วันที่ 16 เมษายน 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานบรรยากาศเทศกาลสงกรานต์ หรือ ปี๋ใหม่เมืองในพื้นที่จังหวัดพะเยา ยังคงเต็มไปด้วยกลิ่นอายวัฒนธรรมล้านนาอันงดงาม โดยเฉพาะพิธีโบราณ ดำหัวใส่สะตวง ของชาวบ้านวัดแม่ใส อำเภอเมืองพะเยา ที่ยังคงสืบทอดกันมาอย่างเหนียวแน่นจากรุ่นสู่รุ่น

ในช่วงเช้าของวันนี้ ชาวบ้านจะนำสะตวงซึ่งสานจากไม้ไผ่ รองด้วยใบตองหรือกาบกล้วย มารวมกันภายในวัด เพื่อเข้าร่วมพิธีสะเดาะเคราะห์ประจำปี ภายหลังพระสงฆ์ประกอบพิธีสวดมนต์เพื่อความเป็นสิริมงคลแล้ว ชาวบ้านจะใช้น้ำส้มป่อยลูบศีรษะตนเอง ก่อนปล่อยไหลลงสู่สะตวง เปรียบเสมือนการถ่ายโอนเคราะห์กรรม สิ่งไม่ดีออกจากชีวิต จากนั้นจะมีการนำสัตว์น้ำ อาทิ กุ้ง หอย ปู ปลา ไปปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ ตามความเชื่อเรื่องการต่ออายุ เสริมบุญ และสะเดาะเคราะห์ตามวันเกิดของแต่ละคน

สำหรับ สะตวงถือเป็นหัวใจสำคัญของพิธี โดยเปรียบเสมือนภาชนะรองรับเคราะห์กรรมและสิ่งไม่ดีออกจากชีวิต ซึ่งภายในจะบรรจุสิ่งของที่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์หลากหลาย อาทิ

รูปปั้นสัตว์ เช่น ช้าง ม้า วัว ควาย ไก่ ที่ปั้นจากดินเหนียวพืชผักพื้นบ้าน เช่น พริก มะเขือ ใบผักขมใบมะขามฯ จะนำมาใส่สะดวกจำนวน 6 อันให้ครบและนำมาตั้งบริเวณที่หน้าวัดเพื่อให้ชาวบ้านใช้น้ำส้มป่อยสะบัดเคราะห์ลงในสะตวงโดยการนำน้ำส้มป่อยที่ผ่านการทำพิธีนำมาลูบหัวและสะบัดใส่เสื้อผ้าลงไปภายในสะตวงหลังเสร็จสิ้นพิธี คณะกรรมการวัดจะรวบรวมสะตวงไปวางไว้ตามจุดต่างๆ ภายในหมู่บ้าน เช่น ทางสามแพร่ง ริมน้ำ หรือพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ตามความเชื่อว่าจะช่วยกระจายเคราะห์ออกไป และปกป้องคุ้มครองชุมชนให้ปลอดภัยตลอดทั้งปี