ไทยพีบีเอส ร่วมกับ NARIT สร้างพื้นที่เรียนรู้ Hora Star Paradox ส่องดาว เล่าดวง รหัสฟ้า…ชะตาคน” เปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนมุมมองระหว่างดาราศาสตร์ กับโหราศาสตร์ ด้วยความเชื่อ และเหตุผล พร้อมเปิดตัวคอนเทนต์ The Visual:  Hora • Star • Paradox ดู(ดวง)ดาว ความย้อนแย้งระหว่าง “อ่านดวง” กับ “อ่านดาว” 2 ศาสตร์คู่ขนานผ่าน Data Visualization ว่ากันด้วยสถิติข้อมูล

เมื่อวันที่ 30 ม.ค. 2569 องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ ไทยพีบีเอส ร่วมกับ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) พัฒนาเนื้อหาและกิจกรรมการเรียนรู้เชิงข้อมูล เพื่อยกระดับการสื่อสารสาธารณะบนฐานของวิทยาศาสตร์ เหตุผล และการคิดเชิงวิพากษ์ ผ่านกิจกรรม The Visual Talk : Hora Star Paradox ส่องดาว เล่าดวง รหัสฟ้า…ชะตาคน พร้อมเปิดตัวคอนเทนต์ Hora • Star • Paradox ดู(ดวง)ดาว ความย้อนแย้งระหว่าง “อ่านดวง” กับ “อ่านดาว” โดยวิเคราะห์ความเชื่อมโยงและความย้อนแย้งของ 2 ศาสตร์คู่ขนาน โดยสามารถติดตามได้ที่ www.thaipbs.or.th/TheVisualStar

นายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการ ส.ส.ท. กล่าวว่า ประสบการณ์การเฝ้าดูดาวหางฮัลเลย์เมื่อกว่า 40 ปีก่อน เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ชอบดูดาว ซึ่งการดูดาวช่วยเปิดโลก ทำให้เห็นว่าธรรมชาติยิ่งใหญ่  ขณะเดียวกันดวงอาทิตย์ก็เป็นเพียงดาวฤกษ์หนึ่งในแสนล้านดวงของกาแล็กซีทางช้างเผือก และจักรวาลยังมีกาแล็กซีอีกนับแสนล้านแห่ง เมื่อมองเช่นนี้ มนุษย์จึงเป็นเพียงส่วนเล็กจ้อย การดูดาวจึงไม่ใช่แค่การเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์ แต่เป็นกระบวนการขัดเกลาตัวตน ทำให้อัตตาลดลงและเกิดความถ่อมตนต่อธรรมชาติ

นายวันชัย กล่าวด้วยว่า นอกจากนี้การดูดาว ในพื้นที่ Dark Sky อย่างที่นิวซีแลนด์ที่ไม่เพียงช่วยให้เห็นดาวชัดเจนขึ้น แต่ยังสร้างโอกาสทางการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจ เป็นเมืองที่มีรายได้จากนักท่องเที่ยวทั่วโลก  ซึ่ง NARIT ได้พยายามสร้างพื้นที่ดูดาว Dark Sky ในประเทศไทยหลายแห่ง เช่นกัน

ผศ. ดร.วิภู รุโจปการ ผอ.สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ กล่าวกิจกรรมที่จัดขึ้นครั้งนี้เป็นเวทีสำคัญในการส่งเสริมการเรียนรู้ดาราศาสตร์ผ่านการสื่อสารเชิงข้อมูล ควบคู่กับการเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนมุมมองระหว่างศาสตร์ดาราศาสตร์และโหราศาสตร์ ซึ่งมีจุดร่วมคือการศึกษาท้องฟ้า แต่มีกรอบคิดและวิธีการแตกต่างกัน โดยเมื่อราว 400 ปีก่อน นักดาราศาสตร์และนักโหราศาสตร์เคยเป็นคนกลุ่มเดียวกัน เช่น โยฮันเนส เคปเลอร์ และกาลิเลโอ กาลิเลอี ซึ่งมีจุดร่วมคือการศึกษาตำแหน่งของดวงดาว

“วิทยาศาสตร์ไม่ได้ฟันธงว่าอะไรคือ “ความจริงสูงสุด” แต่เป็นกระบวนการค้นหาว่าอะไร “ยังไม่ผิด” ตามทฤษฎี เพื่อให้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สามารถอยู่ร่วมกับความเชื่อของสังคมได้อย่างมีวิจารณญาณ ขณะเดียวกันก็ไม่ได้มุ่งตัดสินว่าโหราศาสตร์ถูกหรือผิด แต่ต้องการนำองค์ความรู้ทางดาราศาสตร์มาสนับสนุนการตีความและการสื่อสารให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม” ผศ. ดร.วิภู กล่าว

