มทร.ศรีวิชัย ผลิตจานใบจาก ภาชนะรักษ์โลก

นักวิจัย  มทร.ศรีวิชัย นำใบจากในชุมชนลุ่มน้ำปะเหลียน ผลิตเป็น  “จานใบจาก”  ที่แข็งแรง สวยงาม และสื่อถึงอัตลักษณ์ของท้องถิ่นภาคใต้ ได้รับความสนใจจากผู้ประกอบการร้านอาหาร และโรงแรมในจังหวัดตรังเป็นจำนวนมาก

หลังประสบความสำเร็จจากการพัฒนาตู้อบแห้งใบจาก  ภายใต้โครงการวิจัยการจัดการทรัพยากรแบบมีส่วนร่วมเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนลุ่มน้ำปะเหลียน จ.ตรัง ระยะที่ 1 ของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย  โดยการสนับสนุนของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)  เมื่อปีที่ผ่านมา ที่ทำให้ “ติหมา” (ภาชนะใส่น้ำสานด้วยใบจากแห้ง) ที่เป็นภูมิปัญญาของคนภาคใต้ กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สร้างรายได้ให้กับกลุ่มผู้ผลิตในพื้นที่ อ.ปะเหลียน มากกว่าหนึ่งล้านบาทต่อปี ทำให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนทุ่งกระบือร่วมใจพัฒนา หมู่ที่ 9 ต.ทุ่งกระบือ อ.ย่านตาขาว จ.ตรัง สนใจจะนำใบจากที่เป็นวัสดุในท้องถิ่นและมีอยู่เป็นจำนวนมากมาผลิตเป็นภาชนะใส่อาหารเพื่อแก้ปัญหาขยะพลาสติก

“ตอนนั้นในชุมชนมีทรัพยากรใบจากเป็นจำนวนมาก ชาวบ้านต้องการนำใบจากมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสร้างรายได้ให้มากขึ้น เพราะในปัจจุบันมีเพียงการนำใบจากมาทำเป็นใบยาสูบ แต่เนื่องจากในชุมชนแห่งนี้ไม่เคยทำติหมามาก่อน ทีมวิจัยจึงเสนอแนวทางการนำใบจากมาทำเป็นผลิตภัณฑ์อื่น ๆ  จนได้ข้อสรุปว่าจะทำภาชนะบรรจุอาหารเพื่อการบริโภคที่สามารถใช้งานได้จริง ปลอดภัย และตรงกับความต้องการของตลาด”  ผศ.ดร. ชาตรี หอมเขียว จากคณะวิศวกรรมศาสตร์  กลุ่มวิจัยเรื่อง การพัฒนาฐานอาชีพของชุมชนในรูปแบบการแปรรูปผลิตภัณฑ์จาก ภายใต้โครงการวิจัยการจัดการทรัพยากรแบบมีส่วนร่วมเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนลุ่มน้ำปะเหลียน จ.ตรัง ระยะที่ 2  กล่าวถึงที่มาที่ไปของแนวคิดการทำวิจัย

การนำใบจากมาผลิตเป็นภาชนะนั้นก็มีขั้นตอนที่ไม่ซับซ้อน โดยเริ่มจากการนำใบจากมาตากให้แห้งและตัดให้ได้ความยาวตามที่ต้องการ แล้วนำมาซ้อนกันเป็นแผ่น  2 แผ่น ที่วางตามแนวยาวและแนวขวางโดยใช้แป้งสาคูเป็นตัวประสาน  จากนั้นนำไปเข้าแม่พิมพ์ (โมล) และใช้เครื่องอัดที่มีระบบแรงดันและความร้อน เพื่ออัดให้แผ่นใบจาก กลายเป็น “จานใบจาก”  ที่มีความปลอดภัยต่อผู้บริโภค เพราะเป็นวัตถุดิบที่มาจากธรรมชาติ 100 เปอร์เซ็นต์

ผศ.วรพงค์ บุญช่วยแทน นักวิจัยโครงการนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารรักษ์โลกจากใบจาก ซึ่งเข้ามาช่วยในด้านการออกแบบเครื่องอัดใบจาก   กล่าวว่า ก่อนที่มหาวิทยาลัยจะนำเครื่องไปติดตั้งและสอนการใช้งานจริงให้กลุ่มวิสาหกิจ มหาวิทยาลัยฯ ได้จัดอบรมการใช้งานให้กับตัวแทนกลุ่มวิสาหกิจก่อน เพื่อเตรียมความพร้อมเบื้องต้น ก่อนจะนำเครื่องไปติดตั้งพร้อมทั้งอบรมในพื้นที่อีกครั้งหนึ่ง   ซึ่งวิธีการนี้ทำให้กลุ่มแม่บ้าน มีความรู้ความเข้าใจและสามารถใช้เครื่องนี้ได้เป็นอย่างดีแล้ว และมีการนำมีทักษะบางอย่างของเขามาทำให้ผลิตภัณฑ์ได้มาตรฐานมากขึ้น เช่น ใช้การฟังเสียงไอน้ำที่ระเหยออกมาตามร่องของแม่พิมพ์มาช่วยกำหนดเวลาในการอัดขึ้นรูป ซึ่งช่วยแก้ปัญหาความชื้นที่ไม่เท่ากันของวัตถุดิบได้เป็นอย่างดี และได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพใกล้เคียงกัน

นางเปรมวดี ไพบูลย์ รองประธานวิสาหกิจชุมชนทุ่งกระบือร่วมใจพัฒนา กล่าวว่า  นอกจากผลิตภัณฑ์จานใบ ยังมีการนำเศษใบจากแห้งที่เหลือจากการผลิตจานจากใบจากและผลิตภัณฑ์อื่นๆ มาบดแล้วอัดเป็นจานรักษ์โลกอีกรูปแบบหนึ่ง ที่มีต้นทุนถูกลง โดยจานใบจากที่ได้จากเศษใบจากแห้งมีต้นทุนใบละ 10 บาท  ส่วนจานใบจากสดมีต้นทุนอยู่ที่ใบละ 20 บาท  และด้วยจุดเด่นของ “จานใบจาก” สามารถใส่ได้ทั้งอาหารคาวหวานร้อน-เย็น โดยมีคุณสมบัติคือย่อยสลายง่าย แต่มีความแข็งแรงสูงกว่าภาชนะที่ทำจากใบตองหรือกาบหมาก เนื่องจากมีก้านใบจากเป็นตัวเสริมแรง และมีการวางซ้อนกัน 2 ชั้น (การอัดใบตองหรือใบบัวเป็นภาชนะจะใช้เพียง 1 ใบ)   ทำให้สามารถรองรับน้ำหนักได้มากถึงครึ่งกิโลกรัม  รวมทั้งสามารถนำกลับมาใช้ซ้ำใหม่ได้อีกหลายครั้ง  ที่สำคัญคือมีความสวยงามจากสีและลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ของใบจาก ทำให้เมื่อนำ “จานใบจาก” ไปโชว์ในงานหมูย่างและขนมเค้กเมืองตรัง ซึ่งเป็นงานประจำปีของจังหวัดช่วงเดือนกันยายนที่ผ่านมา  จึงรับเสียงตอบรับจากผู้บริโภคเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะกลุ่มผู้ประกอบการร้านอาหาร โรงแรม และรีสอร์ตในเกาะต่าง ๆ

(email  ข่าวการศึกษา เยาวชน ศิลปวัฒนธรรม  saowaporn@hotmail.com , bat_mamsao@yahoo.com)