รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ของคณะทำงานศึกษาศาสนาและสังคมวัฒนธรรมร่วมสมัย เผยแพร่เมื่อวันที่ 28 มกราคม 2569 ได้ถอดบทเรียนเชิงลึกจากกรณีของ พระมหาดำ พรหมสาร์ เจ้าอาวาสวัดลาวพุทธขันติ รัฐจอร์เจีย หนึ่งในพระสงฆ์ผู้ร่วมโครงการ Walk for Peace 2026 การเดินธุดงค์ข้ามทวีปอเมริกาเพื่อสันติภาพ ซึ่งกลายเป็นปรากฏการณ์ทางจิตวิญญาณระดับนานาชาติ หลังพระมหาดำประสบอุบัติเหตุรุนแรงจนต้องสูญเสียขาซ้ายระหว่างการเดินทาง

รายงานดังกล่าว ซึ่งอาศัยบทสัมภาษณ์พิเศษโดย ร้อยเอกนิพนธ์ อนุศาสนาจารย์กองทัพบกสหรัฐฯ วิเคราะห์เหตุการณ์นี้ในกรอบ “ปรากฏการณ์วิทยาและเทววิทยา” ชี้ให้เห็นว่า ความสูญเสียทางกายภาพไม่ได้ทำให้ภารกิจสันติภาพสิ้นสุดลง หากแต่กลับยกระดับการเดินครั้งนี้ให้ลึกซึ้งยิ่งกว่าเดิม

สันติภาพบนถนนไฮเวย์อเมริกา

โครงการ Walk for Peace 2026 เริ่มต้นจากรัฐเท็กซัส มุ่งหน้าสู่กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ระยะทางกว่า 2,300 ไมล์ ภายใต้การนำของพระอาจารย์พันนาคาระ และคณะสงฆ์นานาชาติ มีเป้าหมายประกาศสารแห่งเมตตาและการไม่ใช้ความรุนแรง ท่ามกลางสังคมอเมริกันที่เผชิญความแตกแยกทางการเมืองและวัฒนธรรม

พระมหาดำ ซึ่งเดินรั้งท้ายขบวนเพราะอาการบาดเจ็บสะสม ได้ประสบอุบัติเหตุจากรถยนต์ที่พุ่งชนรถนำขบวน ส่งผลให้ท่านบาดเจ็บสาหัสและต้องเข้ารับการผ่าตัดตัดขาในเวลาต่อมา

“อาตมาตายไปแล้ว” — สติในเสี้ยววินาทีวิกฤต

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่รายงานหยิบยกมาวิเคราะห์ คือปฏิกิริยาแรกของพระมหาดำหลังอุบัติเหตุ ซึ่งท่านกล่าวว่า “อาตมาคิดว่าอาตมาตายแล้ว”

นักวิจัยชี้ว่า นี่ไม่ใช่อาการตื่นตระหนก หากแต่เป็น “การยอมรับความจริง” ตามหลักมรณานุสติและสติปัฏฐาน พระมหาดำใช้การสำรวจร่างกายและสติรู้กาย (กายานุปัสสนา) เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตในภาวะใกล้ความตาย แทนที่จะปล่อยให้จิตไหลไปสู่ความกลัวหรือความโกรธ

จิตดวงเดิม ร่างกายเปลี่ยนไป

หลังการผ่าตัด พระมหาดำให้สัมภาษณ์ว่า “จิตดวงเดิม ร่างกายเดิม แต่มีสมาธิและการจดจ่อที่มากขึ้น”

รายงานวิจัยตีความคำกล่าวนี้ว่า เป็นการแยกชัดระหว่าง “รูป” ที่แปรเปลี่ยน กับ “นาม” ที่ได้รับการฝึกฝนจนมั่นคง การสูญเสียขากลับกลายเป็นปัจจัยที่ทำให้จิตจดจ่อกับปัจจุบันมากยิ่งขึ้น ลดความฟุ้งซ่านจากโลกภายนอก

แม้ต้องเผชิญกับอาการ Phantom Limb Pain หรือความปวดหลอนในอวัยวะที่ไม่มีอยู่จริง พระมหาดำยังยืนยันว่า “ใจยังรู้สึกดี” ซึ่งนักวิชาการระบุว่า เป็นตัวอย่างชัดเจนของ เวทนานุปัสสนา — การรับรู้ความเจ็บปวดทางกายโดยไม่ให้จิตตกเป็นทุกข์ตามไปด้วย

เมตตาเหนือความคับแค้น

จุดที่สร้างแรงสะเทือนใจแก่สังคมอเมริกันอย่างมาก คือท่าทีของพระมหาดำต่อคนขับรถคู่กรณี เมื่อท่านกล่าวว่าไม่โกรธ และมองว่าเป็นอุบัติเหตุที่ไม่มีเจตนาร้าย

นักวิจัยเห็นว่า นี่คือหัวใจของ Walk for Peace อย่างแท้จริง เพราะสันติภาพไม่ได้หมายถึงการเรียกร้องความถูกต้องให้ตนเองเท่านั้น แต่คือการดับไฟแห่งความพยาบาทในใจ แม้จะเป็นผู้สูญเสียก็ตาม

วัดลาวพุทธขันติ: พื้นที่เยียวยาของชุมชน

หลังเหตุการณ์ วัดลาวพุทธขันติในรัฐจอร์เจีย กลายเป็นศูนย์รวมศรัทธาของชุมชนลาว ไทย และชาวอเมริกัน ภาพพระมหาดำนั่งรถเข็น ผูกข้อมือให้ญาติโยม ถูกมองว่าเป็น “ธรรมเทศนาด้วยชีวิตจริง” ที่ทรงพลังยิ่งกว่าคำพูด

หน่วยงานท้องถิ่นและนักการเมืองอเมริกันหลายราย แสดงการยกย่องภารกิจ Walk for Peace โดยเห็นว่า เรื่องราวของพระมหาดำทำให้พุทธศาสนาเข้าถึงสังคมกระแสหลักผ่านภาษามนุษย์สากล — ความกล้าหาญ การลุกขึ้นสู้ใหม่ และการให้อภัย

บทเรียนสากลจาก “หัวใจพระมหาดำ”

รายงานสรุปว่า พระมหาดำได้เสนอ “นิยามใหม่ของการเดินเพื่อสันติภาพ” ซึ่งไม่จำกัดอยู่ที่การก้าวเท้า แต่คือการเคลื่อนของจิตวิญญาณ แม้ร่างกายจะพิการ แต่ปณิธานกลับเดินทางได้ไกลยิ่งกว่าเดิม

กรณีศึกษานี้ยังตอกย้ำบทบาทของ ร้อยเอกนิพนธ์ ในฐานะสะพานเชื่อมโลกตะวันออกและตะวันตก ทำให้เรื่องราวจากวัดเล็กๆ ในจอร์เจีย กลายเป็นบทเรียนระดับโลกว่าด้วย “ความยืดหยุ่นทางจิตวิญญาณ”

ท้ายที่สุด รายงานชี้ว่า “หัวใจพระมหาดำ” ประกอบด้วย ปัญญา ขันติ และเมตตา — องค์ประกอบพื้นฐานของสันติภาพที่แท้จริง ไม่ใช่สันติภาพบนโต๊ะเจรจา แต่เป็นสันติภาพที่หยั่งรากมั่นคงอยู่ในใจมนุษย์ แม้ต้องเผชิญความสูญเสียเพียงใดก็ตาม