ที่ห้องประชุมที่ว่าการอำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย มีการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ “โรงเรียนปลูกป่า” โดยความร่วมมือของ GIZ   ภายใต้โครงการ Inclusive Sustainable Rice Landscape (ISRL) หรือโครงการระบบการผลิตข้าวยั่งยืนแบบองค์รวม   สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย(TEI) ภายใต้โครงการพัฒนากลไกความร่วมมือขับเคลื่อนแผนปฎิบัติการร่วมยุทธศาสตร์ฟ้าใส(CLEAR Sky Strategy) เพื่อลดมลพิษหมอกควันข้ามแดน(ระยะที่ 2) มูลนิธิฟื้นฟูป่าพื้นถิ่น และภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง มุ่งส่งเสริมการฟื้นฟูป่าและระบบนิเวศลุ่มน้ำหงาว ควบคู่กับการพัฒนาระบบเกษตรกรรมอย่างยั่งยืน โดยอำเภอเวียงแก่นมีพื้นที่เกษตรกรรมกว่า 146,756 ไร่ และป่าชุมชน 28 แห่ง ครอบคลุมพื้นที่กว่า 21,339 ไร่ ซึ่งกำลังเผชิญความท้าทายจากการทำเกษตรเชิงเดี่ยว การเผาเตรียมพื้นที่ และความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยมี อาจารย์นพพร นนทภา ที่ปรึกษากิตติมศักดิ์ มูลนิธิฟื้นฟูป่าพื้นถิ่น เป็นวิทยากรในการปลูกป่าแบบประณีต

โดยในการอบรมครั้งนี้ ได้รับเกียรติจาก นายสุพจน์ ลังกาวีระนันท์ นายอำเภอเวียงแก่น ให้เกียรติเป็นประธานในการอบรม   การอบรมเน้นแนวคิด “ปลูกป่าแบบประณีต” ที่ไม่ได้มุ่งเพียงเพิ่มจำนวนต้นไม้ แต่ให้ความสำคัญกับความเหมาะสมของระบบนิเวศ ตั้งแต่การสำรวจสภาพดิน น้ำ และพื้นที่ การคัดเลือกไม้พื้นถิ่นและแม่ไม้ การเก็บเมล็ดพันธุ์ เพาะกล้า การใช้จุลินทรีย์ท้องถิ่นและเห็ดไมคอร์ไรซา ตลอดจนการปลูกและดูแลรักษาให้ต้นไม้มีอัตราการรอดสูง พร้อมส่งเสริมระบบวนเกษตร (Agroforestry) ด้วยการผสมผสานไม้ยืนต้น พืชอาหาร พืชสมุนไพร และพืชเศรษฐกิจ เช่น กาแฟ ให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ เพื่อสร้างผลผลิตและรายได้ทั้งระยะสั้น กลาง และยาว ลดการพึ่งพาพืชเชิงเดี่ยว และฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดินและน้ำ

ดร.สมสวย ปัญญาสิทธิ์ ผู้อำนวยการอาวุโสภาคสนาม ประจำพื้นที่ภาคเหนือ GIZ ประจำประเทศไทย กล่าวว่า โครงการฟื้นฟูป่าเป็นกิจกรรมหนึ่งภายใต้โครงการผลิตข้าวอย่างยั่งยืนแบบองค์รวม (ISIL) เพื่อสร้างความสมดุลระหว่างพื้นที่ป่าและพื้นที่ทำการเกษตรอย่างบูรณาการ แนวทางการฟื้นฟูประกอบด้วยการรักษาป่าและแหล่งน้ำให้อยู่ในสภาพเดิมให้มากที่สุด ป้องกันการบุกรุก และส่งเสริมการปลูกป่าเพิ่มเติมด้วยพันธุ์ไม้ที่หลากหลาย 

กลยุทธ์สำคัญคือการบริหารจัดการป่าให้มีความสมดุลทางชีวภาพ โดยเพาะพันธุ์กล้าไม้ที่ใส่เชื้อเห็ดลงไป เมื่อนำกล้าไม้ไปปลูกจะทำให้เกิดการแพร่ขยายของเชื้อเห็ด ได้ทั้งพื้นที่ป่าและผลผลิตเห็ดไปพร้อมกัน ตามสโลแกน "ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว ในป่ามีเห็ด" นอกจากนี้ยังมีการสร้างจิตสำนึกให้เยาวชนผ่านโครงการโรงเรียนปลูกป่า เพื่อให้เด็กรู้จักการเพาะกล้าไม้ การดูแลรักษาป่า และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม 

ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อำนวยการสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย กล่าวว่า สำหรับจังหวัดเชียงราย ถือเป็นพื้นที่ที่ประสบปัญหาเรื่องหมอกควันไฟป่าทั้งจากภายในและประเทศเพื่อนบ้าน โครงการฟื้นฟูระบบนิเวศนี้จึงได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจให้กับชาวบ้านและประเทศเพื่อนบ้านว่าผลกระทบจากการเผาป่านั้นเชื่อมโยงกัน โครงการมุ่งเน้นการส่งเสริมให้นำเชื้อเห็ดไมคอร์ไรซาไปใส่ในพื้นที่ป่าเดิมที่มีอยู่ หรือพื้นที่ปลูกป่าใหม่ เพื่อให้ชาวบ้านมีทรัพยากรสำหรับทำมาหากินและมีรายได้จากป่าโดยไม่ต้องเผา แนวทางนี้จะช่วยดูแลรักษาป่า ลดปัญหา PM 2.5 อย่างเป็นรูปธรรม และยังเป็นการสนับสนุนนโยบายของประเทศที่ต้องการเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้ครอบคลุมร้อยละ 55 ของพื้นที่ประเทศอีกด้วย

ดร.จีรนุช ศักดิ์คำดวง หัวหน้าโครงการพัฒนากลไกความร่วมมือขับเคลื่อนแผนปฎิบัติการร่วมยุทธศาสตร์ฟ้าใส (CLEAR Sky Strategy) กล่าวว่า โครงการ Clear Sky หรือโครงการหมอกควันข้ามแดน มีวัตถุประสงค์หลักในการสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศไทย เมียนมา และลาว เพื่อลดปัญหาหมอกควันข้ามแดนที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจของประชาชนทั้ง 3 ประเทศ โครงการนี้มุ่งหวังให้เป็นจุดประกายสำคัญที่ผลักดันให้เกิดการทำงานร่วมกันเพื่อลดปัญหาอย่างแท้จริง การดำเนินงานแบ่งออกเป็น 2 ระดับ คือ การทำงานในระดับนโยบายของรัฐบาลทั้ง 3 ประเทศ และการลงพื้นที่ทำงานร่วมกับชุมชนในจังหวัดเชียงราย ในปีนี้โครงการได้รับการตอบรับที่ดีจากชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จนสามารถขยายพื้นที่การทำงานจาก 4 อำเภอ เพิ่มเป็น 7 อำเภอ 

การขับเคลื่อนกิจกรรมในพื้นที่จะยึดจากความต้องการของชุมชนเป็นหลัก โดยสอบถามความสนใจของแต่ละอำเภอเพื่อให้สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ ตัวอย่างเช่น บางพื้นที่ที่มีป่าชุมชนจะจัดกิจกรรมการใช้เชื้อราไมคอร์ไรซาเพื่อป้องกันไฟป่าอย่างยั่งยืน ขณะที่บางพื้นที่อย่างอำเภอแม่สายซึ่งมีพื้นที่ป่าน้อย จะเน้นการจัดการเศษฟางข้าวโดยไม่ต้องเผา และนำกลับมาทำเป็นปุ๋ยคืนสู่ดิน

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จิตรตรา เพียภูเขียว อาจารย์ประจำภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า สำหรับการแก้ปัญหา PM 2.5 จากต้นเหตุนั้น ต้องทำความเข้าใจเกี่ยวกับความเชื่อที่ว่าต้องเผาป่าเพื่อให้ได้เห็ดเผาะ  ในความเป็นจริงการเผาป่าเป็นเพียงการทำลายใบไม้ที่ปกคลุมดินเพื่อให้มองเห็นเห็ดได้ง่ายขึ้นเท่านั้น เห็ดเผาะเป็นพืชที่ต้องอาศัยรากต้นไม้แบบพึ่งพาอาศัยกัน หากทำการเผาป่าจนสูญเสียความชื้นและทำลายรากต้นไม้ เชื้อเห็ดก็จะถูกทำลายไปด้วย โครงการจึงมุ่งเน้นการให้ความรู้และสนับสนุนให้ชาวบ้านเพาะเชื้อเห็ดเผาะได้เองในพื้นที่สวนหรือไร่ เพื่อสร้างรายได้โดยไม่ต้องเข้าป่าไปเผา นอกจากนี้ยังสนับสนุนการเปลี่ยนพืชเกษตร จากพืชที่ต้องใช้ไฟในการจัดการอย่างข้าวโพด ไปปลูกไม้ยืนต้นอย่างต้นกาแฟทดแทน ซึ่งนอกจากจะช่วยลดการเผาและให้ผลผลิตต่อเนื่องแล้ว ยังสอดคล้องกับแนวโน้มที่เกษตรกรมีอายุเฉลี่ยสูงขึ้น ทำให้ไม่ต้องทำงานหนักเหมือนการทำไร่เลื่อนลอย รวมถึงมีการร่วมมือกับหน่วยงานรัฐเพื่อส่งเสริมการปลูกไม้ยืนต้นอื่นๆ ในระบบวนเกษตรแบบค่อยเป็นค่อยไป