เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2569  ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร นายแพทย์ อลงกต มณีกาศ สส.นครพนม พรรคภูมิใจไทย อภิปรายถึงสถานการณ์ฝุ่นละออง PM2.5 ว่า ไม่ใช่เพียงฝุ่นทั่วไป ที่ก่อให้เกิดแค่โรคภูมิแพ้หรือเลือดกำเดาไหล  แต่ถูกจัดเป็น “สารก่อมะเร็ง” พร้อมยกตัวอย่างกรณีแพทย์หนุ่มในจังหวัดเชียงใหม่เสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งปอดในวัยเพียง 28 ปี ซึ่งปัญหา PM2.5 ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะภาคเหนือ แต่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ  โดยเฉพาะจังหวัดนครพนม ซึ่งเมื่อวันที่ 30 มีนาคมที่ผ่านมา มีค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน และอยู่ในระดับสูงที่สุดในภาคอีสาน

จากข้อมูลล่าสุดระบุว่า มีถึง 31 จังหวัดทั่วประเทศที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานในรอบ 24 ชั่วโมง และ 19 จังหวัดมีค่าฝุ่นเกินมาตรฐานต่อเนื่อง 3 วัน โดยพื้นที่ที่มีค่าฝุ่นสูงสุดยังคงเป็นจังหวัดเชียงใหม่ ตามด้วยเชียงราย และแม่ฮ่องสอน ขณะที่ในภาคอีสานตอนบนพบว่า จังหวัดบึงกาฬ หนองคาย และนครพนม ซึ่งอยู่ติดกับประเทศลาว ติดอันดับพื้นที่ค่าฝุ่นสูงของประเทศ  เกิดจากมลพิษข้ามแดน ที่พัดพาฝุ่นควันเข้ามาตามแนวแม่น้ำโขง ประกอบกับจุดความร้อนจากการเผาในพื้นที่ และสภาพอากาศปิดในช่วงปลายเดือนมีนาคม ทำให้เกิดวิกฤต PM2.5 ในพื้นที่อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สส.นครพนม ยังระบุว่า ฝุ่น PM2.5 ส่งผลต่อสุขภาพในหลายมิติ เช่น โรคภูมิแพ้ ปอดอักเสบ ไอเรื้อรัง รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองและหัวใจล้มเหลว สาเหตุที่ปัญหายังคงเกิดซ้ำทุกปี เนื่องจากการแก้ไขยังเน้นมาตรการระยะสั้น และขาดระบบฐานข้อมูลมลพิษ รวมถึงข้อจำกัดด้านงบประมาณ

นพ.อลงกต กล่าวว่า รัฐบาลควรใช้กลไกระดับอาเซียน เพื่อขอความร่วมมือจากประเทศเพื่อนบ้านในการลดจุดความร้อน การประสานงานโดยตรงกับลาว รวมถึงยุทธการฟ้าใสผ่านระบบสื่อสาร เช่น WhatsApp เพื่อติดตามจุดความร้อนแบบเรียลไทม์แก้ปัญหาตรงจุด  และการใช้กลไกทางการทูต โดยหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมและการต่างประเทศ เพื่อแก้ไขปัญหามลพิษข้ามแดนอย่างเป็นระบบ ซึ่งที่ผ่านมารัฐบาลมักใช้มาตรการประกาศห้ามเผาเพียงอย่างเดียว