เมื่อวันที่ 29  กรกฎาคม 2569 น.ส.ศศิกานต์ วัฒนะจันทร์ รองโฆษกพรรครวมไทยสร้างชาติ และอดีตรองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวชื่นชม และสนับสนุนแนวทางของ นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรีฝ่ายกฎหมาย ในการผลักดัน การปฏิรูประบบราชการ ซึ่งเป็นการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ เพื่อยกระดับประสิทธิภาพภาครัฐ ลดความซ้ำซ้อนต่างๆ

พร้อมกันนี้ ได้เสนอให้รัฐบาลพิจารณานำ “ศาลชำนัญพิเศษคดีที่ดิน” หรือ “ศาลที่ดิน” เป็นหนึ่งในกลไกสำคัญ เพื่อแก้ไขข้อพิพาทระหว่างรัฐกับประชาชนให้มีความชัดเจน รวดเร็ว และเป็นธรรมยิ่งขึ้น

น.ส.ศศิกานต์ ระบุว่า ปัจจุบันประชาชนจำนวนมากเผชิญปัญหาข้อพิพาทด้านที่ดิน ทั้งกรณีทำกินหรืออยู่อาศัยมานาน แต่ถูกแจ้งว่าพื้นที่อยู่ในเขตป่าสงวนหรืออุทยานแห่งชาติ กรณีมีเอกสารสิทธิ เช่น โฉนด น.ส.3 หรือ ภบท.5 แต่หน่วยงานรัฐตีความแตกต่างกัน รวมถึงปัญหาพื้นที่ทับซ้อนระหว่างเอกสารสิทธิของประชาชนกับแนวเขตของรัฐ

ขณะเดียวกัน คดีที่ดินยังต้องเข้าสู่กระบวนการศาลทั่วไป ทำให้การพิสูจน์สิทธิใช้เวลานาน บางคดีต่อสู้กันหลายปีหรือเป็นสิบปี สาเหตุส่วนหนึ่งมาจากความซับซ้อนของกฎหมายหลายฉบับ เช่น พ.ร.บ.ป่าไม้ พ.ศ. 2484 พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 และ พ.ร.บ.พัฒนาที่ดิน พ.ศ. 2551

สำหรับแนวคิด “ศาลที่ดิน” จะเป็นศาลเฉพาะทางที่พิจารณาคดีเกี่ยวกับ ที่ดินทำกิน ที่อยู่อาศัย และข้อพิพาทระหว่างรัฐกับประชาชน แตกต่างจากระบบเดิมที่คดีต้องเข้าสู่ศาลทั่วไป โดยใช้ ระบบไต่สวน ให้ศาลมีบทบาทค้นหาข้อเท็จจริง ไม่ปล่อยให้ประชาชนต้องต่อสู้คดีเพียงลำพัง

รูปแบบที่เสนอ คือ ให้ประชาชนและหน่วยงานรัฐสามารถยื่นเรื่องต่อศาลได้โดยตรง และมีองค์คณะพิจารณาประกอบด้วย ผู้พิพากษาอาชีพ ผู้เชี่ยวชาญจากภาครัฐ และผู้เชี่ยวชาญจากภาคประชาชน เพื่อให้การพิจารณาคดีมีทั้งมุมมองด้านกฎหมายและข้อเท็จจริงจากพื้นที่

ศาลที่ดินจะช่วย เร่งการพิสูจน์สิทธิ ลดปัญหาที่ดินทับซ้อน ลดคดีค้างสะสม เพิ่มความเป็นธรรมให้ประชาชนที่มีสิทธิโดยสุจริต และช่วยให้รัฐดำเนินการกับผู้บุกรุกที่ดินของรัฐได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ แนวคิดดังกล่าวสามารถดำเนินการได้ภายใต้กรอบงบประมาณประจำปีของรัฐ โดยเน้นการปรับปรุงระบบให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

“เรื่องที่ดินไม่ใช่แค่เรื่องเอกสาร แต่คือเรื่องบ้านและที่ทำกินของคนไทย การผลักดันศาลที่ดินควบคู่กับการปฏิรูประบบราชการ จะเป็นอีกกลไกสำคัญในการลดภาระประชาชนและสร้างความเชื่อมั่นต่อระบบยุติธรรม” ศศิกานต์ กล่าว