เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 ที่รัฐสภา  ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ได้มีการพิจารณากระทู้ถามด้วยวาจา เรื่อง การอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งโบราณคดีโคกพนมดี ตำบลท่าข้าม อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี โดยนายอนันต์ ปรีดาสุทธิจิตต์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดชลบุรี เขต 5 พรรคภูมิใจไทย ได้ตั้งกระทู้ถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ถึงแนวทางการเปิดแหล่งโบราณคดีดังกล่าวให้เป็นแหล่งเรียนรู้ของเยาวชน การถ่ายโอนภารกิจให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงความเป็นไปได้ในการนำโครงกระดูกหมายเลข 15 หรือ "เจ้าแม่โคกพนมดี" กลับมาประดิษฐานในพื้นที่เพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวบ้าน
 
นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ได้ชี้แจงว่า แหล่งโบราณคดีโคกพนมดีเป็นโบราณสถานที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ มีอายุราว 4,000 ปี เป็นหลักฐานสำคัญในการศึกษาวิถีชีวิตชุมชนก่อนประวัติศาสตร์ ทั้งการตั้งถิ่นฐาน การเกษตร การเลี้ยงสัตว์ การวิเคราะห์โครงกระดูกมนุษย์ และโครงสร้างพื้นฐานทางสังคม ซึ่งกรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อปี พ.ศ. 2527
 
นางสาวซาบีดา กล่าวต่อว่า ในส่วนของการพัฒนานั้น กรมศิลปากรได้ดำเนินการก่อสร้างศูนย์ข้อมูลพิพิธภัณฑ์โคกพนมดี ซึ่งเป็นศูนย์พิพิธภัณฑ์กลางแจ้ง พร้อมปรับปรุงภูมิทัศน์และจัดทำนิทรรศการถาวรแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2567 เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีสำหรับพี่น้องประชาชน
 
รมว.วัฒนธรรม ชี้แจงอีกว่า สำหรับการบริหารจัดการ พื้นที่สร้างแหล่งเรียนรู้นี้เป็นพื้นที่ของวัด ซึ่งวัดได้อนุญาตให้กรมศิลปากรเข้าไปดำเนินการก่อสร้างโดยใช้งบประมาณของกรมศิลปากร จึงต้องดำเนินการขึ้นทะเบียนเป็นอาคารราชพัสดุกับกรมธนารักษ์จังหวัดชลบุรี เมื่อขึ้นทะเบียนเสร็จแล้ว องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นก็สามารถยื่นความจำนงไปยังธนารักษ์จังหวัดชลบุรีเพื่อขอเข้าไปใช้ประโยชน์ รับมอบ หรือบริหารจัดการได้ตามขั้นตอนกฎหมาย
 
นางสาวซาบีดา กล่าวว่า ในระหว่างนี้ได้มอบหมายให้กรมศิลปากรพิจารณาแนวทางเปิดแหล่งเรียนรู้ให้ประชาชน เยาวชน นักเรียน นักศึกษา และนักท่องเที่ยวเข้าชมศูนย์ข้อมูล โดยมีนโยบายเปิดให้เข้าชมในช่วงวันเสาร์-อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ตั้งแต่เวลา 09.00 น. ถึง 16.00 น. ระหว่างที่รอการขึ้นทะเบียนให้แล้วเสร็จภายในปี พ.ศ. 2569 เพื่อให้หน่วยงานท้องถิ่นเข้ามาบริหารจัดการได้อย่างเต็มรูปแบบ และขอยืนยันว่าจะพยายามให้แหล่งเรียนรู้ของภาครัฐในกำกับของกรมศิลปากรสามารถเข้าถึงได้ง่ายที่สุด
 
รมว.วัฒนธรรม ชี้แจงถึงกรณีการนำโครงกระดูก "เจ้าแม่โคกพนมดี" กลับสู่ถิ่นกำเนิดว่า ปัจจุบันโครงกระดูกดังกล่าวเป็นโบราณวัตถุชิ้นสำคัญ ซึ่งกรมศิลปากรได้จำลองส่วนที่เป็นกระดูกเป็นแบบเสมือนจริงด้วยเรซิ่นพร้อมสแกนสามมิตินำไปจัดแสดงไว้ในอาคารศูนย์ข้อมูล สาเหตุที่ไม่สามารถนำโครงกระดูกจริงจัดแสดงในพื้นที่ได้ เนื่องจากสภาพอากาศ ความชื้นสัมพัทธ์ และดินมีความเค็ม เพราะอยู่ห่างจากแม่น้ำบางปะกง 8 กิโลเมตร และห่างจากชายฝั่งทะเล 22 กิโลเมตร ส่งผลให้โครงกระดูกอายุกว่า 4,000 ปี ยุ่ยและเปื่อยได้ง่าย จึงต้องจัดเก็บไว้ในห้องปฏิบัติการเพื่อการศึกษาวิจัยและยืดอายุให้นานที่สุด
 
นางสาวซาบีดา กล่าวต่อว่า แม้การทำแบบจำลองเสมือนจริงจะให้องค์ความรู้ครบถ้วน แต่ก็เข้าใจถึงความเชื่อและความสำคัญทางจิตใจของคนในชุมชน โดยกรมศิลปากรได้จำลองลักษณะของเจ้าแม่โคกพนมดีไว้ที่ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้ ซึ่งในทางวิทยาศาสตร์การอนุรักษ์ต้องคำนึงถึงสภาพของโบราณวัตถุที่ค้นพบเพื่อการรักษาต่อไป รวมถึงพิจารณาความเหมาะสมของพื้นที่ในการจัดแสดงและจัดเก็บ
 
รมว.วัฒนธรรม กล่าวอีกว่า พร้อมจะขออนุญาตเรียนเชิญ สส.อนันต์ ร่วมลงพื้นที่รับฟังปัญหาและหาแนวทางร่วมกันในการนำวัตถุโบราณมาจัดแสดงในพื้นที่จังหวัดชลบุรี เพื่อให้ประชาชนได้เรียนรู้วัตถุโบราณจริง พร้อมส่งกำลังใจให้ชาวตำบลท่าข้ามที่ประสบอุทกภัย และยืนยันความพร้อมในการลงพื้นที่หารือแนวทางพัฒนาแหล่งเรียนรู้นี้ให้มีประสิทธิภาพสูงสุด
 
นางสาวซาบีดา กล่าวทิ้งท้ายว่า ความเป็นไปได้ในการนำเอาโครงกระดูกของเจ้าแม่โคกพนมดีไปจัดแสดงในพื้นที่จริงยังพอมีอยู่ แต่จะต้องมีการปรับปรุงสภาพอาคารพิพิธภัณฑ์และจัดสภาพแวดล้อมให้มีความเหมาะสม ซึ่งอาจต้องใช้งบประมาณพอสมควรในการปรับปรุงพื้นที่ เพื่อนำโครงกระดูกเจ้าแม่โคกพนมดีกลับคืนสู่ถิ่นกำเนิดต่อไป