เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569 กลุ่มอนุรักษ์ลุ่มน้ำญวน บ้านน้ำยวนพัฒนา หมู่ 19 ตำบลร่มเย็น อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา รวมตัวแสดงจุดยืนคัดค้านโครงการอ่างเก็บน้ำน้ำญวน วงเงินงบประมาณ 2,600 ล้านบาท ภายหลังจากคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (กนช.) มีมติเห็นชอบให้ดำเนินโครงการ ระยะเวลา 6 ปี (พ.ศ. 2571-2576) โดยกลุ่มชาวบ้านเรียกร้องให้ทบทวนมติและยกเลิกโครงการดังกล่าว พร้อมขอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องแจ้งผลการรับเรื่องร้องเรียนเป็นลายลักษณ์อักษรภายใน 15 วัน

สืบเนื่องจากการประชุม กนช. ครั้งที่ 4/2569 เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 ซึ่งมี นายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน โดยที่ประชุมมีมติเห็นชอบให้กรมชลประทานดำเนินโครงการอ่างเก็บน้ำน้ำญวนตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ประชาชนในพื้นที่บ้านน้ำยวนพัฒนา ยืนยันไม่เห็นด้วยมาโดยตลอด เนื่องจากกังวลผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สังคม และวิถีชีวิต พร้อมประกาศจุดยืนไม่โยกย้ายที่อยู่อาศัยและไม่ขอรับเงินชดเชยทุกกรณี

กลุ่มอนุรักษ์ลุ่มน้ำญวนระบุว่า การพิจารณาของ กนช. อาจอาศัยข้อมูลจากภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว โดยขาดการตรวจสอบข้อมูลจากผู้ได้รับผลกระทบอย่างรอบด้าน นอกจากนี้ยังตั้งข้อสังเกตถึงกระบวนการมีส่วนร่วม โดยเฉพาะการประชุมหารือปรับลดขนาดสันเขื่อน ซึ่งชาวบ้านไม่ได้รับเอกสารประกอบการประชุมล่วงหน้าอย่างเพียงพอ อีกทั้งยังขาดคำชี้แจงด้านเทคนิคและขั้นตอนการรับฟังความคิดเห็นที่ชัดเจน

ขณะเดียวกัน ชาวบ้านยืนยันว่าการประชุมที่ผ่านมาเป็นเพียงการหารือ ไม่ใช่การลงมติเห็นชอบโครงการ และกังวลว่ารายงานการประชุมหรือเอกสารราชการบางส่วนอาจบันทึกข้อมูลไม่ตรงกับจุดยืนที่แท้จริงของชุมชน ทั้งนี้ ชุมชนมีระบบบริหารจัดการน้ำแบบ “เหมืองฝาย” ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ใช้ร่วมกันมานาน จึงเสนอให้ภาครัฐสนับสนุนงบประมาณซ่อมแซมและพัฒนาฝายเดิมให้มีประสิทธิภาพ แทนการสร้างอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่

สำหรับข้อเรียกร้องหลักของกลุ่มอนุรักษ์ลุ่มน้ำญวน มี 3 ข้อ ได้แก่

1. ยืนยันคัดค้านโครงการอ่างเก็บน้ำน้ำญวน

2. ขอให้ กนช. ทบทวนมติเห็นชอบโครงการ พร้อมเปิดให้ตรวจสอบกระบวนการรับฟังความคิดเห็นและการจัดทำรายงานที่เกี่ยวข้องอย่างโปร่งใส

3. ขอให้ยกเลิกโครงการอ่างเก็บน้ำน้ำญวน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา

ทั้งนี้ กลุ่มอนุรักษ์ลุ่มน้ำญวนย้ำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตอบรับข้อร้องเรียนเป็นลายลักษณ์อักษรภายใน 15 วัน และยืนยันจะเดินหน้าคัดค้านจนกว่าจะได้รับคำตอบที่ชัดเจน