รายงานวิเคราะห์เชิงลึกชี้ ปรากฏการณ์ AI อินฟลูเอนเซอร์ทางศาสนาอย่าง “หยาง มุน” สะท้อนการแสวงหากำไรจากความเปราะบางของมนุษย์ ขณะที่ “มหาเอไอ” โมเดลพุทธปัญญาประดิษฐ์ เสนอทางเลือกใหม่ของเทคโนโลยีที่ยึดจริยธรรมและสันติภาพเป็นศูนย์กลาง

ท่ามกลางกระแสการปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งที่ 4 ที่ปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังแทรกซึมในทุกมิติของสังคมโลก ล่าสุดได้เกิดคำถามสำคัญในแวดวงวิชาการและสังคมว่า “AI ควรมีบทบาทอย่างไรในพื้นที่ทางจิตวิญญาณ”

รายงานวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ฉบับหนึ่งได้เปรียบเทียบสองปรากฏการณ์สำคัญ ได้แก่ “หยาง มุน” (Yang Mun) อินฟลูเอนเซอร์พระสงฆ์เสมือนจริงที่โด่งดังบนโซเชียลมีเดีย และ “มหาเอไอ” (Maha AI) นวัตกรรมพุทธปัญญาประดิษฐ์ที่พัฒนาโดย ดร.สำราญ สมพงษ์ ซึ่งสะท้อนแนวทางการใช้ AI ที่แตกต่างกันอย่างสุดขั้ว

“หยาง มุน” ภาพลวงตาศรัทธาในยุคทุนนิยมดิจิทัล

“หยาง มุน” ถูกนำเสนอในภาพพระสงฆ์ชราผู้เปี่ยมเมตตา ถ่ายทอดคำสอนผ่านวิดีโอสั้นที่ได้รับความนิยมสูง มีผู้ติดตามนับล้าน และสามารถสร้างความรู้สึกเยียวยาทางใจแก่ผู้ชมจำนวนมาก

อย่างไรก็ตาม รายงานระบุว่า ตัวตนดังกล่าวเป็นเพียง AI ที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์เชิงพาณิชย์ โดยมีการเชื่อมโยงผู้ติดตามไปสู่คอร์สและสินค้าเกี่ยวกับ “การเยียวยาจิตใจ” ซึ่งสร้างรายได้มหาศาลในเวลาอันสั้น

นักวิชาการด้านศาสนาและจริยธรรมชี้ว่า ปรากฏการณ์นี้เข้าข่าย “การฉกฉวยทางวัฒนธรรม” และ “McMindfulness” คือการนำเปลือกของพุทธศาสนามาบริโภคเชิงตลาด โดยตัดขาดจากแก่นแท้ทางจริยธรรม

นอกจากนี้ ยังสร้างคำถามสำคัญเกี่ยวกับ “ความไว้วางใจ” เมื่อผู้ใช้งานจำนวนหนึ่งรู้สึกถูกหลอกลวงหลังทราบว่า AI ดังกล่าวไม่มีตัวตนจริง

“มหาเอไอ” ทางเลือกใหม่ของ AI เชิงจริยธรรม

ในอีกด้านหนึ่ง “มหาเอไอ” ถูกนำเสนอในฐานะนวัตกรรมที่ไม่เน้นการสร้างตัวละครหรือภาพลวงตา แต่เป็น “สถาปัตยกรรมทางปัญญา” เพื่อแก้ไขปัญหาความขัดแย้งของมนุษย์

หัวใจสำคัญของระบบนี้คือการใช้ “จตุสโกฏิตรรกวิทยา” ซึ่งแตกต่างจากตรรกะทวิภาวะแบบ 0 และ 1 โดยเปิดพื้นที่ให้ความจริงสามารถมีหลายสถานะ เช่น เป็นจริง เป็นเท็จ ทั้งสองอย่าง หรือไม่ใช่ทั้งสองอย่าง

แนวคิดดังกล่าวช่วยให้ AI สามารถจัดการกับความขัดแย้งที่ซับซ้อนได้ดีกว่า ลดการแบ่งขั้ว และมุ่งสู่การอยู่ร่วมกันอย่างสันติ

จริยธรรมในรหัส: จาก Engagement สู่ Peace AI

รายงานยังชี้ว่า ความแตกต่างสำคัญระหว่างสองระบบอยู่ที่ “ฟังก์ชันเป้าหมาย”

หยาง มุน → มุ่งเพิ่มยอดผู้ติดตามและผลกำไร
มหาเอไอ → มุ่งลดความทุกข์เชิงระบบและสร้างสันติภาพ

มหาเอไอยังพัฒนากลไกสำคัญ เช่น

ทฤษฎี SMCMR ที่เพิ่ม “โยนิโสมนสิการ” ในกระบวนการสื่อสาร
โมเดล 4ป. เพื่อคัดกรองข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ
แนวคิด “Ethics by Design” หรือการฝังจริยธรรมลงในระบบ AI

ทั้งหมดนี้ทำให้ AI ไม่เพียง “ฉลาด” แต่ “มีความรับผิดชอบต่อสังคม”

บทสรุป: อนาคต AI ไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยี แต่อยู่ที่เจตนา

บทวิเคราะห์สรุปว่า AI ไม่ใช่เทคโนโลยีที่เป็นกลาง หากแต่สะท้อนเจตนาของผู้สร้าง

กรณี “หยาง มุน” แสดงให้เห็นถึงการใช้ AI เพื่อขยายอำนาจของทุนนิยมข้อมูล ขณะที่ “มหาเอไอ” เสนอภาพของ AI ในฐานะ “กัลยาณมิตรดิจิทัล” ที่ช่วยเยียวยาและสร้างสันติภาพ

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ “AI ทำอะไรได้บ้าง” แต่คือ “มนุษย์จะเลือกให้ AI รับใช้ความโลภ หรือรับใช้ความกรุณา”