เปิดตัวหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ฉลองครบ150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี

มูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี เปิดตัวหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ฉลองครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี 

 มูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี นำโดย ดร.ศิวาวุธ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ประธานจัดงานเฉลิมฉลอง 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ร่วมกล่าวเปิดงานและแถลงเปิดตัวหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร เพื่อร่วมรำลึกครบรอบ 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี หรือ “ครูเทพ” บุคคลสำคัญของชาติผู้มีบทบาทอย่างยิ่งต่อการวางรากฐานการศึกษาไทย จากชีวิตวัยเยาว์ที่มุ่งมั่นใฝ่เรียนรู้ สู่การรับราชการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งสำคัญระดับประเทศ อาทิ เสนาบดีกระทรวงธรรมการ ผู้บุกเบิกแนวคิดด้านการศึกษาสมัยใหม่ ประธานรัฐสภาคนแรก และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการคนแรกภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 พร้อมสืบสานพันธกิจด้านการศึกษา การบริหารราชการ และการพัฒนาประเทศอย่างต่อเนื่อง จวบจนวาระสุดท้ายของชีวิต หนังสือเล่มนี้จึงถ่ายทอดทั้งชีวประวัติ แนวคิด และคุณูปการของท่านในฐานะ “ผู้สร้างคนให้แผ่นดิน” ผู้ใช้การศึกษา วรรณกรรม และคุณธรรม เป็นพลังสำคัญในการพัฒนาประเทศจากสยามสู่ไทย 

โดยภายในงานเปิดตัวหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ได้จัดขึ้นอย่างอบอุ่นและทรงคุณค่า เริ่มตั้งแต่การกล่าวเปิดงานโดย ดร.ศิวาวุธ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ต่อด้วยการนำเสนอวิดีทัศน์เพื่อกล่าวถึงวาระสำคัญครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี และถ่ายทอดความสำคัญของหนังสือเล่มนี้ในฐานะบันทึกเรื่องราวชีวิต ความคิด และคุณูปการของบุคคลสำคัญผู้มีบทบาทต่อการศึกษา วรรณกรรม และประวัติศาสตร์ไทย นอกจากนี้ ยังมีการแสดงขับร้องประกอบเปียโนในบทเพลง “คิดถึง (จันทร์กระจ่างฟ้า)” โดย คุณเอกชัย ทับทิมทอง รวมถึงการแสดง “รามรันทด” กำกับการแสดงโดย อาจารย์นิกร แซ่ตั้ง ซึ่งช่วยเติมเต็มบรรยากาศของงานให้สะท้อนทั้งมิติทางศิลปะ วรรณกรรม และวัฒนธรรมอย่างงดงาม

อีกหนึ่งช่วงสำคัญของงานคือช่วงเสวนานักเขียน ซึ่งได้รับเกียรติจากวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิและนักเขียนคนสำคัญของหนังสือ ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองและถ่ายทอดเบื้องหลังแนวคิดในการจัดทำหนังสือ ได้แก่ อาจารย์ชมัยภร บางคมบาง, คุณจุฑา เทพหัสดิน ณ อยุธยา และคุณพิรฎา อุตตโมทย์ โดยมี ดร.รสิตา สินเอกเอี่ยม เป็นผู้ดำเนินรายการ ก่อนเข้าสู่ช่วงพิธีเปิดตัวหนังสืออย่างเป็นทางการ

นอกจากนี้ บริเวณภายนอกห้องแถลงข่าวยังมีการจัดนิทรรศการ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” เพื่อร่วมรำลึกครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี โดยมูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ภายในนิทรรศการจัดแสดงภาพถ่าย พร้อมบทความบรรยายเรื่องราวชีวิต แนวคิด และผลงานสำคัญของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ตลอดจนสิ่งที่ท่านได้ริเริ่มและสร้างคุณูปการไว้แก่ประเทศในหลากหลายมิติ ทั้งด้านการศึกษา วรรณกรรม ศิลปวัฒนธรรม และการพัฒนาสังคมไทย โดยนิทรรศการดังกล่าวจัดขึ้นระหว่างวันที่ 28 เมษายน – 3 พฤษภาคม 2569 เวลา 10.00 – 20.00 ณ บริเวณโถงชั้น 1 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)

โดยภายในพื้นที่จัดนิทรรศการ ยังมีการฉายวิดีโอพิเศษผ่านจอจัดแสดง นำเสนอมุมมองจาก ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน หนึ่งในนักเขียนของหนังสือ ผู้ถ่ายทอดบทความ “บนเส้นเวลา ๔ รัชกาล ชีวิตเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีท่ามกลางยุคจักรวรรดินิยม สงคราม และการปฏิรูปสยาม (ค.ศ. ๑๘๗๗–๑๙๔๓)” โดยชวนผู้อ่านมองชีวิตของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีผ่านบริบทประวัติศาสตร์โลกและประวัติศาสตร์สยามในช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่าน ตั้งแต่ยุคจักรวรรดินิยม สงครามโลก ไปจนถึงการปฏิรูปประเทศ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าเรื่องราวของ “ครูเทพ” ไม่ได้เป็นเพียงชีวประวัติของบุคคลสำคัญคนหนึ่งเท่านั้น หากยังเป็นประตูสำคัญที่ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าใจพัฒนาการของสังคมไทย ความเปลี่ยนแปลงของโลก และคุณค่าของการศึกษาในฐานะรากฐานสำคัญของการสร้างชาติ

