เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 นายชวน หลีกภัย สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคประชาธิปัตย์ อดีตนายกรัฐมนตรี และอดีตประธานรัฐสภา กล่าวปาฐกถาพิเศษต่อคณะผู้แทนและเครือข่ายเสรีนิยมสากล (Liberal International) และสภาเสรีนิยมและประชาธิปไตยแห่งเอเชีย (CALD) โดยได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิฟรีดริช เนามัน (Friedrich Naumann Foundation) นำโดย ศ.ดร.คาร์ล-ไฮนซ์ ปาร์เก้ พร้อมด้วยนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ในหัวข้อการสร้างประชาธิปไตยที่เข้มแข็งและยืดหยุ่นเพื่ออนาคตที่มั่นคง

นายชวนได้ถ่ายทอดประสบการณ์ทางการเมืองตลอดระยะเวลากว่าครึ่งศตวรรษ พร้อมสะท้อนความท้าทายของประชาธิปไตยไทย โดยเฉพาะปัญหาการใช้เงินและผลประโยชน์ทางการเมืองที่อาจส่งผลกระทบต่อระบบการบริหารประเทศ ตลอดจนความสำคัญของการรักษาหลักนิติธรรมและความสุจริตในการใช้อำนาจรัฐ

นายชวนกล่าวถึงประสบการณ์การทำงานทางการเมืองว่า ปัจจุบันดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นสมัยที่ 18 มีประสบการณ์ทำงานในฐานะผู้แทนประชาชนมาเป็นเวลายาวนาน ผ่านตำแหน่งนายกรัฐมนตรี 2 สมัย ประธานสภาผู้แทนราษฎร ประธานรัฐสภา และผู้นำฝ่ายค้าน โดยระบุว่าการกล่าวถึงประสบการณ์ดังกล่าวไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อแสดงสถิติส่วนตัว แต่ต้องการสะท้อนบทเรียนจากการติดตามพัฒนาการประชาธิปไตยไทยอย่างใกล้ชิด

นอกจากนี้ ยังกล่าวถึงบทบาทของพรรคประชาธิปัตย์ในการผลักดันนโยบายสาธารณะที่มุ่งพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน อาทิ โครงการอาหารกลางวันสำหรับนักเรียน เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ กองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา (กยศ.) และการสนับสนุนการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ

เตือนภัยธุรกิจการเมืองและการใช้อำนาจเพื่อผลประโยชน์

นายชวนวิเคราะห์ว่า พัฒนาการทางการเมืองไทยในช่วงที่ผ่านมาแสดงให้เห็นถึงความท้าทายรูปแบบใหม่ จากเดิมที่สังคมให้ความสำคัญกับบทบาทของกองทัพและการรัฐประหาร ปัจจุบันยังต้องเฝ้าระวังอิทธิพลของทุนและผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับกระบวนการทางการเมือง

แม้การมีบุคลากรจากภาคธุรกิจเข้ามาทำงานทางการเมืองจะสามารถนำความรู้และประสบการณ์มาพัฒนาประเทศได้ แต่หากการเข้าสู่อำนาจมีเป้าหมายเพื่อแสวงหาผลประโยชน์หรือมุ่งถอนทุนทางการเมือง อาจทำให้ระบบประชาธิปไตยอ่อนแอลง และส่งผลให้การกำหนดนโยบายสาธารณะไม่ตอบสนองประโยชน์ส่วนรวมอย่างแท้จริง

นายชวนจึงเตือนให้สังคมตระหนักถึงปัญหา “ธุรกิจการเมือง” หรือ Money Politics ซึ่งอาจทำให้เงินและเครือข่ายผลประโยชน์มีอิทธิพลเหนือหลักการประชาธิปไตย และทำให้การแข่งขันทางการเมืองขาดความเป็นธรรม

ห่วงระบบราชการและกลไกตรวจสอบถ่วงดุล

อดีตนายกรัฐมนตรีกล่าวเพิ่มเติมว่า ปัญหาการใช้อำนาจและระบบอุปถัมภ์ทางการเมืองอาจขยายผลไปถึงการบริหารราชการแผ่นดิน โดยเฉพาะกระบวนการแต่งตั้งโยกย้ายบุคลากรภาครัฐ หากขาดหลักเกณฑ์ด้านความรู้ความสามารถ ความโปร่งใส และความเป็นธรรม อาจกระทบต่อประสิทธิภาพการทำงานของหน่วยงานรัฐ

อีกประเด็นที่ควรให้ความสำคัญคือ กระบวนการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา (สว.) และบทบาทของวุฒิสภาในการพิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคลที่จะเข้าดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระและหน่วยงานสำคัญของประเทศ ซึ่งเกี่ยวข้องกับระบบตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ

นายชวนเน้นว่า กระบวนการคัดเลือกบุคคลเข้าสู่องค์กรสำคัญควรยึดหลักความเป็นอิสระ ความซื่อสัตย์สุจริต ความรู้ความสามารถ และความโปร่งใส เพื่อให้กลไกตรวจสอบสามารถทำหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของกลุ่มผลประโยชน์ใด

พร้อมกันนี้ ยังสะท้อนความกังวลต่อสถานการณ์การทุจริตคอร์รัปชันของประเทศไทย โดยยกตัวเลขดัชนีการรับรู้การทุจริต (Corruption Perceptions Index: CPI) ที่ระบุในคำกล่าวว่า ประเทศไทยได้ 33 คะแนนจาก 100 คะแนน และอยู่ในอันดับที่ 116 จาก 182 ประเทศ เพื่อชี้ให้เห็นว่าการแก้ไขปัญหาความโปร่งใสยังเป็นภารกิจสำคัญที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมกันดำเนินการ

ย้ำฝ่ายค้านตรวจสอบรัฐบาลอย่างสร้างสรรค์

ในช่วงท้าย นายชวนยืนยันว่า การสะท้อนปัญหาทางการเมืองไม่ได้มีเจตนาทำลายความเชื่อมั่นต่อระบอบประชาธิปไตยเสรีนิยม แต่ต้องการให้ทุกฝ่ายร่วมกันปกป้องหลักการสำคัญของประชาธิปไตย โดยเฉพาะความรับผิดชอบต่อประชาชน ความสุจริต และการเคารพกฎหมาย

สำหรับบทบาทของพรรคประชาธิปัตย์ในฐานะฝ่ายค้าน นายชวนระบุถึงความสำคัญของการทำหน้าที่ตรวจสอบการบริหารราชการแผ่นดินและการใช้อำนาจของรัฐบาลผ่านกลไกรัฐสภา รวมถึงการใช้กระบวนการอภิปรายไม่ไว้วางใจตามกรอบรัฐธรรมนูญและข้อบังคับของสภา

นายชวนฝากข้อคิดถึงนักการเมืองและผู้เข้าร่วมประชุมว่า การรักษาหลักการประชาธิปไตยมีความสำคัญมากกว่าชัยชนะทางการเมืองในระยะสั้น ทุกฝ่ายควรยึดมั่นในหลักนิติธรรม ปกป้องความสุจริต และกล้าเผชิญหน้ากับความท้าทาย เพื่อให้ประชาธิปไตยดำเนินไปเพื่อประโยชน์สูงสุดของประเทศชาติและประชาชน