เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2568 นายจาตุรนต์ ฉายแสง สส.บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย และกรรมาธิการพิจารณาร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมรัฐสภา โพสต์โซเชียลมีเดีย ระบุว่า วิธีการคัดเลือกกรรมาธิการยกร่างโดยใช้สูตร 20 หยิบ 1 ยังเป็นปัญหา เพราะเมื่อไม่มีการเลือกตั้งของประชาชนมาก่อน ตามที่ระบุไว้ในร่างหลักของพรรคประชาชน จะทำให้ได้คณะกรรมาธิการที่ไม่หลากหลายและยังทำให้เสียงข้างมากในสภากำหนดตัวบุคคลได้ 20 หยิบ 1 อาจไม่ใช่ยาวิเศษเสียแล้ว

เดิมในร่างหลักของพรรคประชาชนกำหนดให้มีการสมัครเป็นกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ โดยให้ผู้ที่ต้องการเป็นกรรมาธิการสมัครเป็นบัญชีรายชื่อเป็นกลุ่มๆ ใช้ประเทศเป็นเขตเลือกตั้ง แล้วให้ประชาชนทั่วประเทศเลือกมาก่อนให้ได้ 70 คนที่ได้คะแนนสูงสุด แล้วให้รัฐสภาเลือกให้เหลือ 35 คน โดยใช้ “สูตร 20 หยิบ 1” ที่หวังว่าจะได้กรรมาธิการที่ประชาชนทั่วประเทศเลือกกันมาแล้วชั้นหนึ่ง แล้วสูตร 20 หยิบ 1 จะทำให้ได้กรรมาธิการกระจายไปตามสัดส่วนของสมาชิกรัฐสภา เพื่อไม่ให้เสียงข้างมากได้ไปหมด สูตร 20 หยิบ 1 นี้ ความจริงคล้ายกับวิธีการตั้งกรรมาธิการในสภาที่ต้องการให้แต่ละพรรคการเมืองเสนอตัวแทนตามสัดส่วนของจำนวน สส.ของแต่ละพรรค พรรคใหญ่ก็จะมีกรรมาธิการมาก พรรคเล็กก็มีกรรมาธิการน้อย แต่วิธีปกติในรัฐสภาไม่ได้เปิดรับสมัคร แต่ใช้วิธีแต่ละพรรคเสนอชื่อตามจำนวนที่ต้องการไปเลย

แต่ร่างหลักของพรรคประชาชนได้เอาสูตรแบบนี้มาใช้กับการเลือกกรรมาธิการร่างรัฐธรรมนูญที่ต้องการผสมผสานกับการเลือกตั้งโดยประชาชนก่อน ข้อดีจึงอยู่ที่เปิดให้ประชาชนสมัครกันมากๆ ได้ และให้ประชาชนทั่วประเทศเลือกให้เหลือ 70 คน ซึ่งจะมาจากประชาชนและไม่มีใครครอบงำได้ง่ายๆ 20 หยิบ 1 จึงหยิบจาก 70 ที่มาจากการเลือกตั้งของคนทั้งประเทศเสียก่อน แต่ขณะนี้ “การเลือกตั้งดังกล่าวตกไปแล้ว” ในชั้นกรรมาธิการ วิธีที่ผ่านการโหวตในชั้นกรรมาธิการมา จะออกมาในรูปแบบที่ขั้นแรกผู้สมัครทั้งหมดที่ได้รับการตรวจสอบคุณสมบัติแล้ว จะกี่ร้อย กี่พัน หรือกี่หมื่นคนก็ตาม จะถูกส่งไปในชั้นที่ 2 คือรัฐสภาเลือกให้เหลือ 35 คน โดยใช้สูตร 20 หยิบ 1

เมื่อเป็นอย่างนี้ “สูตร 20 หยิบ 1” อาจไม่ใช่วิธีที่ทำให้กรรมาธิการมีความหลากหลายและยังไม่สามารถป้องกันปัญหาการที่คณะกรรมาธิการถูกกำหนดโดยฝ่ายเสียงข้างมากของของรัฐสภาอยู่ดี เพราะไม่มีการคัดกรองมาก่อนจากการเลือกตั้งของประชาชน ที่สำคัญจะมีปัญหาที่ประชาชนอาจรู้สึกว่าจะสมัครเป็นกรรมาธิการยกร่างกันไปทำไมในเมื่อ 35 กลุ่ม กลุ่มละ 20 คนนั้นเขาอาจจะมีคนในใจหรือเป็นผู้ที่เขาต้องการให้เป็นกรรมาธิการไปสมัครไว้แล้ว หรือพูดอีกแบบคือเป็น “หวยล็อค” ไปแล้ว กลายเป็น 20 เสนอ 1 คล้ายกับการเลือกกรรมาธิการในสภาผู้แทนราษฎรตามปรกติ การที่หวังว่าเมื่อเปิดรับสมัครแล้วจะมีประชาชนมาสมัครกันมากๆ แต่เมื่อเป็นแบบนี้จะมีคนมาสมัครกันหรือ

ผมจึงยังเป็นห่วงว่าวิธีการให้ได้มาซึ่งคณะกรรมาธิการร่างรัฐธรรมนูญแบบนี้ สุดท้ายแล้วอาจจะมีคนมาสมัครน้อยมาก แล้ว 20 หยิบ 1 ก็จะไม่ได้มีประโยชน์มากอย่างที่คิดไว้ และไม่ทำให้การได้มาของคณะกรรมาธิการเป็นที่ยอมรับของสังคม ถ้าคณะกรรมาธิการเราเห็นปัญหาร่วมกัน ก็คงต้องช่วยกันคิดหาทางแก้ปัญหา ซึ่งถ้าจำเป็นผมก็เห็นว่าต้องทบทวนวิธีการคัดกรอง