ตำบลบางพรม อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม แม้จะเป็นชุมชนขนาดเล็กริมลุ่มน้ำแม่กลอง แต่กลับมีความสำคัญในฐานะแหล่งกำเนิดทุเรียนเมืองแม่กลองที่มีประวัติการปลูกยาวนานกว่า 300 ปี และเป็นต้นทางของ “ทุเรียน 3 น้ำ สมุทรสงคราม” ผลไม้พรีเมียมที่ขึ้นชื่อเรื่องเนื้อเนียนละเอียด รสชาติหวานมัน กลิ่นหอมละมุน และเป็นที่ต้องการของผู้บริโภคจนหลายสวนต้องเปิดให้จองล่วงหน้าตั้งแต่ผลยังมีขนาดเล็ก

นางสาวฉวีวรรณ หัตถกรรม อายุ 76 ปี เกษตรกรหมู่ 4 ตำบลบางพรม เปิดเผยว่า ทำสวนผลไม้แบบผสมผสานบนพื้นที่กว่า 10 ไร่ ทั้งส้มโอ ส้มเช้ง ทุเรียน มังคุด และเงาะ โดยมีต้นทุเรียนมากกว่า 100 ต้น และในจำนวนนี้ยังมีต้นทุเรียนโบราณที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยคุณทวด อายุราว 300 ปี จำนวน 8 ต้น ที่ยังคงให้ผลผลิตมาจนถึงทุกวันนี้ โดยบางต้นสูงกว่าต้นมะพร้าว

และจากคำบอกเล่าของคนรุ่นก่อน บอกว่าการปลูกทุเรียนในพื้นที่สมุทรสงครามเริ่มขึ้นตั้งแต่ปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา หรือเมื่อกว่า 300 ปีมาแล้ว โดยมีจุดเริ่มต้นสำคัญอยู่ที่ตำบลบางพรม ชาวสวนในอดีตได้นำเมล็ดทุเรียนมาทดลองปลูกแซมในสวนผลไม้ เนื่องจากยุคนั้นยังไม่มีเทคโนโลยีการเสียบยอดหรือตอนกิ่งเหมือนในปัจจุบัน

การปลูกด้วยเมล็ดตามธรรมชาติส่งผลให้ต้นทุเรียนมีระบบรากลึก แข็งแรง สามารถชอนไชหาแหล่งน้ำในร่องสวนได้ดี ทนทานต่อสภาพแวดล้อม และมีอายุยืนยาวนับร้อยปี หลายต้นยังคงให้ผลผลิตต่อเนื่องจนปัจจุบัน กลายเป็นมรดกทางการเกษตรที่สะท้อนภูมิปัญญาของชาวสวนแม่กลองอย่างชัดเจน

นางสาวฉวีวรรณ กล่าวด้วยว่า ชาวสวนในอดีตนิยมปลูกทุเรียนแซมร่วมกับผลไม้ชนิดอื่น เพราะทุเรียนต้องการสภาพแวดล้อมที่มีร่มเงาหรือแดดรำไร ไม่ชอบอากาศร้อนจัด จึงเหมาะกับการปลูกในสวนผสมแบบดั้งเดิมของพื้นที่บางพรม

นอกจากนี้ การปลูกด้วยเมล็ดยังทำให้เกิดการกลายพันธุ์ตามธรรมชาติ จนเกิดเป็นสายพันธุ์พื้นเมืองจำนวนมาก ไม่ได้มีเพียงหมอนทองหรือก้านยาวเท่านั้น แต่ยังมีพันธุ์โบราณหายาก เช่น ก้านยาวทรงหวด กบแม่เฒ่า กบเล็บเหยี่ยว กบตาขำ ชะนี อีลวง และกระดุม ฯลฯ ซึ่งหลายสายพันธุ์แทบไม่พบเห็นในท้องตลาดแล้ว

