหมาย 100,000 ไร่ โดยมีแผนผลิตท่อนพันธุ์ทนทาน 160 ล้านลำ และท่อนพันธุ์ต้านทาน 4.48 ล้านลำ ตัวเลขดังกล่าวเป็นงบที่อยู่ระหว่างเสนอ ไม่ควรเข้าใจว่าเป็นงบที่ได้รับอนุมัติและเบิกจ่ายแล้ว 
ประชาชาติธุรกิจ

นอกจากนี้ กระทรวงเกษตรฯ ยังมีแผนดำเนินโครงการ Sandbox นำร่องใน 3 จังหวัด ได้แก่ นครราชสีมา ศรีสะเกษ และกาญจนบุรี เพื่อควบคุมโรคตั้งแต่ต้นทางการผลิตท่อนพันธุ์ไปจนถึงแปลงปลูก พร้อมใช้แนวทาง 4C ได้แก่ การจัดการท่อนพันธุ์สะอาด การควบคุมพื้นที่ระบาด การสร้างธนาคารท่อนพันธุ์ในชุมชน และความร่วมมือจากทุกภาคส่วน 
ประชาชาติธุรกิจ

5. วิกฤตมันสำปะหลังไทยกับโจทย์การรักษาความสามารถในการแข่งขัน
โรคใบด่างมันสำปะหลังไม่ได้เป็นเพียงปัญหาด้านการเกษตร แต่เชื่อมโยงกับความมั่นคงทางรายได้ของเกษตรกร การจ้างงานในภาคอุตสาหกรรม และความสามารถในการส่งออกของประเทศ

ทั้งนี้ข้อมูลจาก TDRI ระบุว่า ผลผลิตมันสำปะหลังไทยในฤดูการผลิต 2568/69 ลดลงมาอยู่ที่ประมาณ 23 ล้านตัน ขณะที่ผลผลิตก่อนเกิดการระบาดเคยอยู่ในระดับ 30–33 ล้านตัน การลดลงดังกล่าวเกิดจากหลายปัจจัย โดยโรคใบด่างเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญ 
TDRI: Thailand Development Research Institute

ดังนั้น การแก้ปัญหาจึงต้องดำเนินการควบคู่กันทั้งการควบคุมแมลงพาหะ การคัดกรองและกำจัดต้นติดเชื้อ การผลิตท่อนพันธุ์ปลอดโรค การพัฒนาพันธุ์ต้านทาน ตลอดจนการสนับสนุนเกษตรกรให้สามารถปรับตัวและลดความเสี่ยงในการเพาะปลูก

ประเด็นที่ต้องติดตามต่อจากนี้คือ การจัดสรรงบประมาณจะได้รับความเห็นชอบเมื่อใด ท่อนพันธุ์ต้านทานจะสามารถผลิตได้มากเพียงใด และจะกระจายถึงเกษตรกรในพื้นที่ระบาดได้ทันต่อฤดูกาลเพาะปลูกหรือไม่ เพราะความสำเร็จของมาตรการไม่ได้อยู่ที่การประกาศนโยบายเท่านั้น แต่อยู่ที่การทำให้เกษตรกรมีท่อนพันธุ์ดีและมีรายได้ที่มั่นคงขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม