วันพุธ ที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569, 18.27 น.
หุ่นเป๊ะ กล้ามแน่น ไม่ได้แปลว่าสุขภาพดี !!!แพทย์เตือนไฮโปไทรอยด์ ภัยเงียบที่ไม่ควรมองข้าม
หุ่นเป๊ะ กล้ามแน่น ออกกำลังกายทุกวัน แต่ทำไมร่างกายยังเหนื่อยง่าย คำถามที่คนรักสุขภาพไม่ควรมองข้าม เพราะรูปร่างดีไม่ได้หมายความว่าสุขภาพภายในจะแข็งแรงเสมอไป โดยเฉพาะผู้ที่ออกกำลังกายหนักควบคู่กับการควบคุมอาหารอย่างเข้มงวด จนร่างกายได้รับพลังงานไม่เพียงพอ อาจส่งผลให้เหนื่อยง่าย ฟื้นตัวช้า และระดับฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง โดยมีอาการบางอย่างคล้ายกับภาวะไฮโปไทรอยด์ (Hypothyroidism) หรือภาวะฮอร์โมนไทรอยด์ต่ำ แต่มีสาเหตุและแนวทางรักษาแตกต่างกัน
พญ.อารีสา มโนชญ์ปิติพงศ์ อายุรแพทย์โรคต่อมไร้ท่อและเมแทบอลิซึม โรงพยาบาลพระรามเก้า ให้ข้อมูลว่า ภาวะไฮโปไทรอยด์เกิดจากร่างกายมีฮอร์โมนไทรอยด์ไม่เพียงพอ ส่งผลให้ระบบเผาผลาญและการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ช้าลง ผู้ป่วยอาจมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ขี้หนาว น้ำหนักเพิ่มขึ้น ใบหน้าหรือร่างกายบวม ผิวแห้ง ผมร่วง ท้องผูก หัวใจเต้นช้า ความจำและสมาธิลดลง รวมถึงประจำเดือนมามากผิดปกติในผู้หญิงบางราย เนื่องจากอาการมักค่อย ๆ เกิดขึ้น หลายคนจึงเข้าใจว่าเป็นเพียงผลจากการทำงานหนักหรือพักผ่อนไม่เพียงพอ ในขณะที่ภาวะฮอร์โมนไทรอยด์สูง (Hyperthyroid) มักจะมีอาการใจสั่น มือสั่น ขี้ร้อน เหงื่อออกมาก และน้ำหนักลด
หนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยคือ โรคไทรอยด์อักเสบฮาชิโมโตะ (Hashimoto's Thyroiditis) ซึ่งเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันทำลายเนื้อเยื่อต่อมไทรอยด์ของตนเอง ทำให้ต่อมไทรอยด์อักเสบเรื้อรังและผลิตฮอร์โมนลดลง พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย โดยผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไทรอยด์ หรือมีโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง เช่น เบาหวานชนิดที่ 1 โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ และโรคเอสแอลอี อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ ภาวะไฮโปไทรอยด์ยังอาจเกิดจากการผ่าตัดต่อมไทรอยด์ การกลืนแร่รังสี การได้รับรังสีบริเวณลำคอ หรือผลจากยาบางชนิด เช่น ลิเธียม (Lithium) และอะมิโอดาโรน (Amiodarone)
พญ.อารีสา อธิบายว่า การออกกำลังกายหนักไม่ได้เป็นสาเหตุโดยตรงของโรคฮาชิโมโตะ แต่หากออกกำลังกายหนักร่วมกับการรับประทานอาหารไม่เพียงพออย่างต่อเนื่อง อาจเกิด ภาวะขาดพลังงานสัมพัทธ์ในการเล่นกีฬา (Relative Energy Deficiency in Sport: REDs) ซึ่งส่งผลกระทบต่อระบบเผาผลาญ ฮอร์โมน ระบบสืบพันธุ์ และสมรรถภาพทางร่างกาย โดยร่างกายจะปรับตัวเพื่อลดการใช้พลังงาน ทำให้ระดับฮอร์โมนไทรอยด์ชนิด T3 ลดลง ส่งผลให้เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ไม่มีแรง และออกกำลังกายได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ แม้อาการบางอย่างจะคล้ายภาวะไฮโปไทรอยด์ แต่ไม่ได้เกิดจากการที่ระบบภูมิคุ้มกันทำลายต่อมไทรอยด์เหมือนโรคฮาชิโมโตะ
ความผิดปกติของประจำเดือนยังเป็นอีกหนึ่งสัญญาณที่ควรสังเกต โดยผู้หญิงที่มีภาวะไฮโปไทรอยด์ซึ่งอาจจะมีประจำเดือนมามากกว่าปกติ ขณะที่ผู้มีภาวะ REDs อาจมีประจำเดือนมาน้อยลงหรือขาดประจำเดือน อย่างไรก็ตาม ไม่สามารถใช้อาการเหล่านี้แยกโรคได้อย่างแน่นอน จำเป็นต้องตรวจหาสาเหตุร่วมด้วย
สำหรับการวินิจฉัย แพทย์จะประเมินอาการร่วมกับการตรวจเลือดวัดระดับฮอร์โมนกระตุ้นต่อมไทรอยด์ (TSH) และฮอร์โมนไทรอยด์อิสระ (Free T4) รวมถึงตรวจสารภูมิต้านทานต่อมไทรอยด์เพิ่มเติมหากสงสัยโรคฮาชิโมโตะ โดยภาวะไฮโปไทรอยด์จากความผิดปกติของต่อมไทรอยด์โดยตรงมักพบค่า TSH สูงและ Free T4 ต่ำ ส่วนผู้มีภาวะ REDs อาจพบระดับ T3 ลดลง ขณะที่ TSH และ Free T4 ยังอยู่ในเกณฑ์ปกติหรือต่ำเล็กน้อย ทั้งนี้ การวินิจฉัย REDs ต้องประเมินพฤติกรรมการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย และผลกระทบต่อสุขภาพร่วมด้วย ไม่สามารถสรุปจากผลเลือดเพียงอย่างเดียว
พญ.อารีสา ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ด้านการรักษา ผู้ป่วยภาวะฮอร์โมนไทรอยด์ต่ำที่ต่อมไทรอยด์ผลิตฮอร์โมนไม่เพียงพอ แพทย์จะพิจารณาให้ยาฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทน เช่น เลโวไทรอกซีน (Levothyroxine) โดยผู้ป่วยโรคฮาชิโมโตะที่ต่อมไทรอยด์สูญเสียความสามารถในการผลิตฮอร์โมนอย่างถาวร ส่วนใหญ่จำเป็นต้องรับประทานยาต่อเนื่องตลอดชีวิต แต่ยังสามารถใช้ชีวิตและออกกำลังกายได้ตามปกติเมื่อควบคุมระดับฮอร์โมนอย่างเหมาะสม ส่วนผู้ที่มีความผิดปกติเพียงเล็กน้อย หรือพบสารภูมิต้านทานต่อมไทรอยด์ (Thyroid Antibody เช่น Anti TPO , Anti thyroglobulin) แต่ระดับฮอร์โมนยังปกติ อาจยังไม่จำเป็นต้องใช้ยา โดยแพทย์จะพิจารณาตามอาการ ผลตรวจเลือด และปัจจัยเสี่ยง โดยเฉพาะผู้หญิงที่วางแผนตั้งครรภ์หรือกำลังตั้งครรภ์ ซึ่งควรได้รับการประเมินอย่างใกล้ชิด
ทั้งนี้ ผู้มีภาวะ REDs จะเน้นการรับประทานอาหารให้เพียงพอ ปรับความหนักของการออกกำลังกาย และพักฟื้นอย่างเหมาะสม โดยอาจมีแพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการร่วมดูแล
พญ.อารีสา กล่าวปิดท้ายว่า ผู้ที่ออกกำลังกายเป็นประจำควรให้ความสำคัญกับโภชนาการและการพักผ่อนควบคู่กัน หากมีอาการเหนื่อยง่าย อ่อนเพลียผิดปกติ แม้พักผ่อนแล้วไม่ดีขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีอาการขี้หนาว ท้องผูก ผิวแห้ง น้ำหนักเพิ่มขึ้น หรือความจำลดลง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของฮอร์โมนไทรอยด์หรือปัญหาสุขภาพอื่น ๆ
สุขภาพที่ดีไม่ได้วัดจากรูปร่างหรือความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเพียงอย่างเดียว การออกกำลังกายหนักหรือควบคุมอาหารอย่างเข้มงวด ไม่ได้หมายความว่าจะมีสุขภาพดีกว่าเสมอไป สิ่งสำคัญคือการออกกำลังกายให้เหมาะสม รับประทานอาหารให้เพียงพอ และพักผ่อนอย่างมีคุณภาพ เพื่อให้ร่างกายทำงานได้อย่างสมดุล”