โดยเฉพาะ “อีลวง” ถือเป็นทุเรียนโบราณที่หายากมาก ปัจจุบันในสวนของนางสาวฉวีวรรณ เหลืออยู่เพียงต้นเดียวที่อนุรักษ์ไว้ จุดเด่นของทุเรียนพันธุ์นี้คือ บางผลมีลักษณะภายนอกสมบูรณ์สวยงามเหมือนทุเรียนทั่วไป แต่เมื่อผ่าออกกลับไม่มีเนื้อรับประทาน จึงเป็นที่มาของชื่อ “อีลวง” และเป็นพันธุ์ที่สร้างความตื่นเต้นให้ผู้ปลูกอยู่เสมอ

สำหรับเอกลักษณ์สำคัญที่ทำให้ทุเรียนสมุทรสงครามแตกต่างจากแหล่งปลูกอื่น คือการเป็น “ทุเรียน 3 น้ำ” เนื่องจากพื้นที่ตำบลบางพรมและตำบลใกล้เคียง เช่น บ้านปราโมทย์ บางสะแก โรงหีบ บางกุ้ง กระดังงา และเหมืองใหม่ ได้รับอิทธิพลจากน้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็ม ที่หมุนเวียนหล่อเลี้ยงพื้นที่ตลอดทั้งปี ส่งผลให้ดินมีแร่ธาตุเฉพาะตัว สภาพภูมิศาสตร์ดังกล่าวทำให้ทุเรียนมีคุณภาพโดดเด่น เนื้อแห้งละเอียด ไม่แฉะ เนื้อหนา เม็ดเล็ก รสชาติหวานมันเข้มข้น และมีกลิ่นหอมละมุนเฉพาะตัว จนได้รับการยกย่องให้เป็นทุเรียนพรีเมียมของภาคกลาง

ปัจจุบันทุเรียนในพื้นที่ตำบลบางพรม ให้ผลผลิตในช่วงเดือนเมษายนถึงมิถุนายนของทุกปี โดยพันธุ์ยอดนิยมยังคงเป็นหมอนทองที่มีเนื้อเยอะ เมล็ดลีบ และรสหวานมัน ขณะที่ก้านยาวถือเป็นสายพันธุ์ระดับพรีเมียมที่มีราคาสูง บางสวนเปิดให้จองล่วงหน้าตั้งแต่ผลยังเล็กทำให้ไม่มีจำหน่ายในท้องตลาด ราคาตั้งแต่หลักพันไปจนถึงหลักหมื่นบาทต่อลูก ส่วนพันธุ์พื้นเมืองอย่างชะนี กระดุม กบเล็บเหยี่ยว และกบตาขำ ยังคงได้รับความนิยมจากนักชิมและนักสะสมพันธุ์ทุเรียนโบราณ เนื่องจากมีรสชาติและกลิ่นที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว

อย่างไรก็ตาม แม้พื้นที่ปลูกทุเรียนในจังหวัดสมุทรสงครามจะมีไม่มากนัก แต่ด้วยคุณภาพที่โดดเด่นและผลผลิตที่มีจำกัด ทำให้ “ทุเรียน 3 น้ำ สมุทรสงคราม” กลายเป็นผลไม้หายากที่ต้องสั่งจองล่วงหน้าโดยตรงกับเจ้าของสวน ขณะเดียวกัน ตำบลบางพรม ยังคงได้รับการยกย่องให้เป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุกรรมทุเรียนโบราณที่สำคัญของลุ่มน้ำแม่กลอง และเป็นพื้นที่ที่ยังคงรักษาต้นทุเรียนอายุนับร้อยปีเอาไว้ได้อย่างน่าภาคภูมิใจ สืบสานตำนานทุเรียนเมืองแม่กลองให้คงอยู่คู่จังหวัดสมุทรสงครามต่อไปในอนาคต ท่านที่ต้องการชิมรสชาติทุเรียนบางพรม ของจังหวัดสมุทรสงคราม คงต้องฤดูกาลหน้า หรือลองโทรศัพท์สอบถามได้ที่ 099-4988940 หรือ 080-3089711