ทีมนักวิชาการมหาวิทยาลัยนครพนม นำโดย ผศ.ดร.กัญลยา มิขะมา หัวหน้าโครงการ พร้อมด้วย ผศ.ดร.บัณฑิต บุญขาว คณบดีคณะวิศวกรรมศาสตร์ ผศ.ดร.เสาวคนธ์ เหมวงษ์ คณบดีคณะเกษตรและเทคโนโลยี ที่ปรึกษาโครงการ และ รศ.ดร.ยศ บริสุทธิ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการมีส่วนร่วมจากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ร่วมกับสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) จัด “เวทีปฐมนิเทศระดับจังหวัด เวทีที่ 1 จังหวัดเชียงราย” ภายใต้โครงการสร้างความเข้มแข็งกลุ่มเครือข่ายภาคประชาสังคมในพื้นที่ 8 จังหวัดริมน้ำโขง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ณ ห้องประชุมฝ้ายคำ โรงแรมน้ำโขงริเวอร์ไซด์ อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา

เวทีครั้งนี้จัดขึ้นในช่วงที่ชุมชนริมน้ำโขงในเชียงราย ยังกังวลเรื่องการปนเปื้อนสารหนูในลุ่มน้ำกก–สาย–รวก–โขง โดยผลตรวจคุณภาพน้ำครั้งที่ 23 ของกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) เมื่อปลายเดือนกันยายน 2569 พบว่าแม่น้ำโขงและแม่น้ำกกอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน แต่แม่น้ำสายยังพบสารหนูเกินมาตรฐานทั้ง 3 จุด ส่วนผลตรวจตะกอนดินเมื่อเดือนกรกฎาคม 2569 พบสารหนูในตะกอนแม่น้ำโขงทั้ง 4 จุด ตั้งแต่สามเหลี่ยมทองคำถึงบ้านหัวเวียง อ.เชียงของ สูงกว่าระดับที่เป็นอันตรายต่อสัตว์หน้าดิน

สิ่งที่คณะได้จากเวทีนี้ เป็นความต้องการและความคาดหวังของประชาชนต่อลุ่มน้ำโขง โดยผู้เข้าร่วมระดมความคิดเห็น ครอบคลุม 4 มิติ คือ ศักยภาพ ความภาคภูมิใจ ข้อจำกัด และข้อห่วงกังวลต่อลุ่มน้ำโขง 

พร้อมจัดลำดับความสำคัญสูงสุด 3 อันดับแรก 1.ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควบคุมสารหนูและสารเคมีจากแหล่งกำเนิด เพื่อป้องกันการปนเปื้อนในแม่น้ำ 2.ให้แม่น้ำโขงและแม่น้ำกกกลับมามีคุณภาพที่สะอาดและปราศจากสารพิษปนเปื้อน และ 3.สร้างอาชีพที่มั่นคงควบคู่กับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อให้ลูกหลานดำรงชีวิตในถิ่นฐานเดิมได้อย่างยั่งยืน

ผลการจัดเวทีสะท้อนชัดว่า ความปลอดภัยของน้ำคือเรื่องเร่งด่วนที่สุดของชุมชน สองอันดับแรกเป็นเรื่องการควบคุมสารพิษจากแหล่งกำเนิดและการฟื้นคุณภาพแม่น้ำ สูงกว่าประเด็นด้านอาชีพและรายได้อย่างชัดเจน ชุมชนมองว่าอาชีพริมโขงทั้งประมง เกษตร และท่องเที่ยว จะมั่นคงได้ก็ต่อเมื่อแม่น้ำปลอดภัยก่อน

ซึ่งทีมที่ปรึกษาโครงการจะนำผลจากเวทีไปสังเคราะห์เป็นแนวทางพัฒนาเครือข่าย การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ และการพัฒนาอาชีพทางเลือกให้ตรงกับบริบทของจังหวัดเชียงราย และเสนอต่อ สทนช. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป.