ประจวบคีรีขันธ์จัดงานวันระลึกพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ ครบรอบ 136 ปี ณ ถ้ำพระยานคร อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด พร้อมน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5

เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2569 นายสิทธิชัย สวัสดิ์แสน ผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มอบหมายให้ พ.อ.ชูพงษ์ สายอุบล รองผู้อำนวยการรักษาความมั่นคงภายในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นประธานในพิธีวันระลึกพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ ครบรอบ 136 ปี โดยมีนายนิทัศน์ นุ่นสง ผู้อำนวยการสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 3 สาขาเพชรบุรี นายสุรวัชร เปลี่ยนปราณ ผู้อำนวยการส่วนอุทยานแห่งชาติ นายเอกฤทธิ์ ดวงมาลา หัวหน้าอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด นายสมเจตน์ จันทนา ผู้อำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ผู้แทนนายอำเภอสามร้อยยอด หัวหน้าส่วนราชการ หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ เจ้าหน้าที่กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และประชาชน เข้าร่วมพิธีอย่างพร้อมเพรียง

ภายในงาน ประธานในพิธีได้ถวายราชสักการะ กล่าวอาศิรวาทราชสดุดี กล่าวคำปฏิญาณตน และวางพวงมาลาหน้าพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งประดิษฐานอยู่บนพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ ภายในถ้ำพระยานคร หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติที่ สย.2 (หาดแหลมศาลา) อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด เพื่อแสดงความจงรักภักดีและน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ

ทั้งนี้ อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอดได้ประสานขอข้อมูลทางประวัติศาสตร์จากกรมศิลปากร จนพบหลักฐานเพิ่มเติมว่า ถ้ำพระยานครเคยรับเสด็จพระมหากษัตริย์ไทยถึง 5 พระองค์ ได้แก่ รัชกาลที่ 4 รัชกาลที่ 5 รัชกาลที่ 6 รัชกาลที่ 7 และรัชกาลที่ 9 จากเดิมที่เข้าใจกันว่ามีเพียง 3 พระองค์

สำหรับพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ ตั้งอยู่ภายในถ้ำพระยานคร มีลักษณะเป็นพลับพลาแบบจตุรมุข กว้าง 2.55 เมตร ยาว 8 เมตร และสูง 2.55 เมตร สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 เพื่อใช้เป็นที่ประทับเมื่อเสด็จประพาสถ้ำพระยานคร โดยก่อสร้างจากฝีพระหัตถ์ของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าขจรจรัสวงศ์ กรมหมื่นปราบปรปักษ์ สร้างขึ้นในกรุงเทพมหานครก่อนลำเลียงมาประกอบ ณ ถ้ำพระยานคร

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินทรงยกช่อฟ้าด้วยพระองค์เอง เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ.2433 และโปรดเกล้าฯ ให้จารึกพระปรมาภิไธยย่อ “จ.ป.ร.” ไว้บริเวณผนังด้านเหนือของพลับพลา

ปัจจุบัน พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์นับเป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ และเป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ที่มีชื่อเสียงของประเทศ โดยเฉพาะช่วงที่แสงอาทิตย์ส่องผ่านปล่องถ้ำลงมากระทบองค์พระที่นั่งอย่างงดงาม ซึ่งกรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญตั้งแต่ปี พ.ศ.2495