วันเสาร์ ที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 02:30 น.

การศึกษา

อว. – สอวช. โชว์วิสัยทัศน์เวที Policy Innovation Exchange 6 ชูแนวคิด “นวัตกรรมที่ครอบคลุม” ยกระดับขีดความสามารถการแข่งขันของไทย

วันศุกร์ ที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569, 10.49 น.

เมื่อวันที่  19 พฤศจิกายน 2569  ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) เป็นผู้แทน ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมปาฐกถาพิเศษ (Keynote Speech): ขับเคลื่อนประเทศไทยสู่ระดับใหม่ ด้วยนวัตกรรมที่ทั่วถึงเพื่อเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน ในงาน Policy Innovation Exchange 6 (PIX6) ภายใต้หัวข้อ “Next Level Thailand: ยกระดับประเทศไทย สร้างสรรค์นวัตกรรมนโยบายเพื่ออนาคต” จัดโดย Thailand Policy Lab (TP Lab) โดยความร่วมมือระหว่างสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) และโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ณ โรงแรมคอนราด กรุงเทพฯ

ดร.สุรชัย กล่าวว่า การยกระดับประเทศไทยให้ก้าวไปข้างหน้าอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์เรื่อง “ความสามารถในการแข่งขัน” จากเดิมที่พึ่งพาเพียงการลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และการส่งออก ไปสู่ความสามารถในการสร้างและประยุกต์ใช้ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม โดยหัวใจสำคัญคือ “นวัตกรรมที่ครอบคลุม” (Inclusive Innovation) ไม่กระจุกตัวอยู่แค่ในบริษัทขนาดใหญ่หรือศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ แต่ต้องกระจายโอกาสไปสู่ผู้ประกอบการ SME แรงงาน เกษตรกร และชุมชนท้องถิ่น เพราะเมื่อคนจำนวนมากสามารถสร้างสรรค์นวัตกรรมได้ก็จะเกิดการปลดล็อกศักยภาพการผลิตในวงกว้าง ทำให้ความครอบคลุมและการมีส่วนร่วม กลายเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของการเติบโตทางเศรษฐกิจ

ดร.สุรชัย ได้ชี้ให้เห็นว่า ปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายระดับโลกที่เชื่อมโยงกัน ทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ภูมิรัฐศาสตร์ สังคมสูงวัย รวมถึงความมั่นคงด้านพลังงาน สุขภาพ และไซเบอร์ ซึ่งล้วนแต่ส่งผลกระทบต่อภาคส่วนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีอุบัติใหม่ (Emerging Technologies) เช่น AI หุ่นยนต์ เซมิคอนดักเตอร์ เทคโนโลยีชีวภาพ และพลังงานสะอาด แม้จะสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจมหาศาล แต่ “การเข้าถึงเทคโนโลยี” ยังไม่เท่ากับ “ขีดความสามารถทางเทคโนโลยี” ดังนั้น ประเทศไทยจึงต้องเดินหน้าทั้งงานวิจัยระดับแนวหน้า (Frontier Research) ควบคู่ไปกับการถ่ายทอดและกระจายเทคโนโลยี (Technology Diffusion) เพื่อช่วยให้ SME และผู้ประกอบการในระดับภูมิภาคก้าวข้ามข้อจำกัดด้านทักษะ เงินทุน และโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อยกระดับผลิตภาพและสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันทั่วทั้งระบบเศรษฐกิจ

นอกจากมิติทางเศรษฐกิจแล้ว ความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยียังทำให้เกิด “พรมแดนทางสังคมอุบัติใหม่” (Emerging Social Frontiers) 6 ด้าน ที่ล้วนมีจุดร่วมสำคัญคือ “ความเหลื่อมล้ำ” ได้แก่ 1. สังคมมนุษย์และ AI 2. ความมั่นคงและความสามารถในการฟื้นตัว 3. การมีชีวิตยืนยาว การดูแล และการปรับตัว 4. โอกาสใหม่และความเหลื่อมล้ำ 5. ความเชื่อมั่น ความจริง และประชาสังคม และ 6. การดำรงชีวิตอย่างยั่งยืนและการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ และเพื่อตอบโจทย์ความท้าทายเหล่านี้ สอวช. ได้นำ 2 แนวทางสำคัญมาใช้ในการร่วมออกแบบ (ร่าง) กรอบนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) พ.ศ. 2571–2575 ได้แก่ 1. ธรรมาภิบาลเชิงคาดการณ์ (Anticipatory Governance) ผ่านการใช้เครื่องมือการคาดการณ์อนาคตเชิงกลยุทธ์ (Strategic Foresight) เพื่อสแกนสัญญาณอนาคตและฉายภาพฉากทัศน์ ช่วยให้มองเห็นความเสี่ยงและผลกระทบต่อคนแต่ละกลุ่มล่วงหน้า 2. การกำหนดนโยบายแบบมีส่วนร่วม (Participatory Policymaking) ผ่านแนวคิด นโยบายนวัตกรรมที่มุ่งเน้นภารกิจ (Mission-Oriented Innovation Policy: MOIP) ที่เปิดพื้นที่ให้ภาครัฐ ภาคเอกชน มหาวิทยาลัย และชุมชน ร่วมกันกำหนดภารกิจและออกแบบทางออกร่วมกัน เพื่อให้ผู้ที่เผชิญอุปสรรคมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายอย่างแท้จริง 