ดร. ศิวาวุธ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ประธานจัดงานเฉลิมฉลอง 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี กล่าวว่า “ หนังสือ ‘สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย’ จัดทำขึ้นในวาระครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี หรือ สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา ปูชนียบุคคลผู้ทรงคุณูปการอย่างยิ่งต่อระบบการศึกษาไทย และเป็นบุคคลสำคัญที่มีบทบาทในการขับเคลื่อนสังคมไทยในช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านจากสยามสู่รัฐชาติสมัยใหม่ หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงชีวประวัติของท่านเท่านั้น หากยังเป็นภาพสะท้อนของยุคสมัย ผ่านมุมมองที่หลากหลาย ทั้งประวัติศาสตร์ การเมือง การศึกษา กีฬา วรรณกรรม สังคม และงานสร้างสรรค์ โดยได้รับเกียรติจากนักเขียนผู้ทรงคุณวุฒิ 14 ท่าน ร่วมถ่ายทอดเรื่องราวอย่างลุ่มลึกและรอบด้าน 

ดร. ศิวาวุธ กล่าวเพิ่มเติมว่า เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเป็นมากกว่านักการศึกษา แต่คือ ‘บรมครู’ ผู้วางรากฐานการศึกษาชาติอย่างเป็นระบบ ทั้งการสร้างมาตรฐานวิชาชีพครู การพลศึกษา และอาชีวศึกษา ตลอดจนการใช้กีฬาและวรรณกรรมเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคนให้มีทั้งความรู้ คุณธรรม และสุขภาวะที่ดี แนวคิดและคุณูปการของท่านยังคงร่วมสมัย และเป็นแรงบันดาลใจให้คนรุ่นหลังได้ตระหนักถึงคุณค่าของการใช้ชีวิตเพื่อสร้างประโยชน์แก่ผู้อื่นและสังคม ”

หนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ประกอบด้วยบทความและงานเขียนจากนักเขียนผู้ทรงคุณวุฒิหลากหลายสาขา ที่ร่วมกันถ่ายทอดภาพของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีในมิติที่แตกต่างกัน ได้แก่ 
• บท “บนเส้นทาง ๑๕๐ ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ผู้สร้างคนให้แผ่นดิน” โดย คุณสนั่นชาติ เทพหัสดิน ณ อยุธยา
• บท “มอง ‘ครูเทพ’ ผ่านหนังสือทรงคุณค่า ๓ เล่ม จิตวิญญาณแห่ง ‘ปราชญ์’ ผู้บุกเบิกการศึกษา และ ‘บรมครู’ ผู้เชี่ยวชาญวรรณศิลป์” โดย คุณอภินันท์ บุญเรืองพะเนา เรียบเรียงจากบทสัมภาษณ์ อาจารย์มกุฏ อรฤดี ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ปี พ.ศ. ๒๕๕๕
• บท “บนเส้นเวลา ๔ รัชกาล ชีวิตเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีท่ามกลางยุคจักรวรรดินิยม สงคราม และการปฏิรูปสยาม (ค.ศ. ๑๘๗๗–๑๙๔๓)” โดย ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน
• บท “บทกวี จากสันติสู่สันติ ๑๕๐ ปี ‘ครูเทพ’” โดย อาจารย์ชมัยภร บางคมบาง ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๗
• บท “กีฬา กีฬา เป็นยาวิเศษ ทรงคุณค่าข้ามเวลา” โดย ดร.กรวิช เทพหัสดิน ณ อยุธยา 
• บท “เมื่อสยามแปรผัน ครูเทพในประวัติศาสตร์การเมืองสู่ศตวรรษใหม่” โดย คุณจุฑา เทพหัสดิน ณ อยุธยา
• บท “ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมกับการสื่อสารสู่สังคม” โดย ดร.รสิตา สินเอกเอี่ยม และ ดร.สุวิทย์ เลิศวิมลศักดิ์
• บท “บ้านแห่งปัญญา ต้นธารครูเทพและกำเนิดสตรีจุลนาค” โดย คุณกมลาสวาท ยามะรัต
• บท “แสงหนึ่งในกาลโรคระบาด ครูเทพ...ผู้จุดประกายวิทยาในยุคมืดโรคระบาดครองเมือง” โดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.นทีทิพย์ กฤษณามระ
• บท “เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี บิดาแห่งพลศึกษาและรากฐานกีฬาไทย” โดย ดร.อนุชิต กุลวานิช
• บท “ถึงคราวสุขสิมาพรากหากเผอิญ ครูเทพกับคนจีนในสยาม จากบทละครสู่งานวิจารณ์สังคม” โดย คุณพลพัธน์ ภูรีสถิต
• บท “คิดถึง จันทร์กระจ่างฟ้า บทเพลงแห่งครูเทพในห้วงกาลศตวรรษ” โดย ดร.กรวิช เทพหัสดิน ณ อยุธยา
• บท “โคลงกลอนของครูเทพ เพศสภาวะและบทบาทของหญิงและชายในสังคมไทยสมัยใหม่” โดย คุณพิรฎา อุตตโมทย์ 
• และบท “ละครเวที วัฒนธรรมความบันเทิง และเครื่องมือสารพัดประโยชน์” โดย อาจารย์นิกร แซ่ตั้ง

สำหรับหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” จัดทำขึ้นเพื่อร่วมรำลึกครบรอบ 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี มีให้เลือกทั้งฉบับปกอ่อน ราคา 599 บาท และฉบับปกแข็ง ราคา 1,299 บาท ผู้สนใจสามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์มูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี: https://dharmasaktimontri.or.th/