จากนั้น เป็นการเสวนาล้อมวงคุย “อ่านดาว - อ่านดวง คู่ขนานและความย้อนแย้ง” โดย ดร.ศรัณย์ โปษยะจินดา กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ กล่าวว่า เคยศึกษาโหราศาสตร์มาก่อน แต่เลิกศึกษาในเวลาต่อมา เนื่องจากไม่สามารถอธิบายเหตุผลเชิงตรรกะได้ เช่น ความหมายของดาวศุภะที่ตีความต่างกัน พร้อมชี้ว่าโหราศาสตร์เป็นความเชื่อที่ไม่สามารถพิสูจน์ได้ทางวิทยาศาสตร์ และผลลัพธ์จำนวนมากเกิดจากศิลปะการโน้มน้าวใจของผู้พยากรณ์ อย่างไรก็ตาม สังคมควรรักษาสมดุลระหว่างความเชื่อกับความรู้ เพื่อไม่ให้ความงมงายกลายเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาประเทศ

อ.วรพล ไม้สน กรรมการมูลนิธิสมาคมโหรแห่งประเทศไทยฯ และอดีตเลขาธิการสมาคมดาราศาสตร์ไทย กล่าวว่า โหราศาสตร์เกิดจากการใช้ธรรมชาติเป็น “ดัชนี” เพื่อทำความเข้าใจอนาคต ผ่านการสังเกตฤดูกาล สิ่งแวดล้อม และผลต่อชีววิทยาของมนุษย์ ดังนั้น โหราศาสตร์ถือว่าเป็น สถิติเฉพาะกลุ่ม ที่ถ่ายทอดกันมายาวนาน โดยเฉพาะ ผู้บริหารหรือมหาเศรษฐีจำนวนไม่น้อยใช้โหราศาสตร์เป็นเครื่องมือสร้างความมั่นใจขั้นสุดท้ายในการตัดสินใจโครงการสำคัญ

ดร.แทนไท ประเสริฐกุล นักสื่อสารวิทยาศาสตร์ และเจ้าของรายการ Witcast แสดงจุดยืนไม่เชื่อโหราศาสตร์ โดยตั้งข้อสังเกตเชิงสถิติ เช่น ความแตกต่างของผู้คนในซีกโลกเหนือและซีกโลกใต้ หากดวงดาวหรือฤดูกาลมีผลจริง อย่างไรก็ตาม มองว่าการดูดวงมีบทบาทคล้าย ที่ปรึกษา หรือการบำบัดทางจิตใจ ทำให้ผู้คนได้ระบายปัญหา และมองความเชื่อเหล่านี้เป็นสีสันทางวัฒนธรรม เปรียบเสมือนโลกแฟนตาซีในภาพยนตร์หรือวรรณกรรม

สำหรับกิจกรรม The Visual Talk : Hora Star Paradox มีผู้เข้าร่วมประมาณ 900 คน ทั้งประชาชนทั่วไป เยาวชนและนักศึกษา และผู้สนใจในแวดวงโหราศาสตร์และดาราศาสตร์ โดยมีกล้องดูดาวด้วยกล้องโทรทรรศน์มากกว่า 70 ตัว เพื่อเปิดประสบการณ์การดูดาวให้กับผู้เข้าร่วมงาน นอกจากนี้มีกิจกรรมมากมาย อาทิ Planet Garden ถ่ายรูปกับบอลลูนดาวเคราะห์ยักษ์ Glow in the Dark โซนเรืองแสงสร้างสรรค์ลวดลายด้วยสีเรืองแสง DIY & Body Paint Stellar Light Box

เว็บไซต์ The Visual:  Hora • Star • Paradox ดู(ดวง)ดาว ความย้อนแย้งระหว่าง “อ่านดวง” กับ “อ่านดาว” นำเสนอเนื้อหาเชิงลึกผ่านการใช้ข้อมูล Data Visualization เกี่ยวกับความเชื่อมโยงและความขัดแย้งระหว่าง "โหราศาสตร์" (การอ่านดวง) และ "ดาราศาสตร์" (การอ่านดาว)  แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของมนุษย์กับดวงดาวตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และช่วยให้เห็นความแตกต่างระหว่างวิทยาศาสตร์และความเชื่อ โดยชี้ให้เห็นว่าทั้งสองศาสตร์ต่างก็มีรากฐานมาจากการสังเกต "ข้อเท็จจริงจากวิถีของดวงดาว" เช่นเดียวกัน

ทั้งนี้ สามารถเข้าชมคอนเทนต์ Hora • Star • Paradox ดู(ดวง)ดาว ความย้อนแย้งระหว่าง “อ่านดวง” กับ “อ่านดาว” ได้ที่ www.thaipbs.or.th/TheVisualStar