ในห้วงปี 2568–ต้นปี 2569 โลกการเมืองระหว่างประเทศต้องเผชิญความผันผวนรุนแรง ทั้งสงครามชายแดน ความขัดแย้งเชิงอำนาจ และการกลับมามีบทบาทโดดเด่นของโดนัลด์ ทรัมป์ บนเวทีโลก ปรากฏการณ์หนึ่งที่ถูกจับตาอย่างกว้างขวาง คือการที่ “พุทธศาสนา” และ “พระสงฆ์” ถูกดึงเข้าไปอยู่ในสมรภูมิทางภูมิรัฐศาสตร์ ผ่านวาทกรรมและปฏิกิริยาที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญของทรัมป์

รายงานวิเคราะห์ล่าสุดชี้ว่า การที่ทรัมป์ถูกกล่าวถึงว่ามีบทบาทเกี่ยวข้องกับ “การเดินเพื่อสันติภาพของพระสงฆ์” แท้จริงแล้วเกิดจากการทับซ้อนของ สองเหตุการณ์ที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ทั้งในเชิงบริบท เป้าหมาย และความสัมพันธ์กับอำนาจรัฐ

พระสงฆ์กัมพูชา: พุทธศาสนาภาครัฐกับการเมืองหลังสงคราม

เหตุการณ์แรกเกิดขึ้นภายหลัง วิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา ปี 2568 ซึ่งทวีความรุนแรงถึงขั้นใช้กำลังทหารเต็มรูปแบบ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตและผู้พลัดถิ่นนับแสน ก่อนที่สหรัฐอเมริกาภายใต้บทบาทนำของโดนัลด์ ทรัมป์ จะใช้การทูตเชิงธุรกรรมและแรงกดดันทางเศรษฐกิจ บีบให้ทั้งสองฝ่ายเข้าสู่การเจรจา จนนำไปสู่การลงนาม “ข้อตกลงสันติภาพกัวลาลัมเปอร์” ในเดือนตุลาคม 2568

ท่ามกลางบรรยากาศหลังการหยุดยิง พระสงฆ์กัมพูชากว่า 2,500 รูป ได้จัดขบวนเดินไปยังสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ในกรุงพนมเปญ เพื่อ ขอบคุณทรัมป์ และแสดงการสนับสนุนให้เขาได้รับ รางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ภาพดังกล่าวสะท้อนบทบาทของ “พุทธศาสนาภาครัฐ” ที่ถูกใช้เป็นซอฟต์พาวเวอร์ เสริมสร้างความชอบธรรมให้รัฐบาลกัมพูชา และตอบสนองความต้องการด้านภาพลักษณ์ของผู้นำสหรัฐฯ

ทรัมป์ตอบรับอย่างชัดเจน ส่งจดหมายแสดงความยินดีและนำเหตุการณ์นี้ไปอ้างเป็นความสำเร็จทางการทูตบนเวทีโลก

พระสงฆ์ในสหรัฐฯ: สันติภาพภาคประชาชนบนความเงียบงัน

ในทางตรงกันข้าม เหตุการณ์ที่สองคือ “Walk for Peace” การเดินธุดงค์เพื่อสันติภาพของคณะพระสงฆ์นานาชาติในสหรัฐอเมริกา นำโดยพระภิกษุปัญญากระ (Bhikkhu Pannakara)  จากรัฐเท็กซัส มุ่งหน้าสู่กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ด้วยเป้าหมายทางจิตวิญญาณ ได้แก่ การเยียวยาความแตกแยกในสังคมอเมริกัน และการรณรงค์ให้รัฐสภารับรองวันวิสาขบูชา

แม้การเดินทางจะเต็มไปด้วยอุปสรรค รวมถึงอุบัติเหตุร้ายแรงที่ทำให้พระภิกษุรูปหนึ่งต้องสูญเสียขา แต่คณะสงฆ์ยังคงเดินหน้าด้วยความสงบ และได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่นจากประชาชนระดับรากหญ้า โดยเฉพาะในรัฐภาคใต้หรือ “Bible Belt”

อย่างไรก็ตาม จนถึงต้นปี 2569 ไม่ปรากฏหลักฐานว่าทรัมป์ได้กล่าวถึงหรือแสดงท่าทีใดๆ ต่อคณะสงฆ์กลุ่มนี้ ความเงียบดังกล่าวถูกนักวิชาการตีความว่า สะท้อนการมองศาสนาแบบ “ประโยชน์นิยม” ของทรัมป์ กล่าวคือ ให้คุณค่าเฉพาะกรณีที่สามารถแปรเป็นทุนทางการเมืองหรือผลประโยชน์เชิงรูปธรรมได้ อีกทั้งยังเกี่ยวข้องกับความละเอียดอ่อนของฐานเสียงคริสเตียนอีวานเจลิคัลในประเทศ

พุทธศาสนากับการเลือกปฏิบัติบนเวทีอำนาจ

การเปรียบเทียบสองกรณีนี้เผยให้เห็นว่า ในสายตาของทรัมป์ พุทธศาสนาไม่ได้ถูกมองอย่างเท่าเทียมกัน พระสงฆ์กัมพูชาได้รับการยกย่อง เพราะเข้ามาอยู่ในสมการแห่งอำนาจและการทูตระหว่างรัฐ ขณะที่พระสงฆ์ในสหรัฐฯ ซึ่งขับเคลื่อนโดยภาคประชาสังคม กลับไม่ถูกให้ความสำคัญในระดับนโยบาย

รายงานสรุปว่า แม้ปราศจากการรับรองจากทำเนียบขาว การเดินของคณะสงฆ์ในสหรัฐฯ ได้พิสูจน์ว่า “อำนาจที่แท้จริง” ไม่ได้อยู่ที่คำกล่าวของผู้นำโลก หากแต่อยู่ที่การสัมผัสใจประชาชนตลอดเส้นทางกว่า 2,300 ไมล์ ที่ซึ่งสันติภาพถูกสร้างขึ้นทีละก้าว ด้วยความเมตตาและศรัทธาที่ไร้พรมแดน มากกว่าคำขู่หรือมาตรการทางเศรษฐกิจบนเวทีการเมืองโลก.