เมื่อวันที่ 29 เมษายน 2569 นายธงธรรม เวชยชัย ส.ส. บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย อภิปรายในสภาผู้แทนราษฎร ถึงปัญหาเชิงโครงสร้างของแรงงานแพลตฟอร์มในประเทศไทย โดยชี้ให้เห็นว่าแม้เศรษฐกิจดิจิทัลไทยจะมีมูลค่ากว่า 1.9 ล้านล้านบาทในปี 2568 เติบโตเร็วกว่า GDP รวมของประเทศถึง 2 เท่า แต่แรงงานที่เป็นกลไกหลักของระบบนี้กลับยังไม่ได้รับการคุ้มครองทางกฎหมายที่เพียงพอ เช่น ค่าล่วงเวลา ค่าชดเชยเลิกจ้าง เป็นต้น

"Gig Economy ขายความฝันเรื่องอิสรภาพ แต่เมื่ออิสรภาพนั้น หมายความว่าคุณไม่มีประกันสังคม ไม่มีสิทธิ์ลาป่วย และไม่มีใครรับผิดชอบเมื่อคุณได้รับอุบัติเหตุ — นั่นไม่ใช่อิสรภาพ นั่นคือการถ่ายโอนความเสี่ยงจากบริษัทมาสู่คนงาน"

ช่องว่างทางกฎหมายที่กดทับแรงงานอยู่

นายธงธรรมระบุว่าปัญหาของแรงงานแพลตฟอร์มไม่ใช่แค่เรื่องรายได้ แต่คือความคลุมเครือทางสถานะทางกฎหมาย แรงงานกลุ่มนี้ถูกเรียกว่า "พาร์ทเนอร์" แทนที่จะเป็น "ลูกจ้าง" ทำให้ตกอยู่นอกเขตการคุ้มครองของ พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ไม่มีสิทธิค่าล่วงเวลา วันหยุดพักผ่อน หรือค่าชดเชยเลิกจ้าง ในขณะที่แพลตฟอร์มยังคงมีอำนาจกำหนดเงื่อนไขการทำงานแต่เพียงฝ่ายเดียว รวมถึงปรับลดค่าตอบแทนโดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดการประท้วงในกลุ่มไรเดอร์ไทยถึง 98.5% ของครั้งทั้งหมด

ขณะเดียวกัน นายธงธรรมยังชี้ให้เห็นว่าปัญหานี้ไม่ได้กระทบแรงงานเพียงฝ่ายเดียว แต่ยังส่งผลต่อผู้ประกอบการ SME โดยตรง เพราะแพลตฟอร์มใช้อำนาจตลาดกดขี่ทั้งสองด้านพร้อมกัน ทั้งกดค่าแรงไรเดอร์ฝั่งหนึ่ง และเก็บค่าธรรมเนียม GP สูงถึง 25–35% จากร้านอาหาร SME อีกฝั่งหนึ่ง ในขณะที่มูลค่าส่วนใหญ่ไหลสู่บริษัทแพลตฟอร์มขนาดใหญ่

ข้อเสนอนโยบาย — คุ้มครองโดยไม่ฆ่า Gig Economy

นายธงธรรมนำเสนอโมเดลจากต่างประเทศ ทั้งแนวทาง EU Directive ที่ใช้ระบบสันนิษฐานว่าเป็นลูกจ้าง และโมเดลสิงคโปร์ที่ไม่เปลี่ยนสถานะแต่บังคับให้แพลตฟอร์มจ่ายเงินสมทบและประกันอุบัติเหตุเทียบเท่าลูกจ้างประจำ พร้อมเสนอแนวทางสำหรับประเทศไทย ได้แก่

- สร้างหมวดสถานะแรงงานใหม่ที่ไม่ใช่ทั้งลูกจ้างหรือผู้ประกอบอาชีพอิสระเต็มรูปแบบ และขยายความคุ้มครองประกันสังคมให้ครอบคลุมอุบัติเหตุและชดเชยรายได้
- จัดตั้งกองทุน Portable Benefits ที่ติดตัวแรงงานข้ามแพลตฟอร์ม มีแหล่งเงินจากค่าธรรมเนียมธุรกรรม ไม่ผูกกับแพลตฟอร์มใดแพลตฟอร์มหนึ่ง
- กำกับดูแลอัลกอริทึมให้โปร่งใส บังคับเปิดเผยเกณฑ์ค่าตอบแทน การระงับบัญชี และกระบวนการอุทธรณ์
- สร้างกลไกไตรภาคีสำหรับ Gig Worker ตามมาตรฐาน ILO ให้แรงงานมีตัวแทนในกระบวนการออกนโยบาย

"โจทย์ของเราไม่ใช่เลือกข้างระหว่างแพลตฟอร์ม แรงงาน หรือ SME แต่คือออกแบบสมดุลใหม่ ให้แพลตฟอร์มโตได้ แรงงานอยู่ได้ และ SME ไม่ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง" นายธงธรรมกล่าว