สำหรับ (ร่าง) กรอบนโยบาย อววน. ปี 2571–2575 ประกอบด้วย 5 ประเด็นยุทธศาสตร์ และ 10 ภารกิจ ที่มุ่งเน้นการเปลี่ยนนโยบายสู่ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม โดยมี 3 ภารกิจสำคัญที่เป็นกลไกขับเคลื่อนหลัก ได้แก่ 1. การสร้างมูลค่าฐานชีวภาพ (สอดคล้องกับแนวทาง Siam Terra) มุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า เศรษฐกิจหมุนเวียน และเทคโนโลยีชีวภาพ เพื่อแปรรูปทรัพยากรเกษตรและชีวภาพของไทยให้เป็นอาหาร วัสดุชีวภาพ และเคมีภัณฑ์ชีวภาพมูลค่าสูง โดยเปิดโอกาสให้เกษตรกร สหกรณ์ และ SME เข้าถึงเทคโนโลยีและมาตรฐาน เพื่อยกระดับจากการเป็นผู้ขายวัตถุดิบสู่การเป็นผู้ร่วมสร้างมูลค่าเพิ่ม 2. การทำให้นวัตกรรมเข้าถึงได้สำหรับทุกคน วางนวัตกรรมที่ครอบคลุมเป็นหัวใจของการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก ผ่านการส่งเสริม เทคโนโลยีที่เหมาะสม (Appropriate Technology: App Tech) ที่ใช้งานได้จริงและราคาเข้าถึงได้ โดยเริ่มต้นจากความต้องการของพื้นที่ ร่วมออกแบบกับผู้ใช้ และเชื่อมโยงการทำงานผ่าน “ศูนย์นวัตกรรมในพื้นที่” (Local Innovation Hubs) เพื่อช่วยลดต้นทุน พัฒนาสินค้า และขยายตลาดให้ผู้ผลิตรายย่อย และ 3. การพัฒนาเมืองภูมิภาคสู่เครื่องยนต์การเติบโตที่ครอบคลุม ลดการกระจุกตัวของเศรษฐกิจและการจ้างงานในเมืองใหญ่ ด้วยการปลดล็อกศักยภาพเมืองภูมิภาคผ่าน 3 องค์ประกอบ คือ นวัตกรรมเชิงพื้นที่ (Place-Based Innovation) เทคโนโลยีเมืองที่ครอบคลุมเพื่อยกระดับบริการสาธารณะและการเดินทาง และธรรมาภิบาลแบบมีส่วนร่วม เพื่อกระจายงานที่ดีและโอกาสทางเศรษฐกิจไปทั่วประเทศ

ในช่วงท้ายของการปาฐกถา ดร.สุรชัย ได้เน้นย้ำว่าความสำเร็จของนวัตกรรมที่ครอบคลุม ต้องอาศัยความร่วมมือของ ระบบนวัตกรรมแห่งชาติ (National Innovation System) ที่เชื่อมโยงภาครัฐ ภาคอุตสาหกรรม สถาบันการศึกษา และชุมชนท้องถิ่น เข้าด้วยกัน โดย สอวช. และระบบนโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) จะเป็นตัวกลางประสานภารกิจร่วมและเชื่อมโยงสู่มาตรฐานระดับสากล ทั้งนี้ ตัวชี้วัดความสำเร็จที่แท้จริงของความร่วมมือ คือผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับประชาชน อาทิ จำนวน SME ที่นำนวัตกรรมไปใช้ ผลิตภาพที่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิตในท้องถิ่น และการเข้าถึงโอกาสใหม่ ๆ ของคนในสังคม เพื่อร่วมกันเปลี่ยนความมุ่งมั่นระดับชาติให้กลายเป็นโอกาสระดับท้องถิ่น และสร้างรากฐานความสามารถในการแข่งขันที่ยั่งยืนให้กับประเทศไทยต่อไป

หน้าแรก » การศึกษา

Top 5 ข่าวการศึกษา